I SA/Gd 830/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 5 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za okres kwiecień – listopad 2001 postanawia: przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. C. W. wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2014 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wskazała, że nie pracuje zarobkowo ze względu na konieczność stałej opieki nad chorym i niepełnosprawnym mężem. Prowadzoną wcześniej działalność gospodarczą zmuszona była zakończyć z uwagi na stan zdrowia męża. Utrzymuje się z emerytury otrzymywanej przez męża i pomocy dzieci. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.– tekst jednolity, powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – Lex 783924). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nieporadne, czy dotknięte chorobą - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, ustalono, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, aktualnie jedynym źródłem dochodu małżonków jest wypłacana mężowi emerytura w kwocie 937,76 zł netto miesięcznie, która podlega zajęciu, z dniem 1 stycznia 2010 r. wnioskodawczyni zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni nie może podjąć pracy, gdyż sprawuje opiekę nad chorym mężem, majątek małżonków stanowią dom o powierzchni 108 m2, który na skutek pożaru wymaga remontu, nieruchomość rolna o powierzchni 1,50 ha oraz nieruchomość o powierzchni 2,09 ha zabudowana halą produkcyjną. Małżonkowie nie posiadają pojazdów mechanicznych. Względem majątku wnioskodawczyni prowadzona jest egzekucja, w toku której na poczet należności podatkowych oraz z tytułu ubezpieczeń społecznych zajęte zostały jej rachunki bankowe, zaś na nieruchomościach ustanowiono hipoteki przymusowe na rzecz Skarbu Państwa oraz banku. Zaległości skarżącej z tytułu należności publicznoprawnych (nie tylko podatkowych) wynoszą łącznie 2.535.385,05 zł wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia, natomiast z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego – 38.919,96 euro wraz z odsetkami. Małżonków wspomagają finansowo dzieci, ponosząc wydatki związane z ich bieżącymi potrzebami oraz utrzymaniem domu, tj. ogrzewaniem, energią elektryczną itp. Powyższe okoliczności pozwalają uznać, iż skarżąca wykazała, że nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Za taką oceną przemawia okoliczność, że małżonkowie aktualnie uzyskują niewielkie dochody, których wysokość nie pozwala na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb, nie posiadają oszczędności, korzystają z pomocy dzieci, na których utrzymaniu w zasadzie pozostają, wnioskodawczyni nie może swobodnie dysponować posiadanym majątkiem z uwagi na prowadzoną egzekucję. Nie bez znaczenia jest kwota zobowiązań wnioskodawczyni wobec Skarbu Państwa i jej zadłużenia wobec banku. Okoliczności te skutkują stwierdzeniem, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów uznano, iż wnioskodawczyni udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.