I SA/Gd 832/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R.N. wnioskiem z dnia 10 grudnia 2009 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 2 436 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów (zaświadczeń naczelnika urzędu skarbowego z dnia 27 października 2009 r., potwierdzenia przekazu świadczenia za grudzień 2009 r.) wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, małoletnim synem oraz matką, źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny są osiągane przez żonę wnioskodawcy dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1 200 zł brutto miesięcznie (w roku 2008 dochód z tego tytułu wyniósł 14 698,03 zł) oraz wypłacana matce renta w kwocie 767,88 zł netto miesięcznie, natomiast wnioskodawca aktualnie nie uzyskuje dochodów (za rok 2008 nie złożył zeznania podatkowego), nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, dom o powierzchni 230 m2, na której to nieruchomości ustanowiono hipotekę na kwotę 360 000 zł, stanowi własność jednej z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (skarżący nie wskazał właściciela). W uzasadnieniu podniósł, że ponosi nie tylko wydatki związane z zakupem żywności, środków higieny, ale także pomocy szkolnych dla syna oraz leków dla matki. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2009 r. (doręczonym w dniu 23 grudnia 2009 r.), wydanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 rok, Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej żony, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, (2) oświadczenia złożonego przez małżonkę w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w przedmiocie posiadanych udziałów, tak w spółkach osobowych, jak i kapitałowych, pełnionych funkcji oraz osiąganych z tego tytułu dochodów, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne) oraz kosztami leczenia pozostającej z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym matki, (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W złożonym w dniu 29 grudnia 2009 r. piśmie wnioskodawca wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów do dnia 5 stycznia 2010 r. Wskazał, że nie ma możliwości wykonania nałożonego zobowiązania w tak krótkim terminie. Podniósł, że zakreślony termin obejmował trzy dni ustawowo wolne od pracy, podczas których nieczynne były instytucje takie jak banki i urzędy państwowe. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez Sąd, który przedłużył wnioskodawcy termin do dnia 8 stycznia 2010 r. Skarżący wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 7 stycznia 2010 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Oświadczył także, że nie posiada przedmiotów o wartości przekraczających kwotę 3 000 euro, oszczędności, udziałów w spółkach osobowych i kapitałowych, pojazdów mechanicznych, wydatki eksploatacyjne ponosi żona. Wyjaśnił, że został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, na dowód czego przedłożył odpis zaświadczenia z dnia 25 września 2007 r. o dokonaniu wpisu. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że spełnia przesłanki do uzyskania prawa pomocy, bowiem nie osiąga żadnych dochodów, czego dowodem jest znajdujące się w aktach zaświadczenie z Urzędu Skarbowego. Wszelkie wydatki związane z utrzymaniem matki wnioskodawcy i syna ponosi jego żona. Pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Oznacza to, że żona wnioskodawcy nie jest zobowiązana do opłacania kosztów sądowych związanych z prowadzonymi przez skarżącego sprawami. Obciążenie jej takim obowiązkiem spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego rodziny. Do sprzeciwu załączono oświadczenie żony skarżącego, iż od momentu wprowadzenia rozdzielności majątkowej nie prowadzi ona z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, zapewnia mu natomiast "dach nad głową". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedłożone bowiem przez niego oświadczenia oraz dokumenty nie obrazują w pełni jego sytuacji majątkowej. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że okoliczność istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonki. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Przechodząc do oceny zasadności złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić trzeba, że analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej jego i rodziny. Skarżący uchylił się od przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej żony. Małżonkowie nie złożyli też oświadczenia o nieposiadaniu tego rodzaju rachunków. Brak jest też oświadczenia małżonki w przedmiocie jej majątku oraz dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jak już wyżej wskazano, fakt istnienia w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy, stąd też ocenie podlega stan majątkowy także żony wnioskodawcy. Brak jakichkolwiek danych dotyczących dochodów i majątku żony skarżącego uniemożliwia w istocie ustalenie faktycznej sytuacji majątkowej małżonków. Wątpliwości budzi też oświadczenie wnioskodawcy o nieposiadaniu udziałów w spółkach prawa handlowego. Zgodnie bowiem z wpisem w Krajowym Rejestrze Sądowym w spółce "A" Sp. z o.o. skarżący pełni funkcję prezesa zarządu (wiceprezesem zarządu jest małżonka). Skarżący oświadczył wprawdzie, że nie posiada udziałów tak w spółkach osobowych, jak i kapitałowych, jednakże pominął w swym oświadczeniu odpowiedź na pytanie o pełnione w tych podmiotach funkcje i osiągane z tego tytułu dochody. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych, skarżący zakupił w 2003 r. udziały w ww. spółce o wartości 225.000 zł, a jego żona o wartości 270.000 zł. Okoliczności te budzą uzasadnione wątpliwości co do oświadczenia skarżącego o braku jakiegokolwiek majątku, a ich wyjaśnienie nie jest możliwe w oparciu o dokumenty przedłożone przez stronę. Wnioskodawca nie przedłożył także żadnych dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz leczeniem jego matki. W tym stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że wnioskodawca pomimo przedłużenia terminu żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, w szczególności wysokości osiąganych przez żonę dochodów (ponoszonej straty) z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanego przez nią majątku, wysokości kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny. Nadmienić przy tym należy, że dołączone do wniosku zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego dotyczą dochodów małżonków za rok 2008 i z tego względu nie zostały one wzięte pod uwagę. Tym samym przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej swojej i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Jak już wskazano, że wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy jest sprawą zainteresowanego. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.