I SA/Gd 836/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" s.c. [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2014 r., skarżąca "A" s.c. [...] zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 251 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Wprawdzie w niniejszej sprawie wnioskodawcą jest spółka cywilna, to jednak ocenie w zakresie przyznania prawa pomocy podlega sytuacja majątkowa wspólników tej spółki. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy spółki cywilnej małżonkowie D. i T. S. podali, że na skutek utraty płynności finansowej wykonywana przez nich w formie spółki cywilnej działalność gospodarcza została zawieszona w 2013 r. (co potwierdziły dane zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), nie posiadają oni żadnego majątku, na ich utrzymaniu pozostaje małoletni syn, dochody osiąga jedynie T. S., który prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu międzynarodowego i wynoszą one 3.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy uznał oświadczenie wspólników zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. wezwał wspólników do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez małżonków, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z nich za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; c) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą "A", a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – przedłożenia odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres; d) oświadczenia D. S., czy została ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonków pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania rodziny (opłat za czynsz najmu domu, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, itp.). Jednocześnie poinformowano wspólników, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Powyższe wezwanie zostało doręczone w dniu 17 września 2014 r. (dowód: kopia potwierdzenia odbioru). Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wspólnicy skarżącej spółki cywilnej nie wykonali obowiązku nałożonego na nich zarządzeniem referendarza sądowego. W efekcie zaniechania wspólników referendarz sądowy nie może zweryfikować powołanych przez nich okoliczności dotyczących ich trudnej sytuacji finansowej; niewyjaśnione pozostają istotne wątpliwości dotyczące ich rzeczywistych możliwości płatniczych. Tym samym uniemożliwili oni, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej, a w konsekwencji ustalenie, czy są oni w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, a jeśli tak to w jakiej części. Jak już wskazano, prawo pomocy przysługuje tym osobom, które znajdują się trudnej – co wymaga podkreślenia – sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. W niniejszej sprawie wspólnicy spółki cywilnej zaś, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwili orzekającemu dokonanie pełnej i rzetelnej oceny tej właśnie sytuacji. Podkreślić przy tym należy, że wspólnicy już z samego faktu nałożenia na nich zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ich możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogli wywieść, że złożone przez nich we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostaną obciążeni negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Z tych względów uznano, że wspólnicy spółki cywilnej nie wykazali, iż spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tylko nadesłanie wskazanych w zarządzeniu z dnia 25 sierpnia 2014 r. dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności przedmiotowego wniosku. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.