I SA/Gd 84/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w postępowaniu uproszczonym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi H.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 listopada 2020 r. nr [....] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: Dyrektor Izby) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 9 października 2020 r. odmawiające H.K. (dalej: skarżąca) umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby wskazał następujący stan faktyczny w sprawie. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącej na podstawie wystawionych przez wierzyciela - Burmistrza B. - tytułów wykonawczych z dnia 12.09.2014r., nr [...] obejmujących zaległości w podatku od nieruchomości w latach 2012-2014. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 01.10.2014r. dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Ww. zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono skarżącej w dniu 16.10.2014r. Pismem z dnia 24.01.2020r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując na bardzo trudną sytuację zdrowotną i finansową. W związku z powyższym, organ egzekucyjny pismem z dnia 06.02.2020r., zwrócił się do wierzyciela - Burmistrza B. - z wnioskiem o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku z dnia 24.01.2020r. Pismem z dnia 24.02.2020r. Burmistrz B. poinformował organ egzekucyjny, iż skarżąca zwróciła się w dniu 05.11.2019r. o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości, na co decyzją z dnia 18.02.2020r. wierzyciel postanowił odmówić umorzenia zaległości. W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia 30.04.2020r. nr [...], doręczonym w dniu 06.05.2020r., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Korzystając z przysługującego prawa, pismem z dnia 06.05.2020r. złożonym w Urzędzie Skarbowym w B. w dniu 12.05.2020r., skarżąca wniosła zażalenie na ww. rozstrzygnięcie prawne. Postanowieniem z dnia 16.06.2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji z dnia 30.04.2020r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na dokonanie obowiązującej go kalkulacji będącej podstawą stwierdzenia bezskuteczności prowadzonej egzekucji wobec majątku skarżącej bądź odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone w dniu 18.06.2020r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., stosując się do zaleceń organu II instancji zawartych w ww. postanowieniu, postanowieniem z dnia 09.10.2020r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe organ egzekucyjny uargumentował stosowną analizą i kalkulacją. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone w dniu 13.10.2020r. Korzystając z przysługującego prawa, pismem z dnia 20.10.2020r. złożonym w Urzędzie Skarbowym w B. w dniu 20.10.2020r., skarżąca wniosła zażalenie na ww. rozstrzygnięcie prawne. Kolejno Dyrektor Izby przywołał m.in. art. 59 § 1 oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438), dalej "u.p.e.a.", i podniósł, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym, organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by cel ten zrealizować. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter definitywny. Istnienie tych przesłanek musi być wykazane na dzień wydania postanowienia w sprawie umorzenia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza jego zakończenie bez osiągnięcia właściwego celu, czyli wyegzekwowania określonego obowiązku. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne (na podstawie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a.) lub fakultatywne (na podstawie przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.). Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest obowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wystąpienie tych przesłanek zawsze obliguje organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 193/13). Przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. jest bowiem przepisem bezwzględnie obowiązującym i ma charakter związany. Natomiast umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny prawidłowo zbadał przesłankę bezskuteczności. W skarżonym postanowieniu organ egzekucyjny dokonał obowiązującej go kalkulacji stanowiącej podstawę odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wskazał, iż dotychczas stosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego pozwolił na skuteczną i całkowitą realizację jednego z tytułów wykonawczych o numerze [...]. Natomiast w kwestii należności wynikających z kolejnych tytułów wykonawczych wskazano, że są one sukcesywnie pomniejszane w wyniku wpłat dokonywanych tytułem realizacji zajęcia przez ZUS. Z dokonanej przez organ egzekucyjny kalkulacji wprost wynika, że prowadzona wobec majątku skarżącej egzekucja jest skuteczna, o czym świadczą także ostatnio przekazane środki przez dłużnika zajętej wierzytelności w dniu 05.10.2020r. w wysokości 412,15 zł. Postępowanie egzekucyjne należności pieniężnych polega na stosowaniu środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozostawia organowi egzekucyjnemu – co do zasady - dowolność w stosowaniu środków egzekucyjnych (katalog wyłączeń spod egzekucji - art. 8-10 ww. ustawy), nakazując jedynie, aby spośród dostępnych w danej sprawie środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, organ egzekucyjny wybrał te, które są dla zobowiązanego najmniej uciążliwe (art. 7 § 2 ww. ustawy). Umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji możliwe jest jedynie wówczas, gdy zebrany w danej sprawie materiał dowodowy nie wskazuje aby zobowiązany posiadał rzeczy albo prawa, mogące być przedmiotem efektywnej egzekucji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał zatem, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują wprost, iż prowadzona wobec majątku skarżącej egzekucja jest skuteczna, a organ egzekucyjny podjął trafne rozstrzygnięcie w kwestii odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez wierzyciela - Burmistrza B. - tytułów wykonawczych o numerach [...],z dnia 12.09.2014r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wniosła H.K.. Żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację finansową i wiek – 70 lat oraz aktualną sytuację epidemiologiczną – COVID19, podnosząc iż niehumanitarne jest zabieranie części niewielkiej emerytury. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 59 u.p.e.a. Przy czym należy wskazać, że nie budzi wątpliwości i nie było kwestionowane, że spełnione były w sprawie przesłanki do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wskazana podstawa prawna wydanych rozstrzygnięć, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., które ma zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto, w myśl § 2 tego przepisu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (§ 3 i § 4). Zgodnie z § 5 art. 59 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze wskazuje się, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są w znacznej części następstwem pojawienia się przyczyn niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego. Nie wszystkie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są faktycznie trwałymi przeszkodami w jego prowadzeniu. Jako przesłankę umorzenia kwalifikuje się istotne wady postępowania egzekucyjnego, których nie sposób sanować w tym samym postępowaniu (np. brak upomnienia zobowiązanego, mimo iż taki obowiązek ciążył na wierzycielu). W takim przypadku umorzenie nie stoi na przeszkodzie ponownemu wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Wskazuje się ponadto na podział przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymieniając przyczyny nieprzemijające oraz przemijające, czyli takie, które mogą ustąpić, np. brak majątku zobowiązanego. Istotny jest podział na przyczyny merytoryczne i formalne, a to z uwagi na dopuszczalność ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego po jego uprzednim umorzeniu (zasadniczo ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest dopuszczalne, jeżeli wcześniej umorzenie nastąpiło z przyczyn formalnych). Do przesłanek umorzenia o charakterze merytorycznym, czyli takich, które dotyczą egzekwowanego obowiązku, zaliczyć należy wykonanie oraz wygaśnięcie obowiązku. Natomiast do przyczyn natury formalnej można zaliczyć np. brak uprzedniego upomnienia (ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, pod redakcją Dariusza R. Kijowskiego, Lex 2010, s. 498). Z drugiej zaś strony, w razie niewystąpienia żadnej z przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w analizowanym przepisie, organ egzekucyjny nie może orzec o jego umorzeniu. Przy czym, co istotne, użyty przez ustawodawcę w art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. zwrot "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach" odnosi się do takich sytuacji, gdy przepis innej ustawy zobowiązuje bądź upoważnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania. Zatem tylko ustawa może określać inne niż zawarte w art. 56 § 1 pkt 1 - 9 u.p.e.a. podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym sama ocena, czy istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, powinna nastąpić według stanu rzeczy z chwili rozpatrywania sprawy przez organ egzekucyjny. Zaakcentować także trzeba, że choć u.p.e.a. przewiduje wydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania na wniosek zobowiązanego, to jednak podmiot ten, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zobowiązany jest do wskazania jednej z przyczyn (przesłanek), o których mowa w art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. W niniejszej sprawie z wnioskiem o umorzenie postępowania wystąpiła zobowiązana, jednakże, jak trafnie zdaniem sądu oceniły organy, nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego przewidzianych przez ustawodawcę w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., która nakazywałaby organowi podjęcie takiego rozstrzygnięcia w stosunku do skarżącej. Jak wynika z akt sprawy, egzekucja prowadzona ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego skarżącej jest skuteczna, pozwoliła m.in. na całkowitą realizację jednego z tytułów wykonawczych i sukcesywne pomniejszanie zobowiązania z drugiego tytułu. W powyższych okolicznościach sprawy stwierdzić należy, że organy egzekucyjne procedujące w przedmiotowej sprawie zasadnie uznały, iż przedstawiona przez skarżącą argumentacja nie mieści się w katalogu przyczyn, które uzasadniają umorzenie postępowania, wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1 - 9 u.p.e.a, jak również nie stanowi podstawy do umorzenia tego postępowania w oparciu o przepisy innych ustaw w zw. z pkt 10 powołanego przepisu. Tym samym brak było podstawy do pozytywnego rozpatrzenia przez organy wniosku strony. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.