I SA/Gd 844/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Oleś, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Protokolant Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy ze skargi "A" z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24 lipca 2009 r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 844/09 UZASADNIENIE Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 10 czerwca 2009 r. wszczął administracyjne postępowanie egzekucyjne do majątku "A" spółki z o.o. z siedzibą w G. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26 maja 2009 r. obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za marzec 2009 r. w kwocie należności głównej 132.323 zł. W dniu 10 czerwca 2009 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, celem wyegzekwowania należności. Wysokość kosztów egzekucyjnych wyniosła łącznie 4.768,32 zł. Pismem z dnia 23 czerwca 2009 r. Spółka, wskazując przepis art. 64 c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) – dalej jako upea - wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych naliczonych i pobranych w związku z zajęciem rachunku bankowego spółki, wskazując na swoją trudną sytuację finansową a także, że postępowanie egzekucyjne wszczęto i przeprowadzono z naruszeniem prawa. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił "A" spółce z o.o. z siedzibą w G. umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.768,32 zł. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że zajęcia rachunku bankowego dokonał w celu wyegzekwowania należności objętych tytułem wykonawczym z dnia 26 maja 2009 r., co stosownie do zapisu art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea spowodowało obowiązek naliczenia opłat określonych w powołanych wyżej przepisach, obciążających w myśl art. 64 c § 1 cyt. ustawy zobowiązanego. Na wysokość kosztów egzekucyjnych liczonych od kwoty egzekwowanej należności a związanych z prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniem egzekucyjnym złożyła się: opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (art. 64 § 6 ww. ustawy) w wysokości 1% (794,72 zł) oraz opłata manipulacyjna za zajęcie rachunku bankowego (art. 64 § 1 pkt 4) w wysokości 5 % (3.973,60 zł). W zażaleniu od powyższego postanowienia Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie w rozstrzygnięciu wniosku Spółki z dnia 23 czerwca 2009 r. lub jego uchylenie i przekazanie sprawy celem ponownego rozpoznania wniosku przez organ pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia 17 września 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu, przywołując treść art. 64 e § 2 pkt 1-3 upea wskazał, że rozstrzygnięcie w kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych podejmowane jest w granicach uznania administracyjnego, stąd umorzenie przez organ kosztów postępowania egzekucyjnego nie ma charakteru obligatoryjnego. Powyższe jednak nie zwalnia organu egzekucyjnego od obowiązku zebrania w trakcie toczącego się postępowania materiału dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego, a następnie jego wnikliwej oceny w kontekście mającego w sprawie zastosowania art. 64 e upea, w szczególności gdy zobowiązana Spółka we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazując na swoją trudną sytuację materialną podniosła, że nie jest w stanie ponieść przedmiotowych kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organ egzekucyjny badając przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych określone w art. 64 e § 2 wymienionej ustawy nie podjął działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie przeprowadził postępowania dowodowo - wyjaśniającego, tj. nie zgromadził w toku postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych materiału dowodowego na podstawie którego ustaliłby, czy zobowiązany jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, stosownie do treści art. 64 e § 2 pkt 1 upea. Organ egzekucyjny dokonał oceny powyższej przesłanki jedynie na podstawie dowodów przedłożonych przez stronę w trakcie postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Zdaniem Dyrektora dowody te mogły stanowić dodatkowy materiał w sprawie, jednak organ egzekucyjny zobowiązany był do gromadzenia w toku postępowania dowodów potwierdzających sytuację materialną zobowiązanej Spółki. Nadto zobligowany był do wyrażenia poglądu również co do przesłanki "ważnego interesu publicznego" oraz przesłanki określonej jako "sytuacja, w której ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "A" spółka z o.o. wniosła o zmianę rozstrzygnięcia organu odwoławczego i potwierdzenie, że postanowienia wydane zostały z naruszeniem prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 8 ustawy z dnia 15 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – dalej jako k.p.a. oraz art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) – polegające na tym, że organ podatkowy pierwszej instancji będąc jednocześnie wierzycielem i egzekutorem w tym samym dniu (4 czerwca 2009 r.) informuje stronę, że jej wniosek o rozłożenie na raty zaległego podatku VAT zostanie rozpatrzony do dnia 6 lipca 2009 r. i jednocześnie, działając jako organ egzekucyjny podejmuje czynności egzekucyjne, naliczając koszty egzekucyjne z tytułu zajęcia rachunku bankowego; - art. 64 c § 3 upea – poprzez bezpodstawna odmowę zwrotu naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych od egzekucji wszczętej i przeprowadzonej z naruszeniem prawa; - art. 7 k.p.a. – zasady prawdy obiektywnej, gdyż organ odwoławczy nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył oraz nie ustosunkował się do zarzutów strony o naruszeniu wskazanych przepisów prawa. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że wbrew twierdzeniom organów podatkowych nie zwracała się w ogóle o udzielenie pomocy de minimis – w postaci ulgi polegającej na umorzeniu kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64 e § 2 i § 5 upea, tylko wnosiła o usunięcie naruszenia prawa i o zwrot niesłusznie naliczonych i wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64 c § 3 w/w ustawy, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa administracyjnego i podatkowego. Spółka wskazała, że organ odwoławczy nie ustosunkował się i nie dokonał oceny prawnej zarzutów postawionych przez stronę w odwołaniu. Z treści postanowienia wydanego przez organ drugiej instancji nie wynika, czy uznał on, że organ pierwszej instancji naruszył wskazane przez stronę przepisy prawa, czy tez do naruszenia przepisów w ogóle nie doszło. Zdaniem skarżącej Spółki organ pierwszej instancji spowodował i doprowadził do sytuacji, że przepisy prawa w przedmiocie przyznania ulgi w sposobie zapłaty podatku stały się fikcją. Nie jest bowiem możliwe skuteczne rozpatrzenie wniosku podatnika i jednoczesne przeprowadzenie jego skutecznej egzekucji, naliczając przy tym dodatkowo koszty egzekucyjne co spowodowało, że zamiast oczekiwanej w dobie kryzysu gospodarczego pomocy państwa podatnik zostaje ukarany za samo ubieganie się o taką pomoc. Spółka podkreśliła, że organ pierwszej instancji miał wiedzę o jej sytuacji ekonomiczno – finansowej i wiedział, że występująca wierzytelność podatkowa nie jest w żaden sposób zagrożona. W ocenie skarżącej organ podatkowy winien powstrzymać się od egzekucji do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie przyznania ulgi w sposobie spłaty zobowiązań, aby nie udaremnić zastosowania instytucji przewidzianych prawem. W opinii Spółki działanie organu podatkowego skutkujące brakiem szansy na samodzielne, bezkosztowe zapłacenie należności podatkowej przez skarżącą - jednoczesne wszczęcie egzekucji mimo zapowiedzi rozpoznania wniosku o przyznanie ulgi podatkowej – podważa zasadę zaufania do organów państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem. Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. z dnia 23 czerwca 2009 r. Pełnomocnik strony sformułował wniosek jako dotyczący umorzenia kosztów egzekucyjnych, jednakże jako prawną podstawę żądania wskazał art. 64 c § 3 upea. Organy I i II instancji rozpoznały wniosek jako dotyczący umorzenia kosztów egzekucyjnych, dokonując oceny na podstawie art. 64 e powołanej ustawy. W zaskarżonym postanowieniu kasacyjnym Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny dokonał oceny sytuacji finansowej skarżącego jedynie na podstawie dowodów przedłożonych przez zobowiązaną Spółkę w trakcie postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej i nakazał przy ponownym rozpoznaniu sprawy podjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej Spółki, przesłanki ważnego interesu publicznego (art. 64 e § 2 pkt 2 upea) i przesłanki współmierności kosztów egzekucyjnych oraz wydatków egzekucyjnych (art. 64 e § 2 pkt 3 upea). W ocenie Sądu treść wniosku z dnia 23 czerwca 2009 r., pomimo sugestii wynikającej z jego zatytułowania, nie dawała podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie innym niż wynikający ze wskazanej podstawy prawnej – art. 64 c § 3 upea. Wniosek złożony przez stronę dotyczył zwrotu pobranych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, albowiem strona twierdzi, że po pobraniu tych należności okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Strona dowodzi niezgodność z prawem działania Naczelnika Urzędu Skarbowego występującego w sprawie jednocześnie jako wierzyciel i organ egzekucyjny, zarzuca nieuwzględnienie, iż Spółka jest solidnym i pewnym płatnikiem, który dotychczas terminowo regulował swoje podatki a występująca chwilowo zaległość podatkowa w podatku VAT ma charakter przejściowy, twierdzi, że gdyby w piśmie z dnia 4 czerwca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, zamiast obietnicy załatwienia wniosku o rozłożenie zaległości na raty w terminie do 6 lipca 2009 r., poinformował o negatywnym stanowisku, Spółka uregulowałaby zaległość bez konieczności wdrażania egzekucji i narażania na dodatkowy uszczerbek finansowy. Wbrew stanowisku organu II instancji (str. 4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia) strona wskazywała swoją trudną sytuację materialną w sprawie w przedmiocie rozłożenia podatku na raty, nie zaś jako uzasadnienie wniosku zawartego w piśmie z dnia 23 czerwca 2009 r . Z tej przyczyny również w odwołaniu od postanowienia organu I Instancji z dnia 24 lipca 2009 r. strona podniosła, że we wniosku nie ubiegała się o umorzenie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64 e upea, lecz o zwrot w trybie art. 64c § 3 upea (str. 32 akt). W świetle powyższego należy uznać, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania wskutek braku oceny wniosku złożonego w sprawie. Uchybienia tego nie konwaliduje postanowienie kasacyjne organu II instancji, uchylenie postanowienia z dnia 24 lipca 2009 r., nastąpiło bowiem wyłącznie z uwagi na dostrzeżenie wadliwości na gruncie przepisu art. 64 e § 2 upea, który w sprawie z wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych nie ma zastosowania. Ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny dokona oceny wniosku z 23 czerwca 2009 r. (k. 19 akt) zgodnie z jego treścią i wskazanym przepisem art. 64 c § 3 upea. Z tych względów, uznając skargę za zasadną, Sąd na mocy art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) orzekł jak w punkcie I wyroku. Na mocy art. 152 ww. ustawy orzeczono jak w punkcie II. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 209 powołanej ustawy.