I SA/Gd 847/09

Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Danuta Oleś po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowił zwrócić na rachunek bankowy J. W. nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. w kwocie 64 091,60 zł wraz z odsetkami. Z tego tytułu w dniu 15 czerwca 2009 r. na rachunku skarżącego zaksięgowano wpływ kwoty 80 962 zł. Pomimo zakwestionowania przez podatnika, wysokości zwróconej kwoty, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 17 września 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej J. W. podtrzymał stanowisko o zaniżeniu wypłaconej mu przez organ kwoty oraz zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, podkreślając, że zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz innych opłat sądowych znajduje uzasadnienie w trudnej sytuacji ekonomicznej skarżącego, który w 2006 r. został zmuszony do likwidacji działalności gospodarczej. Zgodnie z pouczeniem Sądu skarżący uzupełnił swoje żądnie, składając w dniu 28 grudnia 2009 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną H. W. oraz synem A. W., gdzie łączny miesięczny dochód brutto służący utrzymaniu tego gospodarstwa wynosi 5 336 zł Na dochód ten składa się wynagrodzenie skarżącego za pracę świadczoną w firmie A w kwocie 1 276 zł brutto, wynagrodzenie żony za pracę świadczoną w B na stanowisku nauczycielki w kwocie 3659,94 zł brutto oraz zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez A. W. w kwocie 400 zł. Podatnik zaznaczył przy tym, że nie prowadzi już samodzielnej działalności gospodarczej, którą stracił na skutek niesłusznie pobranego przez Urząd Skarbowy podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r., natomiast należąca do jego drugiego syna firma A, w której jest obecnie zatrudniony, również niedługo zostanie zamknięta. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 300 euro oraz oszczędności, natomiast majątek współmałżonki stanowi dom o pow. 140 m ² oraz mieszkanie o pow.100 m². W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że nie stać go na zaspokajanie podstawowych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a jako istotną dla rozpatrzenia wniosku okoliczność podał fakt zadłużenia wobec rodziny i znajomych na sumę ponad 150 000 zł. Do wniosku dołączono zaświadczenia pracodawców o zatrudnieniu o wysokości dochodów ze stosunku pracy otrzymywanych przez małżonków oraz wyciągi z rachunków bakowych małżonków prowadzonych w C: za okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 22 grudnia 2009 r. - w odniesieniu do rachunku skarżącego oraz za okres od dnia 2 stycznia 2009 r. do dnia 21 grudnia 2009 r. - w odniesieniu do rachunku żony skarżącego. Zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2010 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenie dodatkowych, koniecznych dla oceny jego możliwości płatniczych dokumentów obejmujących: oświadczenie małżonków w przedmiocie posiadanych lokat bankowych, wyciągów z posiadanych przez syna rachunków bankowych, dokumentu potwierdzającego, że syn ma status osoby bezrobotnej, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opląty za gaz, energie elektryczną, wodę itp., dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów, oświadczenia, czy żona wnioskodawczy osiąga przychody z tytułu najmu, dzierżawy nieruchomości oraz oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez wnioskodawcę, jego żonę oraz syna pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, wnioskodawca w dniu 20 stycznia 2010 r. złożył oświadczenie, że podobnie jak jego syn A. W., (student na zasiłku dla bezrobotnych), posiada tylko jedno konto ROR w C, którego wyciąg już przedstawił, natomiast wyciąg z rachunku syna zobowiązał się dołączyć do akt sprawy. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że żona nie osiąga innych dochodów, poza dochodami ze stosunku pracy, co obrazuje przedłożony wcześniej wyciąg z jej rachunku bankowego za 2009 r. W zakresie pojazdów mechanicznych w oświadczeniu wskazano, że syn wnioskodawcy jest współwłaścicielem dziesięcioletniego BMW, a w zakresie kosztów utrzymania rodziny - że kształtują się one w wysokości 500 zł miesięcznie za gaz (przy czym wnioskodawca zaznaczył, że obecnie opala drewnem, ponieważ nie stać go na gaz), 250 zł miesięcznie za energię elektryczną i 450 zł za wodę (oplata za 2 miesiące). W odrębnie złożonym oświadczeniu żona wnioskodawcy potwierdziła, że nie osiąga innych dochodów poza zatrudnieniem na stanowisku nauczycielki. Podkreśliła ponadto, że na jej koncie bankowym od dawna jest debet w wysokości 5 000 zł. wobec czego z trudem utrzymuje swoją rodzinę - syna studenta i chorego na serce męża, a małżonkowie są zadłużeni u rodziny. Kolejnym pismem z dnia 1 lutego 2010 r. do akt sprawy nadesłano wyciąg z rachunku bankowego A. W. za okres od dnia 29 października 2009 r. do dnia 29 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. J. W. przedstawił dokumenty pozwalające na stwierdzenie wysokości przypadającego na jego gospodarstwo domowe dochodu, który miesięcznie kształtuje się w kwocie około 4 282 zł. Wskazana kwota została przyjęta przez Sąd na podstawie zaświadczenia z dnia 22 grudnia 2009 r., w którym pracodawca wnioskodawcy podał, że J. W. uzyskał średnie miesięczne wynagrodzenie netto z 3 miesięcy w kwocie 954,96 zł (wynagrodzenie nie było przelewane na rachunek bankowy skarżącego), wyciągu z rachunku bankowego żony wnioskodawcy, z którego wynika, że w 2009 r. H. W. uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę i dodatkowych świadczeń wypłaconych przez pracodawcę w łącznej wysokości 34 855,85 zł, co daje średni miesięczny dochód netto w kwocie 2 904, 65 zł oraz na podstawie wyciągu z rachunku bankowego syna wnioskodawcy, z którego wynika, że A. W. otrzymuje od Powiatowego Urzędu Pracy zasiłek dla bezrobotnych w miesięcznej wysokości 422,53 zł netto. Natomiast wykazane przez wnioskodawcę miesięczny koszt utrzymania domu w postaci opłat za wodę, ogrzewanie i prąd na podstawie złożonego w dniu 10 stycznia 2010 r. oświadczenia Sąd przyjął w wysokości około 975 zł, przy czym zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy koszty te mogą być faktycznie niższe, ponieważ obecnie ogrzewa on dom drewnem, a nie gazem, przy czym nie podał wysokości kosztów ponoszonych w związku z używaniem tego rodzaju opału. Z powyższego zestawienia dochodów i kosztów wynika, że wnioskodawca posiada środki na zaspokojenie podstawowych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Poza kosztami związanymi z utrzymaniem domu na gospodarstwo domowe wnioskodawcy przypada bowiem kwota ponad 3 tysięcy złotych, która w ocenie Sądu jest wystarczająca dla zaspokojenia podstawowych potrzeb trzyosobowej rodziny. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że koszty spłaty zaciągniętych pożyczek nie stanowią koniecznych kosztów utrzymania rodziny. Niezależnie jednak od tego, Sąd zauważa, że wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, iż faktycznie zgodnie ze złożonym oświadczeniem jest wraz żoną zadłużony u rodziny i przyjaciół na kwotę przewyższającą 150 000 zł. Pomimo stosownego wezwanie nie przedłożył on bowiem dokumentów obrazujących stan jego aktualnego zadłużenia. Jedynym złożonym w sprawie dokumentem źródłowym, który obrazuje zadłużenie rodziny W. pozostaje zatem wyciąg z rachunku bankowego H. W., z którego wynika, że na dzień 21 grudnia 2009 r. była ona zadłużona względem banku na kwotę 4 898, 76 zł. Sąd zwraca jednak uwagę, że posiadane przez małżonków rachunki w C mają charakter kredytów odnawialnych, których celem jest finansowanie bieżących potrzeb kredytobiorców. Oświadczenie żony wnioskodawcy, iż jej konto przez cały rok "pozostaje na minusie" jest więc zgodne z prawdą, co obrazuje historia rachunku bankowego. Fakt ten nie niweluje jednak możliwości korzystania przez H. W. z przyznanej jej przez bank linii kredytowej, gdyż taka jest właśnie istota tego produktu bankowego. Z drugiej strony konto J. W. charakteryzowało się w 2009 r. wysokim saldem dodatnim, dochodzącym w dniu 15 czerwca do kwoty 231 360,86 zł. Niezależnie od potrzeb na jakie wnioskodawca spożytkował wskazaną kwotę, dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne pozostaje, że na dzień jego złożenia w dalszym ciągu posiadał na koncie oszczędności w kwocie 10 588,40 zł. Odnosząc się do argumentu J. W. że za uwzględnieniem wniosku przemawia fakt, iż Urząd Skarbowy źle naliczył należną wnioskodawcy kwotę do zwrotu i odsetki od niesłusznie pobranego podatku dochodowego za 2003 r., Sąd podkreśla, że rozstrzygając kwestię prawa mocy nie ma kompetencji, aby badać, czy wysokość przelanych na konto skarżącego kwot przez urząd skarbowy była prawidłowa. Orzekając o prawie pomocy Sąd nie może bowiem dokonywać merytorycznej oceny zaskarżonego skargą postanowienia. W tym zakresie musi jednak wziąć pod uwagę, ze w 2009 r. urząd skarbowy przelał na konto skarżącego z tego tytułu łączną kwotę 242 732,60 zł (przelew z dnia 23 kwietnia 2009 r. w kwocie 151 154 zł, przelew z dnia 15 czerwca w kwocie 80 962,60 zł, przelew z dnia 2 grudnia 2009 r. w kwocie 10 616 zł), co wyklucza możliwość przyjęcia, że wnioskodawca znajduje się w tak trudnej sytuacji ekonomicznej, iż nie ma środków na zaspokojenie podstawowych (wyżywienie, utrzymanie domu, koszty leczenia itp.) potrzeb - swoich i swojej rodziny. Dla tej oceny nie bez znaczenia pozostaje także, że żona wnioskodawcy obok zajmowanego wspólnie z mężem i synem domu, posiada także mieszkanie, z wynajmu lub sprzedaży którego, w razie takiej potrzeby, małżonkowie mogą uzyskać dodatkowe środki utrzymania. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.