I SA/Gd 855/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 czerwca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 9 września 2010 r. (data stempla pocztowego 10 września 2010 r.) M. S. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go z kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF M. S. uzupełnił w dniu 26 września 2010 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką dzieci (dwójką niepełnoletnich) oraz że aktualnie osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 4.000,00 zł. Wnioskodawca wskazał również, że w skład co miesięcznych wydatków wchodzi kwota w wysokości 1.400 zł stanowiąca alimenty na rzecz jego dzieci. Ponadto wskazał na znaczne zadłużenie względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (25.000 zł) i Urzędu Skarbowego (około 50.000 zł), zaległe alimenty (10.000 zł) i czynsz (7.000 zł) oraz brak jakiegokolwiek majątku. Do wniosku dołączono odpisy wyroków Sądu Rejonowego z dnia 21 maja 1997 r. orzekającego rozwód i zasądzającego od wnioskodawcy alimenty na rzecz wówczas małoletniego syna w kwocie 300 zł miesięcznie oraz z dnia 14 listopada 2002 r., którym zasądzono od wnioskodawcy alimenty w kwocie 400 zł miesięcznie na rzecz małoletniego syna, potwierdzenie z dnia 6 sierpnia 2007 r. przekazania kwoty 400 zł na rzecz matki małoletniego syna, dowód wpłaty w dniu 3 września 2010 r. kwoty 555 zł na rachunek bankowy prowadzony dla wnioskodawcy w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 października 2010 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie 14 dni – następujących dokumentów źródłowych: (1) zeznania podatkowego za rok 2009, bądź też zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w roku 2009, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpływów, wpłat, przelewów), (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne), (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (6) dokumentów potwierdzających wysokość przekazywanych aktualnie na rzecz małoletnich dzieci alimentów, (7) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, ZUS, z tytułu należności alimentacyjnych oraz za media (czynsz). Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Powyższe zarządzenie zostało doręczone wnioskodawcy w tzw. trybie zastępczym (art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a") w dniu 22 października 2010 r. Skarżący nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 855/10 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu skarżący wyjaśnił jedynie przyczynę braku przedłożenia wnioskowanych przez referendarza dokumentów źródłowych (nie odebranie przedmiotowego wezwania) w dalszym ciągu nie przedkładając dodatkowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z tej możliwości skorzystano i zarządzeniem z dnia 1 października 2010 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Powyższe zarządzenie zostało doręczone wnioskodawcy w tzw. trybie zastępczym (art. 73 P.p.s.a.) w dniu 22 października 2010 r. Wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W sprzeciwie wskazano, że przyczyną nie zastosowania się do wezwania była niemożność zapoznania się z jego treścią, albowiem doręczenie przesyłki nie nastąpiło w zwykłym trybie. W piśmie tym skarżący zobowiązał się ponadto do przedłożenia wymaganych dokumentów, podobnej treści zapewnienie złożył również w kolejnym w sprawie piśmie (z dnia 9 grudnia 2010 r.), jednakże do dnia dzisiejszego powyższe nie nastąpiło. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci wypełnionego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz kilku innych dokumentów jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 617 zł. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.