I SA/Gd 857/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 18 lipca 2009 r. W. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 17 lipca 2009 r. Odpowiadając na wezwanie Sądu skarżący złożył w dniu w dniu 28 grudnia 2009 r. formularz PPF, w którym sprecyzował, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym. Wnioskodawca podniósł, że odebrano mu inwentarz, gospodarstwo, a majątek rozkradziono. Do wniosku dołączył odpis zarządzenia Wiceprezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 316/04 umarzającego należność sądową w kwocie 100 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, odpis postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, jak również odpisy postanowień organów ścigania o umorzeniu dochodzeń w sprawach kradzieży mienia dokonanych na szkodę wnioskodawcy, z powodu niewykrycia sprawców tych przestępstw Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2010 r. (doręczonym w dniu 26 stycznia 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, (2) zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości dochodów osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi, (6) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów, (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 2 lutego 2010 r. (data nadania na poczcie) wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Z tej też przyczyny małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a wnioskodawcy nie jest znana sytuacja majątkowa żony. Oświadczył także, że jeżeli do uzyskania prawa pomocy konieczne jest sądowe orzeczenie rozwodu lub separacji, to ma zamiar wystąpić z takim wnioskiem, w związku z czym wnosi o zawieszenie postępowania. Podał też, że nie ma żadnych źródeł utrzymania, nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i rachunków bankowych, nie otrzymuje pomocy finansowej, jak również nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Ponownie powołał się na okoliczność prowadzonej egzekucji. Do oświadczenia dołączył odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że przedmiotem rozpatrywanego wniosku jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego do wniesienia zażalenia na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2009 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Taki wniosek złożony został przez skarżącego w dniu 17 lipca 2009 r. Uzupełniając natomiast braki formalne tegoż wniosku przez złożenie formularza PPF skarżący zmodyfikował swe żądanie, rozszerzając je o zwolnienie od kosztów sądowych. Kwestia ta jednak, odnosząca się do przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, została rozstrzygnięta we wspomnianym postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2009 r., na które skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (jeszcze nierozpoznane). Podkreślić należy, że nie jest dopuszczalne złożenie ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, skoro poprzedni wniosek nie został jeszcze prawomocnie rozstrzygnięty. W tych okolicznościach przyjąć należy, że rozpatrzeniu podlega wniosek dotyczący przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2010 r. do przedłożenia dokumentów i oświadczeń mających na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżący jednak żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 2 lutego 2010 r. wyjaśnił jedynie, że nadal pozostaje w związku małżeńskim, lecz w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, wobec czego nie jest w stanie przedstawić dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej współmałżonki. Oświadczył także, że nie ma żadnych oszczędności na rachunkach, nie ma nikogo na utrzymaniu, od nikogo nie otrzymuje pomocy finansowej. Podkreślił, że jego sytuacja jest trudna. Prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, a sprzęt rolniczy stanowiący jego własność został skradziony. Przedłożył też postanowienia organów ścigania o umorzeniu dochodzeń w sprawach kradzieży mienia dokonanych na szkodę wnioskodawcy, z powodu niewykrycia sprawców tych przestępstw. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że powołane przez skarżącego okoliczności mające świadczyć o jego trudnej sytuacji majątkowej budzą istotne wątpliwości, bowiem jak wynika z akt administracyjnych dysponuje on nieruchomościami rolnymi o znacznym obszarze, co do których składał wnioski do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie dopłat z Unii Europejskiej. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje niejasna także z innych względów. Otóż skarżący utrzymując, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i nie korzysta z niczyjej pomocy. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, z czego opłaca rachunki za media i choćby zakup środków czystości, skarżący już nie wyjaśnił. Wskazał też, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Nadto pominął w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy istotną dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim. Wbrew twierdzeniom skarżącego, istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z tych względów nie jest wystarczające dla ustalenia braku możliwości płatniczych skarżącego samo stwierdzenie bezskuteczności prowadzonej względem jego majątku egzekucji, które stanowiło podstawę umorzenia prowadzonej wobec niego egzekucji sądowej. Dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są bowiem informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił. Podkreślić też należy, że ewentualny zamiar skarżącego wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie separacji bądź rozwodu nie uzasadnia zawieszenia postępowania. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Dopóki zatem postępowanie w sprawie orzeczenia separacji lub rozwodu nie zostało wszczęte, rozważanie kwestii wpływu, jaki jego wynik mógłby mieć na wynik sprawy, jest przedwczesne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Skoro nie jest znany rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, to powoływana przez niego okoliczność kradzieży należącego do niego mienia nie jest wystarczająca dla uznania, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Nie można bowiem ustalić, jaki wpływ na stan majątkowy strony miały dokonane przestępstwa. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.