I SA/Gd 865/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi A.K. i B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na 2002 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w kwocie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote na rzecz adw. M. D. i wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w kwocie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote na rzecz adw. M. K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Burmistrz określił wobec A.K. podatek od nieruchomości za 2002 r. według stawek jak dla gruntów i budynków związanych z działalnością gospodarczą. Doręczenie decyzji nastąpiło w dniu 4 marca 2002 r. Wymiar podatku dotyczył nieruchomości położonej w R. Pierwotnie nieruchomość ta stanowiła współwłasność wspólników spółki cywilnej A tj. A.K. i J.P. oraz została wniesiona jako wkład do spółki. W 1998 r. doszło do zmiany składu osobowego spółki, kontynuowanej przez wspólników w osobie A.K. o B.P. Od dnia 31 sierpnia 2001 r. działalność spółki pozostała zawieszona aż do czasu wykreślenia jej z ewidencji działalności gospodarczej. Wobec zawieszenia działalności stan opuszczonej nieruchomości w R. ulegał systematycznemu pogorszeniu. Bezpośrednim powodem zawieszenia działalności był fakt nieuregulowania związanych z działalnością spółki spraw majątkowych. Pomimo zmiany składu osobowego i zawarcia stosownych w tym zakresie porozumień, były wspólnik spółki tj. J.P. nie wywiązał się ze zobowiązania przeniesienia na nowego wspólnika tj. B.P. wynoszącego ½ udziału we współwłasności nieruchomości położonej w R. Wobec braku zawarcia umowy przenoszącej własność faktycznymi współwłaścicielami nieruchomości pozostawali więc w dalszym ciągu A.K. oraz J.P., co znajdowało odzwierciedlenie w urządzonej dla nieruchomości księdze wieczystej. W wyniku podjętych przez A.K. oraz B.P. działań Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 7 maja 2004 r. sygn. akt [...] uzgodnił treść księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w R. nakazując wykreślenie dotychczas istniejącego w dziale II księgi wpisu i wskazanie, że właścicielami nieruchomości są A.K. oraz B.P. jako wspólnicy spółki cywilnej A. Po uregulowaniu spraw majątkowych związanych z działalnością spółki została ona wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 29 kwietnia 2005 r. Pismem z dnia 12 października 2006 r. A.K. i B.P. wystąpiły o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza z dnia [...] dotyczącej podatku od nieruchomości za 2002 r. Jako podstawę stwierdzenia nieważności wskazano rażące naruszenie prawa polegające na naliczeniu podatku według stawek jak dla budynków związanych z działalnością gospodarczą pomimo tego, że nieruchomość od 2001 r. nie była z winy nieleżącej po stronie wspólników wykorzystywana dla celów prowadzenia tego rodzaju działalności i popadała w ruinę. Tym samym w ocenie A.K. i B.P. Plony organ podatkowy I instancji dopuścił się rażącego naruszenia art. 1 a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. 2006 Nr 121, poz. 844 ze zm.; dalej jako "u.p.o.l.") poprzez jego błędną interpretację. Decyzją z dnia [...] sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 249 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2005 Nr 8 poz. 60 ze zm.; dalej jako "O.p.") oraz art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387 ze zm., dalej jako "ustawa zmieniająca O.p.") odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ żądanie wnioskodawców zostało wniesione po upływie roku od doręczenia decyzji. W odwołaniu A.K. oraz B.P. wskazały, że wbrew twierdzeniom organu podatkowego treść art. 249 § 1 O.p. przewiduje pięcioletni termin do wniesienia żądania stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzją z dnia [...] sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy kwestionowaną odwołaniem decyzję. W uzasadnieniu podkreślono, że pomimo zmiany brzmienia art. 249 O.p., do której doszło z dniem 1 stycznia 2003 r., z uwagi na istnienie regulujących tę kwestię przepisów intertemporalnych, w przedmiotowej sprawie musi mieć zastosowanie art. 249 w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. a tym samym przewidującym krótszy termin wniesienia żądania stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji podatkowej. W skardze z dnia 3 sierpnia 2007 r., uzupełnianej kolejnymi pismami procesowymi, precyzującymi przedmiot zaskarżenia, kierowane wobec organów zarzuty oraz wnoszone żądania, A.K. oraz B.P. wystąpiły o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sygn. akt [...] oraz decyzji Burmistrza z dnia [...]. Strona skarżąca podtrzymała stanowisko, że za uchyleniem decyzji przemawia rażące naruszenie prawa polegające na obciążeniu jej podatkiem od nieruchomości przy uwzględnieniu stawek dotyczących nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, podczas gdy nieruchomość w R. nie była w 2002 r. z prowadzeniem tego rodzaju działalności w ogóle związana. W ocenie strony w sprawie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 2 ust. 2 pkt 3 u.p.o.l., zgodnie z którym opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a co za tym idzie w sprawie brak było podstaw faktycznych i prawnych do naliczenia podatku według stawek zastosowanych przez organ. Stosownie bowiem do art. 1 a pkt 3 u.p.o.l. grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej to grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy, chyba, że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych. Skoro sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie do opodatkowania nieruchomości według niewłaściwych stawek doszło zatem w wyniku niewyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, co narusza zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.; art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.) oraz doprowadziło do złamania zasady praworządności (120 O.p.; art. 7 K.p.a) i zasady zaufania (121 O.p.; art. 8 K.p.a.). Tym samym organ naruszył art. 247 §1 pkt 3 O.p. obligujący go stwierdzenia nieważności wydanej z rażącym naruszeniem prawa decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi. Na wstępie podkreślenia wymaga, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową umożliwiającą usuniecie z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, dotkniętych najpoważniejszymi wadami, których katalog został ściśle określony przez ustawodawcę. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy podatkowej, lecz ustalenie czy decyzja ostateczna jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 O.p. Z tego też względu szereg sformułowanych w skardze przez pełnomocników zarzutów pozostaje bezprzedmiotowych, ponieważ przedmiotem oceny Sądu jest wyłącznie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( decyzja z dnia [...] sygn. akt [...] oraz decyzja z dnia [...] sygn. akt [...]) odmawiających wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Burmistrza z dnia [...]. W przedmiotowej sprawie Sąd nie jest zatem uprawniony do oceny prawidłowości decyzji Burmistrza o charakterze wymiarowym. Brak wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności oznacza ponadto, że w sprawie nie doszło i nie mogło dojść ani do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności, ani też decyzji stwierdzającej nieważność ostatecznej decyzji Burmistrza. Dlatego też zarzuty strony skarżącej skierowane przeciwko decyzji wymiarowej tj. kwestionujące wysokość podatku pozostają bezzasadne. Jednocześnie organy podatkowe nie badały zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności, określonych w art. 247 § 1 O.p. i nie może tego uczynić także tutejszy Sąd. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności, a więc jest rozstrzygnięciem o charakterze formalnym. Dokonywana przez Sąd ocena legalności sprowadza się zatem do ustalenia, czy organy miały podstawę do odmowy zbadania zaistnienia wskazywanej przez wnioskodawców przesłanki nieważności tj. prawo odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności - pomimo, że w skardze w istocie nie zakwestionowano zastosowanej przez organ podstawy prawnej decyzji tj. art. 249 §1 O.p. oraz art. 24 § 1 ustawy zmieniającej O.p. Sąd w pełni podziela stanowisko organów podatkowych co do ich obowiązku wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Zgodnie bowiem z art. 249 § 1 O.p. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej organy wywiązały się z obowiązku ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, ponieważ ustaliły i wzięły pod uwagę dzień doręczenia decyzji stronie (4 marca 2002 r.), okoliczność niewniesienia odwołania (co spowodowało, iż ostateczną decyzją wymiarową stała się decyzja wydana w pierwszej instancji) i czas uprawomocnienia się decyzji, dzień wystąpienia przez stronę z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji (12 października 2006 r.) oraz upływ czasu pomiędzy doręczeniem decyzji a wystąpieniem z powyższym żądaniem (4 lata). Przyczyny spóźnienia w terminowym złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności, w tym okoliczność ewentualnego braku winy wnioskodawcy w ww. uchybieniu pozostają natomiast bez znaczenia dla zapadających w oparciu o art. 249 § 1 O.p. rozstrzygnięć. Termin przewidziany w art. art. 249 § 1 O.p. ma bowiem charakter przedawniający, co oznacza, że nie może on być przywracany w trybie przepisów art. 162-163 O.p. Działania organów pozostawały zgodne z zasadą praworządności i zasadą zaufania wchodzących w skład ogólnych zasad rządzących postępowaniem podatkowym. Okoliczność, że decyzja [...] dotycząca wymiaru podatku za 2002 r. stała się ostateczna jeszcze w roku jej wydania, mając jednocześnie na uwadze regulację zawartą art. 24 § 1 ustawy zmieniającej O.p. przesądziła o zastosowaniu w sprawie art. 249 § 1O.p. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2003 r., tj. sprzed nowelizacji wprowadzającej pięcioletni termin do wnoszenia żądań stwierdzenia nieważności. Wprowadzeniu obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. nowelizacji O.p. towarzyszyło bowiem uchwalenie przepisów przejściowych w tym m.in. art. 24 § 1 ustawy zmieniającej O.p. zgodnie z którym żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej O.p, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej O.p. Wobec powyższego w przypadku wszystkich decyzji podatkowych, które stały się ostateczne przed dniem 1 stycznia 2003 r. prawo skutecznego wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie ich nieważności pozostawało ograniczone terminem rocznym, a nie wprowadzonym nowelizacją z 2003 r. terminem pięcioletnim. Ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazuje natomiast, że w przedmiotowej sprawie termin ten upłynął bezskutecznie w roku 2003, a do złożenia wniosku doszło dopiero w roku 2006. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.