I SA/Gd 870/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nie ujawnionych za 2009 r. postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. W. R. wnioskiem dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 czerwca 2012 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez prawidłowe wypełnienie rubryk 6, 7.2, 8 i 9 skarżąca uzupełniła w dniu 6 września 2012r. Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżąca, działając przez pełnomocnika, wniosła w dniu 26 października 2012 r. sprzeciw, podnosząc, że dopuszczalność egzekwowania przez nią swoich praw przed sądem nie może oznaczać konieczności sprzedaży posiadanych przez nią składników majątku. Zdaniem skarżącej bez znaczenia pozostaje wartość poszczególnych składników majątkowych. Nadto zasługuje w ocenie skarżącej na uwagę fakt, że jest ona wyłącznie współwłaścicielką samochodu osobowego marki Honda Civic, stąd też nie może swobodnie rozporządzać tą ruchomością. Odnośnie do samochodu marki BMW wskazała, że naczelnik urzędu skarbowego dokonał na nim wpisu ustawowego prawa zastawu na rzecz Skarbu Państwa. Z tych względów skarżąca nie ma realnej możliwości sprzedaży poszczególnych składników majątku w celu odłożenia kwoty niezbędnej do zainicjowania postępowania sądowego. Skarżąca podniosła też, że ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, co wymaga specjalistycznego leczenia oraz regularnych zabiegów rehabilitacyjnych. Ponadto regularnie korzysta z wyjazdów do sanatorium, co wymaga czynienia określonych nakładów finansowych. Powyższe uniemożliwia skarżącej zaoszczędzenie odpowiedniej kwoty w celu zabezpieczenia kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., dlatego też rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie wnioskodawcy. Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 września 2012 r. (doręczone pełnomocnikowi w dniu 19 września 2012 r.) ustalono, że skarżąca prowadzi sama gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 października 2009 r.), źródłem jej utrzymania jest emerytura, która po uwzględnieniu zajęcia dokonywanego w ramach egzekucji, wypłacana jest w kwocie 1.033,93 zł (odpis decyzji ZUS z dnia 16 marca 2011 r. o waloryzacji świadczenia, odpis pisma ZUS z dnia 15 maja 2012 r. o zmianie wysokości zajęcia) oraz zasiłek pielęgnacyjny w związku z niepełnosprawnością przyznany na okres od 1 września 2009 r. do 31 października 2012 r. w kwocie 153 zł (odpis decyzji MOPS z dnia 29 października 2009 r.), w roku 2011 r. dodatkowo zadeklarowała dochody z najmu (dzierżawy) w kwocie 1.680 zł (odpis zeznania podatkowego PIT-36), jej majątek stanowią: dom o powierzchni 456 m2 oraz dwie nieruchomości – działka budowlana o powierzchni 847 m2 i inna działka, której powierzchni ani przeznaczenia nie podała. Nadto skarżąca jest właścicielem samochodu osobowego marki BMW 730 TD, rok produkcji 2004 o wartości około 80.000 zł oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki Honda Civic, rok produkcji 1999 o wartości około 9.500 zł, nie posiada natomiast lokat bankowych ani innych rachunków przeznaczonych do gromadzenia oszczędności (dodatkowe oświadczenie pełnomocnika z dnia 2 października 2012 r. o aktualnej wartości ww. pojazdów oraz nieposiadaniu przez skarżącą kont bankowych). Z nadesłanych faktur za gaz za okres od 29 maja do 17 lipca 2012 r., wodę i ścieki oraz energię elektryczną, których termin płatności określony został na 17 lipca i 17 września 2012 r., wynika, że koszty utrzymania skarżącej poniesione w okresie od 29 maja do 17 września 2012 r. wyniosły 966,17 zł, przy czym z tytułu dostawy wody i odprowadzania ścieków u skarżącej powstała nadpłata w kwocie 300 zł, zatem faktycznie ww. okresie poniosła ona wydatki w łącznej kwocie 666,17 zł. Skarżąca wydatki ponoszone na zakup leków i żywności określiła na poziomie około 300 zł. Dodatkowo z odpisu orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że skarżąca w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wymaga stałej (długotrwałej) opieki i pomocy innej osoby oraz rehabilitacji i z tego tytułu w roku 2011 poniosła wydatki w łącznej kwocie 2.280 zł, co ustalono na podstawie odpisu zeznania podatkowego złożonego za ten rok. Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności faktyczne wskazać należy, iż skarżąca posiada stałe i pewne źródło dochodów w postaci emerytury, z którego uzyskuje dochód w wysokości 1.033,93 zł netto, oraz ma potencjalną możliwość (z której korzystała w roku ubiegłym) uzyskiwania dodatkowych dochodów z tytułu najmu lub dzierżawy, a co najistotniejsze dla oceny jej możliwości finansowych dysponuje znacznym, ponadprzeciętnym majątkiem. Tym samym obiektywnie wnioskodawczyni nie jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Posiadanie trzech nieruchomości (w tym dużego domu o powierzchni 456 m2) oraz dwóch samochodów, w tym jednego o znacznej wartości (około 80.000 zł) bezspornie wyklucza możliwość uznania skarżącej za osobę ubogą, do której miałyby zastosowanie przepisy prawa pomocy. W tym stanie sprawy byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty te za skarżącą musieli ponieść inni podatnicy, których wpłaty podatkowe współtworzą budżet Państwa, w sytuacji gdy większość z nich nie legitymuje się takim majątkiem jak skarżąca. Na uwagę zasługuje fakt, że choć skarżąca, jak zadeklarowała, uzyskuje jedynie nieznaczne dochody z emerytury ponosi z nich koszty utrzymania tak dużego domu i aż dwóch samochodów. Można zatem sądzić, iż uznała, że stać ją na powyższe, podobnie jak na opłacanie w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Domaganie się przez skarżącą w ww. okolicznościach faktycznych zwolnienia jej z konieczności poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł, świadczy w ocenie Sądu o jej roszczeniowej postawie względem budżetu Państwa i jako takie nie może zasługiwać na aprobatę. Sąd zdecydowanie odrzuca zawarte w sprzeciwie twierdzenie strony skarżącej, zgodnie z którym wartość poszczególnych składników majątkowych posiadanych przez wnioskodawczynię jest bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wręcz przeciwnie wartość tych składników jest bezpośrednim wyznacznikiem całokształtu sytuacji majątkowej, a pośrednio również finansowej wnioskodawczyni, która ma decydujące znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. To bowiem wielkość i wartość zgromadzonego majątku stanowi o możliwościach uzyskiwania dodatkowych źródeł dochodu (przez najem, dzierżawę czy sprzedaż), jak również ma wpływ na możliwości kredytowe. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.