I SA/Gd 877/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. R. we wniosku dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 czerwca 2010 r. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci, przy czym na rzecz syna przekazuje kwotę 1.500 zł tytułem alimentów, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącego ze stosunku pracy i diet w łącznej kwocie około 1.500 zł netto oraz dochody jego żony z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000 zł miesięcznie, nie posiada on majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, względem jego majątku prowadzona jest egzekucja (stan zaległości z tytułu należności podatkowych wynosi 800.000 zł), posiada zadłużenie wobec banków z tytułu kredytów. Nadmienił, że ze względu na stan zdrowia na zakup leków oraz odpłatne wizyty lekarskie miesięcznie przeznacza kwotę około 400 zł, natomiast na leczenie córki wydatkuje kwotę około 500-600 zł. Koszty związane z utrzymaniem domu określił na poziomie około 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Wnioskodawca uchylił się bowiem od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wysokość miesięcznych dochodów rodziny, nie nadesłał wymaganych dokumentów dotyczących wykonywanej przez żonę działalności gospodarczej, nie przedłożył również dokumentów, które potwierdzałyby wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny oraz stan zadłużenia wobec banków. Za wątpliwe uznano także przekazywanie przez skarżącego tytułem alimentów na rzecz małoletniego syna kwoty odpowiadającej wysokości zadeklarowanych przez niego miesięcznych dochodów, w szczególności, gdy z oświadczenia wynika, że na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka, partycypuje on w kosztach związanych z eksploatacją domu, które wynoszą około 2.000 zł miesięcznie oraz ponosi wydatki na leczenie swoje i córki w kwocie około 900-1.000 zł miesięcznie. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniosła sprzeciw podnosząc zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej jego wykładni oraz niewłaściwe zastosowanie. W ocenie pełnomocnika brak jest podstaw do przyjęcia, że wobec nieprzedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów ustalenie jego sytuacji majątkowej nie było możliwe, a zatem skarżący nie uprawdopodobnił, że nie jest ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika bowiem, że posiadany przez skarżącego majątek (w tym udziały o wartości 45.000 zł) podlega zajęciu egzekucyjnemu, kwota egzekwowanych roszczeń znacznie przekracza jego wartość, zaś prowadzone postępowania egzekucyjne są umarzane ze względu na bezskuteczność egzekucji. Natomiast majątek jego żony, w związku z ustanowionym ustrojem rozdzielności majątkowej, stanowi jej majątek odrębny. Z tego też powodu bez znaczenia dla oceny zasadności żądania wnioskodawcy pozostaje wysokość uzyskiwanych przez jego żonę dochodów. Pełnomocnik wskazała także, że trudna sytuacja finansowa skarżącego nie stanowi przyczyny, dla której miałby zaniechać realizacji obowiązku alimentacyjnego względem jego syna. Koszty związane z utrzymaniem córki ponoszone są z dochodów żony wnioskodawcy. Wyjaśniła, że skarżący osiąga dochody z działalności gospodarczej, z których pokrywa wydatki związane z eksploatacją domu oraz leczeniem swoim i córki. Także okoliczność posiadania przez skarżącego na rachunku bankowym oszczędności nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, gdyż wydatkowanie tych środków wobec uznania egzekucji za bezskuteczną naraziłoby skarżącego na zarzut popełnienia przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. Do sprzeciwu nie dołączono jakichkolwiek dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2009, bądź też zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków bankowych posiadanych w związku z prowadzoną przez żonę wnioskodawcy działalnością gospodarczą, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości osiąganego przez skarżącego miesięcznego dochodu brutto i netto oraz średniego wynagrodzenia osiągniętego w okresie ostatnich trzech miesięcy, (4) dokumentu potwierdzającego wysokość przekazywanych na rzecz małoletniego syna alimentów, (5) oświadczenia złożonego przez małżonkę w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami oraz ewidencji środków trwałych, (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne) oraz odpłatnym leczeniem (zakup leków), (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania rodzaju, marki, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów, (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów skarżący przedłożył: - odpisy zeznań podatkowych każdego z małżonków za rok 2009 (PIT-36), w których wnioskodawca wykazał dochody ze stosunku pracy w kwocie 293 zł oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 18.773,82 zł (deklarując przychód w kwocie 150.242,48 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 131.468,66 zł), zaś jego żona zadeklarowała przychody z wykonywanej działalności gospodarczej w wysokości 226.470,53 zł, koszty ich uzyskania w wysokości 212.726,59 zł wykazując dochód z tego tytułu w kwocie 13.743,94 zł oraz dochody ze stosunku pracy w kwocie 34.151,75 zł i świadczeń krajowych w kwocie 8.335,89 zł, - odpis ZUS RMUA za wrzesień 2010 r. wraz z zaświadczeniem od pracodawcy A Spółka z o.o. z dnia 8 października 2010 r. o zatrudnieniu i zarobkach, z którego wynika, że wnioskodawca świadczy pracę w wymiarze ⅛ etatu za wynagrodzeniem w kwocie 160 zł brutto miesięcznie, - odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za lipiec i sierpień 2010 r., w których zadeklarował dostawę towarów oraz świadczenie usług odpowiednio o wartości 39.000 zł i 7.000 zł, - oświadczenie wnioskodawcy z dnia 19 października 2010 r. o wysokości dochodów z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą A R. R. osiągniętych w okresie od 1 stycznia do 30 września 2010 r. w kwocie 14.420,97 zł (przychody wyniosły 122.082,76 zł, a koszty ich uzyskania – 107.661,79 zł) oraz w roku 2009, w którym wskazał, że w związku z odliczeniem straty z 2006 r. zobowiązanie podatkowe nie powstanie, - wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy prowadzonych przez B S.A., C S.A. (złotówkowego i walutowego) oraz D odpowiednio za okres od 1 do 31 sierpnia 2010 r., od 17 lipca do 16 sierpnia 2010 r. i od 19 lipca do 17 sierpnia 2010 r. oraz od 1 do 30 września 2010 r., a także wyciąg z rachunku bankowego małżonki prowadzonego dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej za okres od 2 sierpnia do 4 listopada 2010 r., - odpis zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 30 września 2009 r. do kwoty 51.614,87 zł, pisma E S.A. z dnia 21 października 2009 r. o niemożności realizacji zajęcia w związku z brakiem środków, wysłuchania wierzyciela i dłużnika przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2010 r., zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego z dnia 7 stycznia i 26 lutego 2010 r. do kwoty 2.261,62 zł i 6.043,77 zł, tytułu wykonawczego z dnia 4 stycznia 2010 r. na należności w podatku VAT za październik 2009 r., zawiadomienia z dnia 7 października 2010 r. o zmianie wysokości zajęcia do kwoty 100.831,83 zł, - oświadczenie z dnia 18 listopada 2009 r. złożone przez matkę syna wnioskodawcy o przekazywaniu na rzecz dziecka alimentów w kwocie 1.500 zł miesięcznie. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd uznał oświadczenie skarżącego za niewiarygodne, a jego rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące uzasadnione i istotne wątpliwości. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego nie przedłożył on wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od przedstawienia wszystkich dokumentów, które pozwoliłyby ustalić w sposób niebudzący wątpliwości wysokość miesięcznych dochodów rodziny. W oświadczeniu złożonym na formularzu PPF skarżący wskazał, że jedynym źródłem jego dochodów jest wynagrodzenie i diety w łącznej kwocie około 1.500 zł netto, podczas gdy z przedłożonych dokumentów wynika, że jego wynagrodzenie ze stosunku pracy wynosi 160 zł brutto. Skarżący nadesłał sporządzoną przez siebie w dniu 19 października 2010 r. informację o dochodach za okres od 2009 do 30 września 2010 r., która wskazuje, że osiąga on także dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, na co uwagę zwraca także pełnomocnik skarżącego we wniesionym sprzeciwie. Jednakże na podstawie danych w niej zawartych nie sposób określić miesięcznych dochodów osiągniętych z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy. Poza deklaracjami VAT-7 za lipiec i sierpień 2010 r., w których wykazał do opodatkowania kwotę 46.000 zł z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów księgowych, które pozwoliłyby na dokonanie ustaleń w tym zakresie. Podkreślić przy tym należy, że wnioskodawcy znany był rodzaj dokumentów, na podstawie których możliwa byłaby weryfikacja dochodów osiąganych z tego źródła, gdyż wskazane one zostały w punkcie 5 zarządzenia referendarza sądowego z dnia 27 października 2010 r. Uzyskiwane przez skarżącego miesięczne dochody przekraczają zadeklarowaną we wniosku kwotę 1.500 zł. Do takiego wniosku prowadzi argumentacja pełnomocnika wnioskodawcy przedstawiona we wniesionym sprzeciwie. Wnioskodawca oświadczył, że przekazuje co miesiąc tytułem alimentów na rzecz małoletniego syna kwotę 1.500 zł, co potwierdziła również matkę dziecka. Jej wysokość odpowiada zatem wysokości zadeklarowanych we wniosku miesięcznych dochodów skarżącego. Z treści złożonego przez matkę dziecka oświadczenia wynika, że skarżący ponosi również dodatkowe koszty związane z edukacją syna, jego wypoczynkiem i zdrowiem. Nadto, partycypuje on w kosztach utrzymania domu, które wynoszą około 2.000 zł miesięcznie oraz ponosi wydatki w łącznej kwocie około 900-1.000 zł miesięcznie na leczenie córki i swoje. Z wyjaśnień pełnomocnika wnioskodawcy wynika, że wskazane wydatki skarżący ponosi z dochodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej. Przy czym okoliczności tych nie sposób zweryfikować, w sytuacji gdy nieznane są dochody z tego tytułu, gdyż skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów w tym zakresie. Nie można zgodzić się z twierdzeniami pełnomocnika, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego miesięcznych dochodów – z uwagi na istniejący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej – pozostaje bez wpływu dla oceny jego możliwości płatniczych. Zwrócić uwagę należy, że wnioskodawca oświadczył, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Przyjąć zatem należało, że koszty związane z bieżącym utrzymaniem rodziny małżonkowie ponoszą wspólnie. Z tego względu celem określenia, w jakiej części każdy z małżonków partycypuje w tego rodzaju wydatkach istotnym jest dokonanie ustaleń w zakresie osiąganych przez każdego z nich dochodów. W tym miejscu zwrócić uwagę należy, że wnioskodawca uchylił się od przedstawienia dokumentów potwierdzających kwotę miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny oraz stan zadłużenia wobec banków. Zauważyć także trzeba, że zgromadzone przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 8.540,83 zł zdeponowane zostały na rachunku bankowym, który – jak wynika z dokumentów – nie podlega zajęciu egzekucyjnemu i prowadzony jest dla potrzeb wykonywanej przez niego działalności gospodarczej. Tym samym nie sposób przyjąć, że skarżący nie może środkami tymi dysponować. W tym stanie sprawy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Zasadnym jest stwierdzenie, że wnioskodawca każdorazowo przedstawia swoją sytuację majątkową i finansową selektywnie, w taki sposób by potwierdzała ona, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.