I SA/Gd 89/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącego przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2001 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym w dniu 10 marca 2008 r. na formularzu PPF, którego braki usunięto w dniu 4 kwietnia 2008 r., B. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 cyt. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, z którą utrzymują się z otrzymywanych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.167 zł brutto. Majątek małżonków, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, stanowi dom o powierzchni 450 m2 oraz kolekcja dziesięciomarkowych monet z okresu cesarstwa niemieckiego, którą wnioskodawca wskazał w rubryce nr 7.2.2 formularza przeznaczonej dla wpisania przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oszczędności i papierów wartościowych małżonkowie nie posiadają. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie, na ww. podstawie, wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2007 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już złożone), wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę z tytułu emerytury, tj. ostatnich odcinków emerytury, oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie aktualnej wartości kolekcji monet wskazanej we wniosku, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2008 r. (dowód: potwierdzenie odbioru), wnioskodawca przedłożył oświadczenie z dnia 21 kwietnia 2008 r., w którym po pierwsze wskazał, że jego łączny dochód brutto za 2007 r. wyniósł 16.723,84 zł, a jego małżonki 9.250,08 zł oraz że nie posiadają z małżonką żadnych kont (w tym dewizowych) ani pojazdów mechanicznych, po drugie skorygował (w stosunku do wcześniejszego oświadczenia) wysokość otrzymywanych przez niego i jego małżonkę emerytur, podając, iż uzyskują z nich dochód w wysokości odpowiednio 1.574 zł brutto oraz 855 zł brutto (wcześniej wnioskodawca podał kwoty 1.397 zł brutto i 770 zł brutto), po trzecie uchylił się od wskazania aktualnej wartości posiadanej kolekcji monet, oświadczając jedynie, że ostatniej wyceny kolekcji dokonano w 1982 r. – jednakże kwoty tej wyceny wnioskodawca nie podał – po czwarte wskazał na wysokość ponoszonych kosztów utrzymania za okres ostatnich trzech miesięcy, wymieniając: energię elektryczną – około 280 zł, telefon – 240 zł, gaz – około 150 zł, wyżywienie – 2.400 zł, obuwie – około 200 zł, lekarstwa – 900 zł, kulturę i rozrywkę – 80 zł, środki higieny – 80 zł, rehabilitację (sprzęt) – 50 zł, podatek od nieruchomości – 70 zł, ponownie gaz – 233 zł, dojazd do lekarzy – 240 zł, inne – 300 zł. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca załączył odpis zeznania podatkowego (PIT-37, PIT-O) za 2007 r. swojej małżonki, odpis faktury za gaz z dnia 14 kwietnia 2008 r. oraz odpis faktury za usługi telekomunikacyjne z dnia 13 marca 2008 r. wraz z odpisami dowodów zapłaty, odpisy dowodów zapłaty za prąd, odpisy odcinków swojej i małżonki emerytury za kwiecień 2008 r. oraz odpis decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Po pierwsze, należy podkreślić, że pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie podał nawet szacunkowej wartości posiadanej przez niego kolekcji monet. Wskazać w tym miejscu trzeba, iż zgodnie z treścią wniosku o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z dnia 2 sierpnia 2007 r. (znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, k. 23-29) wnioskodawca w piśmie z dnia 28 sierpnia 2006 r. wyjaśnił, że jego kolekcja zamyka się w pokaźnym zestawie monet dziesięciomarkowych niemieckich, których wartość jest wyższa niż złotych monet dwudziestomarkowych, stwierdził też, że trudno jest mu powiedzieć, ile sztuk monet posiada; gdy ostatnio przed chyba trzema laty zabezpieczał monety w stanie doskonałym było chyba 155 sztuk, reszta wydawała się być w odrobinę gorszym stanie. W przywołanym oświadczeniu wnioskodawca wskazał też, że rozpoczął zbieranie monet na początku lat 50., a ich kolekcjonowanie było pasją przejętą po ojcu (k. 28 akt administracyjnych). Tym samym stwierdzić trzeba, że w świetle ww. oświadczenia wnioskodawcy trudno przyjąć, iż nie orientuje się on co do rzeczywistej (choćby przybliżonej) wartości posiadanej przez niego kolekcji monet, a zatem świadomie uchylił się od podania tej wartości w odpowiedzi na wezwanie. Nadto wskazać należy, iż w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawca podał jedynie dom o powierzchni 450 m2, podczas gdy z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż zamieszkuje z małżonką w lokalu mieszkalnym nr [...], położonym w budynku [...] przy ul. [...]. Adres ten wskazał jako jedyny we wszelkich pismach skierowanych do tut. Sądu, w tym w skardze i wniosku o przyznanie prawa pomocy, powyższy adres jako miejsce zamieszkania wskazała też jego małżonka w zeznaniu podatkowym za 2007 r., nadto na adres ten jest wysyłana wnioskodawcy wszelka korespondencja – w tym dokumenty odnoszące się do nieruchomości położonej przy ul. [...] (której wnioskodawca oraz jego małżonka są współwłaścicielami), tj. decyzja w sprawie podatku od tej nieruchomości za 2008 r. oraz faktury za pobór gazu w tej nieruchomości. Wskazać też trzeba, że zgodnie z treścią cyt. wniosku o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego do majątku wspólnego wnioskodawcy i jego małżonki wchodzą dwie działki przy ul. [...] zabudowane domem jednorodzinnym wolnostojącym z garażem oraz spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 55,5 m2, położonego przy ul. [...] (k. 28 akt administracyjnych). Nadto z treści tego wniosku wynika też, iż w księdze wieczystej nieruchomości położonej przy ul. [...] wpisane jest ograniczone prawo rzeczowe – nieodpłatne użytkowanie na okres do 2 marca 2026 r. – na rzecz B. K. (synowej wnioskodawcy) – k. 26 akt administracyjnych. W konsekwencji stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wyjaśnił, dlaczego na okoliczność ponoszonych przez siebie i małżonkę kosztów utrzymania przedłożył dokumenty dotyczące zużycia gazu w nieruchomości, w której nie zamieszkuje, i to oddanej w nieodpłatne użytkowanie osobie trzeciej (przedłożona faktura z dnia 14 kwietnia 2008 r. jako punkt poboru wskazuje adres przy ul. [...]). Sam wnioskodawca w oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2008 r. raz określa wysokość opłat za gaz za okres trzech miesięcy na kwotę 150 zł, w innym miejscu na kwotę 233 zł. Nie da się też ustalić, której nieruchomości dotyczą przedłożone przez wnioskodawcę dowody zapłaty opłat za prąd, gdyż nie podają one miejsca poboru, a jedynie adres zleceniodawcy. Wnioskodawca zatem, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów, na podstawie których można by ustalić, na jakim poziomie kształtują się w rzeczywistości konieczne koszty utrzymania jego i małżonki, uniemożliwiając tym samym ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł, wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Nie wystarczy bowiem samo wykazanie wysokości miesięcznych dochodów, skoro bez ustalenia wysokości miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem nie można dokonać oceny możliwości płatniczych strony. Możliwości te ponadto są wyznaczone nie tylko wspomnianymi dochodami, ale ogólną sytuacją majątkową strony, której wnioskodawca również rzetelnie nie przedstawił, uchylając się od podania wartości posiadanej kolekcji numizmatycznej; wartość ta jest znaczna, zwłaszcza w porównaniu z wpisem w niniejszej sprawie, ponieważ już z oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę wynika, że przewyższa kwotę 3.000 euro. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, z tego względu, że uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 §1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem wnioskodawca i jego małżonka uzyskują stały dochód z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.194,62 zł netto (dowód: odcinki emerytur za kwiecień 2008 r.), są właścicielami dużego domu, ponadto posiadają mieszkanie spółdzielcze oraz kolekcję wartościowych monet, a tym samym obiektywnie nie są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Przy czym, jak wskazano powyżej, sam wnioskodawca nie wykazał, iż jego sytuacja jest na tyle trudna, że czyni zasadnym złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.