I SA/Gd 89/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 13 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie wyjaśnienia decyzji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 17 stycznia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżący zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że jest rolnikiem, którego dochód kształtuje się na poziomie około 1.200 zł netto, prowadzi sam gospodarstwo domowe, ponosząc stałe wydatki w wysokości około 500 zł miesięcznie. Majątek wnioskodawcy stanowią: dom o powierzchni 120 m2 i wartości około 140.000 zł, gospodarstwo rolne o wartości około 1.500.000 zł – w którego skład wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni około 70 ha oraz inwentarz żywy, tj. bydło (13 sztuk), owce (95 sztuk) i 1 koń. Wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne i maszyny o wartości powyżej 5.000 zł każde, tj. kombajn, ciągnik oraz prasę. Nadto posiada oszczędności w wysokości 220.000,00 zł, które stanowią, jak wskazał, rezerwę produkcyjną na zakup nasion, nawozów i paliwa. Uzasadniając wniosek, skarżący wskazał, iż z uwagi na toczące się po śmierci jego małżonki postępowanie spadkowe ma on ograniczony dostęp do masy spadkowej i kłopoty z płynnością finansową. Wskazał również, iż w sprawie spadkowej reprezentuje go zawodowy pełnomocnik w osobie adwokata. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania i postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że z uwagi na toczące się postępowanie spadkowe sprawa jest bardziej złożona niż można uważać. Wnioskodawca uważa, że jego wcześniejszą argumentację wbrew stanowisku sądu potwierdza obecna sytuacja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jest rolnikiem, którego dochód kształtuje się na poziomie około 1.200 zł netto, prowadzi sam gospodarstwo domowe, ponosząc stałe wydatki w wysokości około 500 zł miesięcznie. Majątek wnioskodawcy stanowią: dom o powierzchni 120 m2 i wartości około 140.000 zł, gospodarstwo rolne o wartości około 1.500.000 zł – w którego skład wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni około 70 ha oraz inwentarz żywy, tj. bydło (13 sztuk), owce (95 sztuk) i 1 koń. Wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne i maszyny o wartości powyżej 5.000 zł każde, tj. kombajn, ciągnik oraz prasę. Nadto posiada oszczędności w wysokości 220.000,00 zł, które stanowią, jak wskazał, rezerwę produkcyjną na zakup nasion, nawozów i paliwa. Uzasadniając wniosek, skarżący wskazał, iż z uwagi na toczące się po śmierci jego małżonki postępowanie spadkowe ma on ograniczony dostęp do masy spadkowej i kłopoty z płynnością finansową. Wskazał również, iż w sprawie spadkowej reprezentuje go zawodowy pełnomocnik w osobie adwokata. Dokonując oceny złożonych przez wnioskodawczynię dokumentów Sąd uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zgodnie z informacjami podanymi przez wnioskodawcę posiada on znaczne oszczędności w kwocie 220.000,00 zł, które traktuje jako zabezpieczenie przewidywanych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Kwota ta wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów postępowania, które mogą powstać w niniejszej sprawie na jej obecnym etapie (po wydaniu wyroku przez sąd I instancji), zarówno w zakresie przewidywanych kosztów sądowych – wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie z uwagi na jej przedmiot wynosi 100 zł, jak i wydatków na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Podkreślić przy tym należy, iż wnioskodawca nie podał ważnych powodów, dla których nie mógłby ww. kosztów uiścić z posiadanych oszczędności. Przeszkody takiej nie stanowi toczące się postępowanie spadkowe, gdyż w sytuacji ustania wspólnoty małżeńskiej i toczącego się postępowania o nabycie (czy też podział) spadku po zmarłej małżonce, wnioskodawca zachował przecież prawo do dysponowania tą częścią majątku, która przypada na jego udział (1/2) we wspólnym majątku małżonków. Nadto wskazać należy, iż z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że to wnioskodawca ma status producenta rolnego i beneficjenta unijnych programów pomocowych. Trudno w tych okolicznościach przyjąć, aby wnioskodawca z chwilą śmierci małżonki utracił dostęp do rachunków bankowych związanych z funkcjonowaniem prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego. Nadto podkreślić należy, iż poza ww. znacznymi zasobami finansowymi wnioskodawca posiada majątek o wartości co najmniej 1.655.000,00 zł (wliczając dom, gospodarstwo rolne i posiadane pojazdy oraz maszyny), którego składniki przynoszą mu stały dochód. W tych okolicznościach – mając na uwadze wysokość zadeklarowanych oszczędności oraz rozmiar wykazanego majątku – nie można więc przyjąć, że skarżący jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Wręcz przeciwnie, z przedłożonych dokumentów wynika, iż skarżący jest osobą zamożną. W tej sytuacji byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty postępowania w niniejszej sprawie za wnioskodawcę musieli ponieść inni podatnicy, których wpłaty podatkowe współtworzą budżet Państwa (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1040/13 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.