I SA/Gd 896/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. T.-J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 i umorzenia postępowania w sprawie postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik E. T.-J. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] zwrócił się o przyznanie skarżącej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF strona uzupełniła w dniu 28 grudnia 2009 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że na utrzymaniu skarżącej pozostaje dwoje małoletnich dzieci, jedynym źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez wnioskodawczynię dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie około 1.000 zł miesięcznie, które pozwalają jej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych, poza domem o powierzchni około 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni około 14 ha, nie posiada innego majątku, w tym przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz oszczędności, papierów wartościowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2010 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 14 stycznia 2010 r.) wnioskodawczyni zobowiązana została do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego w 2009 r., (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) zaświadczenia z urzędu gminy o dochodzie osiąganym z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, (4) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących jej za 2009 r. dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownego dokumentu w tym zakresie (odpisu decyzji przyznającej dopłaty), (5) oświadczenia w przedmiocie pobierania świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków od zasiłki rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, (6) oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość jej innych zobowiązań (wobec KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), (9) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.), (10) oświadczenia, czy nadal zamieszkuje wspólnie z matką, a jeśli tak, to w jakiej wysokości matka ponosi koszty związane z utrzymaniem domu, (11) oświadczenia, czy otrzymuje aktualnie alimenty na dzieci, a jeżeli tak – w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała: odpisy decyzji kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 października i 23 listopada 2009 r. w sprawie przyznania płatności na rok 2009 w kwocie 2.366,38 zł i 11.213,13 zł, wyciągi z dwóch rachunków bankowych sporządzone za okres od 1 października 2009 r. do 9 lutego 2010 r. i od 1 października 2009 r. do 20 stycznia 2010 r., kopię przekazu świadczenia za styczeń 2010 r. wypłaconego matce skarżącej z tytułu renty w wysokości 465,56 zł, odpis zaświadczenia burmistrza z dnia 20 stycznia 2010 r. o wysokości rocznego dochodu osiąganego przez skarżącą z gospodarstwa rolnego w kwocie 16.258,23 zł, odpis zaświadczenia burmistrza z dnia 26 stycznia 2010 zł o wysokości pobranych przez skarżącą w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 stycznia 2010 r. świadczeniach w formie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w łącznej kwocie 1.151 zł, odpis zaświadczenia kierownika ośrodka pomocy społecznej z dnia 29 stycznia 2010 r. o niekorzystaniu przez skarżącą ze świadczeń z pomocy społecznej, odpis zaświadczenia z KRUS o podleganiu przez skarżącą od 1 grudnia 2003 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników, kopie faktur VAT z dnia 26 listopada i 30 grudnia 2009 r. oraz 2 lutego 2010 r. za zakup węgla na kwoty 297 zł, 545,40 zł i 496,80 zł, odpis umowy o kredyt zawartej przez skarżącą w dniu 18 grudnia 2008 r. na zakup komputera. Pełnomocnik wnioskodawczyni w piśmie z dnia 11 lutego 2010 r. poinformował, że nie jest ona właścicielką jakichkolwiek pojazdów mechanicznych, zamieszkuje wspólnie z matką, która ze względu na niski dochód nie partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości. Wyjaśnił także, że dochody skarżącej oraz ponoszone przez nią wydatki można ustalić na podstawie załączonych wyciągów z rachunków bankowych. Przedłożone dokumenty nie potwierdzają jednak trudnej sytuacji finansowej skarżącej, a rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawczyni nadal budzą istotne wątpliwości. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem miesięczny dochód skarżącej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi około 1.000 zł. Jednakże analiza transakcji dokonanych na rachunkach bankowych wnioskodawczyni pozwala przyjąć, że zadeklarowany dochód nie stanowi jedynego źródła jej utrzymania. Skarżąca bowiem regularnie otrzymuje alimenty na rzecz małoletnich dzieci w kwocie 680 zł miesięcznie, zaś w lutym 2010 r. na jej rachunek bankowy wpłynęła kwota 2.096 zł tytułem alimentów i Kindergeld. Ustalono również, że uzyskuje ona dodatkowe dochody ze sprzedaży internetowej za pośrednictwem portalu Allegro, które w lutym 2010 r. wyniosły 416,98 zł. Okoliczność tę potwierdzają nie tylko wpływy na rachunku bankowym wnioskodawczyni, ale także uiszczane przez nią za jego pośrednictwem opłaty za aukcje. Nadto, w okresie od października 2009 r. do stycznia 2010 r. otrzymywała ona zasiłek rodzinny oraz świadczenie opiekuńcze, które w październiku wypłacono jej w kwocie 361 zł, w listopadzie – 539 zł, a w pozostałym okresie – 306 zł. Nie bez znaczenia jest także, że przekazane wnioskodawczyni w listopadzie i grudniu 2009 r. dopłaty w łącznej kwocie 13.579,51 zł są przeznaczane przez nią na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, co potwierdza ich przesunięcie z konta, na które środki z tego tytułu wpłynęły na rachunek, z którego strona dokonuje bieżących wydatków. Za takim stanowiskiem przemawia wysokość poniesionych przez nią wydatków, które przyjęto na podstawie transakcji dokonywanych za pośrednictwem rachunków bankowych oraz faktur VAT za zakup węgla, a które w listopadzie 2009 r. wniosły 1.734,80 zł, w grudniu 2009 r. – 3.181,83 zł, w styczniu 2010 r. – 2.335,26 zł, zaś do 9 lutego 20101 r. – 915,43 zł. Przy czym do ww. kwot nie zaliczono dokonywanych przez skarżącą wypłat gotówki. Zauważyć również należy, że skarżąca osiągając – jak twierdzi – dochody, które pozwalają jej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych ponosi koszty związane z używaniem sześciu telefonów komórkowych, za które opłaca abonament i doładowuje konta na kartach, dokonywała także jednorazowych zakupów kosmetyków na kwoty 392,54 zł i 741,39 zł. Wysokość tego rodzaju wydatków uznać należy za niewspółmierną w stosunku do dochodu osiąganego (według oświadczenia) wyłącznie z tytułu gospodarstwa rolnego. Nie sposób ich zaliczyć także do koniecznych kosztów utrzymania skarżącej i jej dzieci. Za okoliczności, które przeczą twierdzeniom wnioskodawczyni o jej trudnej sytuacji finansowej uznać należy również fakt, że korzysta ona z kredytu konsumpcyjnego zaciągniętego w dniu 18 grudnia 2008 r., którego miesięczne raty wynoszą 120,05 zł i który spłaca terminowo oraz okoliczność, że w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy dysponowała ona znacznymi środkami pieniężnymi (na dzień 9 lutego 2010 r. dysponowała ona kwotą 4.441,60 zł). Powołane ustalenia faktyczne skutkują uznaniem za niewiarygodne oświadczeń złożonych przez skarżącą w przedmiocie osiąganych przez nią dochodów i ponoszonych wydatków, gdyż dane w nich przedstawione są sprzeczne z dokonanymi ustaleniami. Nadto, przyjęte ustalenia nie pozwalają uznać, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) ma charakter wpisu stałego i w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. W związku z powyższym uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.