I SA/Gd 907/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskami z dnia 18 sierpnia 2014 r., skarżąca M. B. zwróciła się o zwolnienie jej w niniejszej sprawie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką domu o powierzchni 235 m2, innego majątku nie posiada, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie pracy fizycznej, od 26 marca 2009 r. korzysta z pomocy psychologa, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, z których jedna prowadzi działalność gospodarczą, przy czym w okresie ostatnich siedmiu miesięcy nie osiągnęła z tego tytułu dochodów, zaś druga zatrudniona jest na umowę o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.800 zł brutto miesięcznie, żadna z córek nie posiada majątku. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez wnioskodawczynię i jej córki, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez ww. osoby za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej córki rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną przez jedną z córek działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdą z ww. osób; c) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez córkę wnioskodawczyni działalności gospodarczej pod nazwą "A"; w przypadku gdy jest ona podatnikiem VAT – przedłożenia odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres, a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d) dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość wynagrodzenia córki wnioskodawczyni P. B. (w kwocie netto i brutto) oraz jego średniej wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy; e) oświadczenia wnioskodawczyni, czy została ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię, jej córki pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania rodziny (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, itp.) oraz wydatków na odpłatne leczenie wnioskodawczyni; h) w związku z brakiem dochodów i zasobów pieniężnych oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy wnioskodawczyni występowała o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzysta ona z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 12 września 2014 r. (dowód: kopia potwierdzenia odbioru – k. 38). Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wnioskodawczyni nie wykonała obowiązku nałożonego na nią zarządzeniem referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwiła ona, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja życiowa wnioskodawczyni z uwagi na stan jej zdrowia i związaną z nim ograniczoną możliwość podjęcia zatrudnienia jest trudna. Jednak jak już wskazano, prawo pomocy przysługuje tym osobom, które znajdują się trudnej – co wymaga podkreślenia – sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni zaś, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwiła orzekającemu dokonanie pełnej i rzetelnej oceny tej właśnie sytuacji. Jak już bowiem wskazano zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a konsekwencji niemożnością ustalenia, czy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, a jeśli tak to w jakiej części. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Z tych względów uznano, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.