I SA/Gd 912/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 15 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca 2009 r. do maja 2010 r. postanawia: odmówić przyznania R. S. prawa pomocy. Wnioskiem zwartym we wniesionej skardze skarżący R. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej z powodu braku pracy i stanu zdrowia. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości 1680 zł brutto. Oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z trojgiem dzieci, wobec dwójki (24 lata i 20 lat) zobowiązany jest uiszczać alimenty, a 8 letnia córka mieszka z nim. W myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2014r. (doręczonym skarżącemu w dniu 14 sierpnia 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów: odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawcę i jego żonę, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z małżonków za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w kwotach netto i brutto) oraz dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej pod nazwą [...] (adres: C., ul. B. 140 lok. 348) dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 (jeżeli jest podatnikiem VAT), a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków związanych z wykonywaną przez żonę działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia wnioskodawcy i jego żony w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę i jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.) oraz ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na odpłatne leczenie w związku z urazem kręgosłupa; dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych środków przekazywanych przez wnioskodawcę na utrzymanie córki Mariki i syna Gracjana (np. wyroku sadu, oświadczeń dzieci, potwierdzeń przelewów) oraz dokumentu potwierdzającego wysokość i przekazywanie alimentów przez matkę na rzecz córki Kaji, która zamieszkuje z wnioskodawcą. Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W piśmie z dnia 4 września 2014 r. wnioskodawca przedstawił dokumenty i oświadczenia, o których mowa w powyższym wezwaniu. Został przedstawiony akt notarialny ustanawiający ustrój rozdzielności majątkowej między wnioskodawcą a jego małżonką i oświadczył skarżący, że nie pozostaje z małżonką we wspólnym gospodarstwie domowym i nie zna składników majątku żony. Wyraził także stanowisko, że bezpodstawne jest domaganie się przez referendarza ujawnienia majątku i dochodów jego małżonki w świetle istniejącego między nimi ustroju rozdzielności majątkowej. Przedstawił zaświadczenie o zarobkach wystawione przez [...] prowadzone przez G. S.. Wnioskodawca oświadczył, że zarejestrowany jest na niego pojazd marki Toyota Land Cruiser rok prod. 2001 o wartość 20 tys. zł, który jest w połowie własnością banku a druga połowa jest przewłaszczona na rzecz banku do czasu spłaty kredytu zaciągniętego przed 2010 r. na zakup tego auta. Oświadczył wnioskodawca, że matka nie przekazuje na rzecz córki alimentów. Z dziećmi z poprzedniego małżeństwa nie posiada bliskiego kontaktu, gdyż zamieszkują w Zielonej Górze. Żadnego majątku nieruchomego ani ruchomego nie posiada. Wnioskodawca przedstawił rachunki za energie elektryczną na kwoty: 134 zł i 117 zł, rachunek za wodę na kwotę 37 zł. Załączył także oświadczenie małżonki, w którym wskazała ona, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w postępowania zainicjowanych przez jej męża. Nie pozostaje z małżonkiem we wspólnym gospodarstwie domowym, pozostaje z nim w ustroju rozdzielności majątkowej. Sama utrzymuje dom, ponadto spłaca kredyt zaciągnięty na wpłacenie kaucji za męża. Pracuje na jednym etacie, wynagrodzenie ledwie wystarcza na pokrycie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Miesięczne wydatki to: 1050 zł kredytu, rachunki za prąd w wysokości 220 zł, woda 50 zł, opłaty za śmieci 41 zł, opał 800 zł, telewizja 130 zł, szkoła córki 300 zł, paliwo na dojazd do pracy 400 zł, 700 zł rata kredytowa za samochód, raty za wyposażenie kuchni 330 zł. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz uznał, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna zwłaszcza w kontekście braku dokumentów obrazujących sytuacje finansową małżonki wnioskodawcy i braku informacji o kosztach utrzymania i koniecznych wydatkach skarżącego i jego rodziny. Podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonki, posiadanych przez nią składników majątku, w tym środków pieniężnych, oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów i podania istotnych informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że przywoływana przez wnioskodawcę okoliczność faktycznej separacji małżonków zgodnie z polskim prawem nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Nawiązując do kwestii załączonego oświadczenia G. S., odnoszącego się do jej sytuacji finansowej, zwrócić należy uwagę, że złożone przez żonę skarżącego oświadczenie nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. W skierowanym do skarżącego wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Nadto, co szczególnie istotne, wnioskodawca nie przedłożył wszystkich dokumentów obrazujących bezpośrednio jego sytuację finansową, w szczególności ponoszonych przez niego kosztów utrzymania i posiadanych zasobów finansowych. Wnioskodawca nie przedłożył również wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania (opłat za media), które winny być w jego posiadaniu, gdyby, jak twierdzi, faktycznie prowadził sam gospodarstwo domowe. Podobnie nie udokumentował wydatków na leki i leczenie, które wskazywał jako okoliczność generującą dodatkowe koszty. Z tych względów uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu tego gospodarstwa, zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia o sprawowaniu opieki na małoletnim dzieckiem naprzemiennie z małżonką. Ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca celowo przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej mu na pokrycie kosztów sądowych, tj. dokumentując bardzo niskie dochody (1680 zł brutto) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych. Podkreślić tez należy, że wnioskodawca sam oświadczył, że spłaca kredyt za posiadany samochód osobowy, nie udokumentował tego faktu jednak żadnymi dokumentami. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal pozostają niewyjaśnione. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.