I SA/Gd 915/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2006 r. do grudnia 2007 r. postanawia: 1. zwolnić wnioskodawcę od wpisu w kwocie przewyższającej 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pan Z. M. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że oceniając złożone dokumenty referendarz sądowy nie uwzględnił w swoim orzeczeniu kosztów uzyskania przychodów, w związku z czym nie ustalił prawidłowo dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę. W ocenie strony referendarz pominął ponadto względy doświadczenia życiowego i nie uwzględnił rzeczywistych kosztów funkcjonowania i utrzymania czteroosobowej rodziny, w której dwie osoby to często chorujący małoletni (podobnie jak ich matka). Zdaniem strony za nieuzasadnione uznać należy wątpliwości referendarza w kwestii możliwości płatniczych konkubiny, gdyż wnioskodawca wykazał, że jest ona przez niego zatrudniona i wykazał jej wynagrodzenie. Końcowo wskazano, że wnioskodawca nie prowadzi od dnia 30 września 2014 r. działalności gospodarczej, co zdaniem strony stanowi nową okoliczność uzasadniającą uwzględnienie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako "p.p.s.a." - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując wniosek pana Z. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zasługuje na uwzględnienie w części. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ze złożonego przez pana Z. M. oświadczenia i złożonego sprzeciwu wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z konkubiną oraz dwoma małoletnimi synami, którzy często chorują. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości ani zasobów pieniężnych, w tym oszczędności. Z dniem 30 września 2014 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, z tytułu której uzyskiwał dochód w wysokości ok. 4.000 zł brutto. Konkubina była zatrudniona w firmie skarżącego, z tego tytułu uzyskiwała dochody w kwocie 1.680 zł brutto miesięcznie, natomiast jedyny jej majątek stanowią udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 4.550 zł. Wnioskodawca oświadczył, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca przedstawił wybiórczo dokumentację źródłową dotyczącą prowadzonej firmy oraz dokumenty obrazujące koszty utrzymania rodziny. Z dokumentów tych wynika, że na dzień złożenia oświadczenia, tj. na 18 sierpnia 2014 r. skarżący posiadał na rachunku firmowym, z którego wyciąg przedłożył, środki pieniężne w kwocie 11.011,18 zł, zaś na dzień 24 września 2014 r. dysponował on środkami w kwocie 12.665,22 zł. Kwoty te należy, zdaniem Sądu, kwalifikować jako oszczędności skarżącego, gdyż konto to nie jest wykorzystywane przez niego ani do dokonywania rozliczeń związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą (z pozostałymi kontrahentami, z urzędem skarbowym) ani też za jego pośrednictwem nie dokonuje on opłat związanych z kosztami bieżącego utrzymania swojej rodziny. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący poza rachunkiem bankowym, z którego wyciąg nadesłał posiada inne konto (lub konta) bankowe, za pośrednictwem których dokonuje rozliczeń z kontrahentami i urzędem skarbowym. Przedłożona historia rachunku nie zawiera bowiem żadnych innych transakcji poza opłatami za jego prowadzenie i opłatami za kartę. Natomiast wpłaty od kontrahenta skarżącego tytułem zapłaty za faktury są znacznie niższe od wykazanych przez niego w księdze przychodów i rozchodów przychodów z tytułu sprzedanych towarów i usług. W odniesieniu do zadeklarowanych przez skarżącego średnich miesięcznych dochodów w kwocie około 4.000 zł brutto zauważyć należy, że z przedstawionych dokumentów wynika, że od 1 stycznia do 31 sierpnia 2014 r. osiągnął on dochód w wysokości 15.430,12 zł (średnio miesięcznie 1.928,76 zł), zaś za ostatnie trzy miesiące, tj. miesiące od czerwca do sierpnia 2014 r. wyniósł on 23.944,66 zł (średnio miesięcznie 7.981,55 zł). Przychód wnioskodawcy z działalności gospodarczej osiągnięty do końca sierpnia br. wynosił 509.393,89 zł oraz za ostatnie trzy miesiące – od czerwca do sierpnia br., tj. 223.091,64 zł. W świetle powyższego, pomimo nieprzedstawienia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej konkubiny skarżącego, mając na uwadze wysokość wpisu w niniejszej sprawie oraz powziętą z urzędu informacji, że przed tut. Sądem pod sygn. akt I SA/Gd 1491/14 zawisła kolejna sprawa ze skargi wnioskodawcy dotycząca zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2006-2007, w której wpis określono w kwocie 8.300 zł. Sąd stwierdził, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w kwocie przekraczającej 2.000 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.