I SA/Gd 916/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2017 r. Wnioskiem zawartym w piśmie z dnia 22 marca 2018 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 4 czerwca 2018 r., skarżący M. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł. W tym miejscu należy wskazać, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy (skarżący ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości). Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r. Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. W poprzednim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że uzyskuje okazjonalny dochód z prac dorywczych w wysokości 800 zł miesięcznie, ma na utrzymaniu małoletniego syna, nie posiada żadnego majątku, posiada natomiast zasądzone zobowiązania cywilnoprawne w wysokości 137.000 zł oraz z tytułu niespłaconego kredytu konsumpcyjnego w kwocie około 3.500 zł i publicznoprawne w wysokości 12.219.365 zł, których kwota ulega zwiększeniu a koszty egzekucyjne wynoszą obecnie 298.000 zł. Skarżący uchylił się od przedłożenia wszystkich dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową, co skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że jego zobowiązania cywilnoprawne wynoszą 147.000 zł plus około 65.000 zł to odsetki, zaś zadłużenie z tytułu niespłaconego kredytu konsumpcyjnego wynosi 3.000 zł, ponosi opłaty za telefon w kwocie 60 zł. Natomiast pozostałe dane dotyczące majątku skarżącego, jego stanu rodzinnego, źródła i wysokości miesięcznego dochodu oraz wysokości posiadanych zaległości podatkowych są tożsame z danymi podanymi przez skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 12 czerwca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ oświadczenia, czy wnioskodawca nadal pozostaje w związku małżeńskim z M. M.; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów w przedmiocie źródeł i wysokości bieżących dochodów wraz ze wszystkimi dodatkami (w kwocie netto i brutto), średnich dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz dochodów osiągniętych w 2018 r. oraz oświadczenia w przedmiocie posiadanych składników majątku, o których mowa w rubrykach od 7.1. do 7.3. formularza PPF wraz z wyciągami i wykazami ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie od 1 marca 2018 r.; jeżeli nie – przedłożenia dowodu, że małżeństwo zostało rozwiązane, bądź małżonkowie pozostają w separacji; b/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych za 2017 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); c/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu i kont, których wnioskodawca jest współposiadaczem), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie od 1 marca 2018 r.; w przypadku, gdy wnioskodawca zlikwidował dotychczas posiadane konta – przedłożenia zaświadczenia z banku o ich zamknięciu; d/ oświadczenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej, a jeżeli tak przedłożenia zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy bądź decyzji właściwego organu o uznaniu za osobę bezrobotną; e/ dowodu potwierdzającego wysokość dochodów wnioskodawcy z tytułu tzw. prac dorywczych osiągniętych w okresie od 1 marca 2018 r. (umów zleceń, o dzieło, oświadczeń zleceniodawców); f/ w związku z zadeklarowanymi niskimi i nieregularnymi (okresowymi) dochodami i brakiem zasobów finansowych – wyjaśnienia, czy wnioskodawca wraz z małoletnim synem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a jeżeli tak wskazania, z jakich środków ponosi konieczne, stałe koszty utrzymania siebie oraz syna (jak zakup żywności, środków higienicznych oraz kosztów eksploatacji zajmowanej nieruchomości), czy też wraz z synem pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z członkami rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, a jeśli tak wskazania tych osób (i ich stopnia pokrewieństwa) oraz podania informacji na temat wysokości ich dochodów i posiadanego majątku; g/ oświadczenia, czyją własność stanowi nieruchomość, w której zamieszkuje wnioskodawca wraz z synem (położona przy [...]), wskazania tytułu prawnego, na podstawie którego zajmuje tę nieruchomość (umowa użyczenia, najmu) oraz podania, czy poza małoletnim synem zamieszkuje ją z innymi osobami, wskazania tych osób oraz stopnia pokrewieństwa łączącego ich z wnioskodawcą i podania, w jakiej części każda z nich partycypuje w kosztach utrzymania tej nieruchomości; h/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje alimenty na rzecz małoletniego syna; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego ich wysokość wraz z dokumentem, będącym ich podstawą (umowa/ugoda/wyrok sądu); w przypadku, gdy wnioskodawca nie otrzymuje alimentów na syna – złożenia oświadczenia o przyczynie, z jakiej nie są one przekazywane przez matkę wraz z podaniem, czy ubiega się o ich wypłatę z Funduszu Alimentacyjnego; jeżeli zaś wnioskodawca zrezygnował z ubiegania się o przyznanie alimentów na rzecz syna – złożenia oświadczenia, z jakiej przyczyny; i/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową, rzeczową od członków rodziny lub innych osób prywatnych, a jeżeli tak wskazania wysokości udzielonej wnioskodawcy pomocy w okresie od 1 marca 2018 r., jej rodzaju i częstotliwości wraz z oświadczeniami osób, które udzielają wnioskodawcy pomocy; j/ oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, w tym świadczeń rodzinnych, świadczenia wychowawczego 500 plus (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia (lub ich odmawiających); k/ dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne; l/ zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów). Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Nadto, wyjaśniono skarżącemu, iż w przypadku, gdy nadal pozostaje w związku małżeńskim a w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, to okoliczność ta nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej małżonki w razie wspólnego pozostawania małżonków w gospodarstwie domowym. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 2 lipca 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 112). Skarżący w piśmie złożonym w dniu 9 lipca 2018 r. (data stempla pocztowego) wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o co najmniej 14 dni z uwagi na obszerność żądanej dokumentacji. Zarządzeniem z dnia 8 marca 2018 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego w części i przedłużył wnioskowany termin o 7 dni, o czym skarżący został poinformowany w dniu 23 lipca 2018 r. (potwierdzenie odbioru). Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dokumentów szczegółowo wskazanych w zarządzeniu z dnia 12 czerwca 2018 r. skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym należało uznać, iż skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Jak już wskazano bierność skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć raz jeszcze należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Skoro skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, aktualna pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Zwrócić także uwagę należy, iż skarżący ubiegał się już o przyznanie mu prawa pomocy w sprawach zawisłych przed tut. sądem i każdorazowo uchylał się od obowiązku przedstawienia stosownej dokumentacji, która obrazowałaby jego pełną sytuację finansową, co skutkowało odmową uwzględnienia jego żądań (sygn. akt I SA/Gd 301/17, I SA/Gd 888/17, I SA/ Gd 1533/17, I SA/Gd 1154/17, I SA/Gd 1447/17, I SA/Gd 1474/17, I SA/Gd 1532/17, I SA/Gd 1534/17). W niniejszej sprawie skarżący – pomimo że było mu znane stanowisko referendarza sądowego oraz sądu, co do skutków, jakie wywołuje uchylenie się wnioskodawcy od udokumentowania swojej sytuacji finansowej – po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.