I SA/Gd 918/06

Dnia 16 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Asesor WSA Irena Wesołowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi P.K. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie I SA/Gd 1266/03 zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2006 r. postanawia 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie I SA/Gd 1266/03 zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2006 r.; 2. przyznać doradcy podatkowemu J.R. kwotę [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Gd 918/06 UZASADNIENIE Pismem z [...] skarżący P.K. złożył skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie [...], zakończonego wyrokiem wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z [...]. Wyrok uprawomocnił się z dniem [...]. W uzasadnieniu skarżący wskazał jedynie, że na niemożność (...) odebrania dokumentu i pobyt w Areszcie Śledczym (...). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej odrzucenie. W uzasadnieniu przywołano dyspozycję art. 271 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153/02, poz. 1270; w skrócie p.p.s.a. ), na mocy której można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli na skutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej o braku podstaw do wznowienia postępowania przesądza to, że wyrok w sprawie [...] uprawomocnił się w dniu [...]., zaś skarżący przebywał w areszcie śledczym do [...]. Skarga o wznowienie postępowania nie została uzupełniona przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Istotą instytucji wznowienia postępowania jest dążenie do wydania orzeczenia zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość obalenia prawomocnego orzeczenia, jednak tylko w sytuacji, gdy zapadło ono z pogwałceniem obowiązujących zasad prawa i jest sprzeczne z rzeczywistym stanem sprawy. Wniesienie skargi o wznowienie powoduje uruchomienie trzyfazowego postępowania, w którym, w pierwszej fazie następuje badanie wymagań formalnych skargi o wznowienie postępowania i dopuszczalności wznowienia postępowania na posiedzeniu niejawnym ( art. 280 p.p.s.a. ), następnie badanie jego dopuszczalności na rozprawie ( art. 281 p.p.s.a.), zaś w trzeciej, wówczas gdy pozytywnie zakończona zostanie faza druga - rozpoznanie sprawy na nowo, w granicach jakie zakreśla podstawa wznowienia ( art. 281, 282 p.p.s.a.). Kierując się tą konstrukcją oraz mając na uwadze przepis art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiący, iż Sąd wstępnie bada na posiedzeniu niejawnym wymagania formalne skargi o wznowienie postępowania sądowego, a więc czy skarga została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, wobec treści skargi o wznowienie postępowania, Sąd nie odrzucił skargi na posiedzeniu niejawnym, lecz wyznaczył rozprawę (zdanie drugie cyt. art. 280 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej fazie postępowania wznowieniowego bada się bowiem jedynie ten element postępowania czy w ogóle wskazana przesłanka wznowieniowa została wymieniona w przepisach art. art. 271-273 p.p.s.a. Natomiast jej merytoryczna ocena należy do kolejnej fazy postępowania. Dyspozycja art. 271 p.p.s.a. wskazuje na możliwość wznowienia postępowania sądowego z przyczyn nieważności - w pkt 2 tego przepisu ustawodawca postanowił, iż można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli wskutek naruszenia przepisów strona była pozbawiona możliwości działania; nie można jednak żądać wznowienia postępowania, jeżeli przed uprawomocnieniem orzeczenia niemożność działania ustała. Tym samym koniecznym jest nie tylko spełnienie dwóch przesłanek pozytywnych -po pierwsze aby w sprawie doszło do naruszenia przepisów, po drugie aby istniał związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem przepisów a pozbawieniem strony możliwości działania, ale - co w sprawie tej należy podkreślić - musi wystąpić brak wyczerpania przesłanki negatywnej jaką jest ustanie niemożności działania przez stronę przed uprawomocnieniem się orzeczenia. Pojęcie niemożności działania nie posiada bliższego określenia zarówno w teorii. jak i w orzecznictwie. Zdaniem Sądu, niemożność działania czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych, przy czym konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. Natomiast o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania. W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania ( por. uchwała Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1980r. w sprawie III CZP 19/80, opubl. w OSNCP1980, nr 11, póz. 250, również wyrok WSA z 20 grudnia 2005r. w sprawie III SA/Wa 2866/05). W tej sprawie okolicznością bezsporną jest fakt, iż skarżący przebywał w areszcie śledzącym w okresie od [...] do [...]. Pięć dni wcześniej tj. [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał wyrok w sprawie [...], ze skargi P.K., w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w 2001 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu [...]. Oznacza to, iż skarżący, po opuszczeniu aresztu śledczego, miał możliwość złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku na piśmie, w trybie art. 141 § 2 p.p.s.a., a następnie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 173, 174, 175 i nast. p.p.s.a. Komentatorzy podkreślają, iż ograniczenie zawarte w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. (...) jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała (...) oznacza sytuację, w której strona miała możliwość w toku postępowania, przez wniesienie zwykłego środka odwoławczego, usunąć istniejącą wadliwość postępowania ( por. T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. LexisNexis, W-wa 2005, s.669). W tej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której skarżący po dniu [...] tj. po opuszczeniu aresztu śledczego, do dnia [...] tj. do dnia uprawomocnienia wyroku WSA w Gdańsku w sprawie [...] z [...], miał taką możliwość działania w sprawie. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że wznowienie postępowania sądowego jest instytucją wyjątkową, w tym znaczeniu, że przysługuje od ściśle oznaczonych orzeczeń i musi być oparta na precyzyjnie określonych podstawach, zgodnie z zasadą legalności. Tym samym, na podstawie art. 271 pkt. 2 / a contrario / i art. 281 p.p.s.a. należało orzec jak w postanowieniu.