I SA/Gd 923/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2010 postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. W. R. wnioskiem z dnia 11 października 2010 r. zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi określonego w kwocie 969 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżąca uzupełniła w dniu 9 listopada 2010 r. (data stempla pocztowego). Rozszerzyła przy tym swoje żądanie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że na jej utrzymaniu pozostaje czworo dzieci, w tym dwoje małoletnich, źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane ze sprzedaży płodów rolnych w kwocie około 1.000 zł miesięcznie, wnioskodawczyni posiada nieruchomość rolną o powierzchni 507 ha oraz maszyny rolnicze: dziesięcioletni kombajn zbożowy, sześcioletni siewnik do zbóż, pięcioletni ciągnik rolniczy i pług, zamieszkuje w domu stanowiącym własność "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] w zamian za utrzymanie posesji w należytym stanie. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 2 grudnia 2010 r.), wnioskodawczyni zobowiązana została do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności rolniczej, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłat, wpłat, przelewów), a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, (2) dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącą miesięcznych dochodów z tytułu prowadzonej działalności rolniczej – Gospodarstwa Rolnego W. R., tj. dokumentów, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) i ponoszonych wydatków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także deklaracji podatkowych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, (3) zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, (4) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawczyni na rok 2009 i 2010 płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), (5) oświadczenia, czy otrzymuje alimenty na rzecz dzieci; jeśli tak – dokumentu potwierdzającego ich wysokość, (6) oświadczenia, czy ponosi koszty związane z eksploatacją zajmowanego domu; jeśli tak – dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne), (7) oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawczyni. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W piśmie z dnia 14 grudnia 2010 r. skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów. Wskazała, że wystąpiła do instytucji i banków o wydania żądanych dokumentów, jednak nie otrzymała odpowiedzi. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez Sąd. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżąca przedłożyła: - wyciągi z dwóch rachunków bankowych sporządzonych za okres od 4 października 2010 r. do 11 stycznia 2011 r. oraz od 1 października do 31 grudnia 2010 r., których salda końcowe wynosiły -101,99 zł i 1,10 zł, - odpisy dwóch decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 i 25 listopada 2009 r. o przyznaniu płatności w łącznej kwocie 341.712,15 zł, - informacje o stanie zadłużenia wobec [...], który na dzień 17 stycznia 2011 r. wynosił łącznie 202.463,86 zł (należność główna wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi). Wnioskodawczyni dołączyła dodatkowe oświadczenie z dnia 10 stycznia 2011 r., w którym wyjaśniła, że: - część gospodarstwa rolnego wydzierżawia, przy czym dzierżawcy nie uiścili należnego czynszu, - aktualnie prowadzi działalność rolniczą na obszarze 118,19 ha, jednakże z uwagi na fakt, że w skład gospodarstwa wchodzą grunty o różnej klasie ziem urząd gminy nie wyda zaświadczenia o dochodowości prowadzonego gospodarstwa; w związku z prowadzoną działalnością rolniczą jest podatnikiem podatku VAT, ale nie prowadzi ksiąg rachunkowych i ewidencji środków trwałych, - jest właścicielką ciągnika rolniczego marki [...], rok produkcji 2004 o wartości 150.000 zł, siewnika do nasion marki [...], rok produkcji o wartości 40.000 zł, pługa marki [...], rok produkcji 2006 o wartości 100.000 zł oraz samochodu ciężarowego marki [...], rok produkcji 1992 o wartości 3.000 zł, - przyznane dopłaty przekazywane są w ramach cesji wierzycielowi spółce "B" z siedzibą [...] (wnioskodawczyni posiada zadłużenie wobec spółki z tytułu zakupu środków ochrony roślin i nawozów), - nie posiada lokat bankowych, w tym dewizowych, - nie otrzymuje alimentów na dzieci, jak również nie korzysta ze świadczeń rodzinnych; ojciec dzieci ponosi koszty związane z utrzymaniem zajmowanego przez wnioskodawczynię domu, tj. uiszcza opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, zaś pozostałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem rodziny i ponoszone przez wnioskodawczynię wynoszą średnio 1.000 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawiła ona swoją sytuację finansową w sposób selektywny, manipulując danymi tak by potwierdzały zasadność złożonego wniosku. Tym samym nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba wnioskodawczyni, iż uchylenie się przez nią od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Wnioskodawczyni uchyliła się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wysokość jej bieżących, miesięcznych dochodów, które uzyskuje nie tylko – jak podała we wniosku – z gospodarstwa rolnego, ale również z tytułu dzierżawy części gruntów wchodzących w jego skład. W pierwszej kolejności odnieść należało się do podanej we wniosku kwoty dochodów uzyskiwanych przez skarżącą ze sprzedaży płodów rolnych. Na uwadze mieć należy, że wnioskodawczyni jest producentem rolnym, prowadzi działalność rolniczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczy zadeklarowana we wniosku powierzchnia gospodarstwa rolnego – 507 ha, posiadane maszyny rolnicze o wartości powyżej 200.000 zł oraz wysokość przyznanych płatności w kwocie ponad 340.000 zł. Okoliczności te pozwalają przyjąć, że wysokość dochodów osiąganych z tego tytułu przekracza wskazaną we wniosku kwotę 1.000 zł, tym bardziej, że – jak już wskazano – skarżąca uchyliła się od przedstawienia dokumentów w tym zakresie. Poddając ocenie oświadczenie wnioskodawczyni w przedmiocie niemożności przedstawienia dokumentów, które potwierdzałyby wysokość dochodów z prowadzonej działalności rolniczej uznać należy je za budzące wątpliwości. Wyjaśnić trzeba wnioskodawczyni, że zgodnie z obowiązującymi przepisami będąc rolnikiem ryczałtowym otrzymuje ona od nabywców płodów rolnych, zwierząt hodowlanych faktury VAT-RR, na podstawie których można określić kwotę dochodów uzyskiwanych ze sprzedaży. Za mało prawdopodobne uznać należało twierdzenie wnioskodawczyni, że urząd gminy odmówił wystawienia zaświadczenia w przedmiocie dochodowości posiadanego przez skarżącą gospodarstwa rolnego, gdyż część została przez nią wydzierżawiona, a nadto w jego skład wchodzą grunty o różnej klasie ziem. Natomiast wnioskodawczyni wskazując, że wydzierżawia część gruntów nie podała wysokości pobieranego z tego tytułu czynszu dzierżawnego, nie przedłożyła zawartych umów dzierżawy. Nadmieniła jedynie, że dzierżawcy zalegają z jego zapłatą, przy czym okoliczność ta także nie została potwierdzona. Wnioskodawczyni uchyliła się również od przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne. Z odpisów decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej płatności wynika jednoznacznie, że dla celów rozliczeń z tego tytułu posiada ona odrębny rachunek bankowy o numerze [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła, że kwota przekazanych dopłat została następnie przekazana w ramach cesji wierzycielowi, jednakże na tę okoliczność nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów (umowy cesji zawartej z wierzycielem, wyciągu z ww. rachunku bankowego). Tym samym uniemożliwiła weryfikację złożonego oświadczenia o braku zasobów pieniężnych. Podkreślenia wymaga, że w świetle przepisów ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), potrąceniu z bezspornej i wymagalnej wierzytelności lub należności dłużnika z tytułu realizowanych przez Agencję płatności w ramach poszczególnych funduszy Unii Europejskiej, w tym Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy podlegają wyłącznie należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej przez Prezesa Agencji z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także wierzytelności wynikające z umów z tytułu płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, podlegają potrąceniu z bezspornej i wymagalnej wierzytelności lub należności dłużnika z tytułu realizowanych przez Agencję płatności w ramach poszczególnych funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy (art. 31 ust. 1 i ust. 1a powołanej ustawy). Nadto, należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 32 powołanej ustawy). W przywołanym stanie prawnym stwierdzić należy, że przyznane wnioskodawczyni środki z tytułu płatności zostały przekazane bezpośrednio na jej – jako producenta rolnego rachunek bankowy, z którego wyciągu – pomimo nałożonego na nią zobowiązania – nie nadesłała. Natomiast podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność prowadzenia względem jej majątku egzekucji nie oznacza, iż znajduje się ona w sytuacji, która uprawniałaby ją do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy. Na podstawie nadesłanych dokumentów nie sposób ustalić, czy w ogóle, a jeśli tak, to jakie składniki majątku skarżącej podlegają zajęciu i czy prowadzona egzekucja uniemożliwia prowadzenie działalności rolniczej, która stanowi główne źródło dochodów skarżącej. Istotną okolicznością mającą wpływ na dokonaną ocenę sytuacji finansowej skarżącej jest dysponowanie przez nią znacznym, ponadprzeciętnym majątkiem. Posiadanie nieruchomości o łącznej powierzchni 509 ha oraz maszyn rolniczych o znacznej wartości wyklucza możliwość uznania skarżącej za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów postępowania. W tym stanie sprawy byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty te za skarżącą musieli ponieść inni podatnicy, których wpłaty podatkowe współtworzą budżet Państwa, w sytuacji, gdy większość z nich nie legitymuje się takim majątkiem, jak skarżąca (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 157/09, niepubl.). Powołane ustalenia faktyczne potwierdzają zasadność stwierdzenia, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową w taki sposób by potwierdzała, iż skarżąca nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skutkują również uznaniem za niewiarygodne oświadczeń złożonych przez skarżącą w przedmiocie osiąganych przez nią dochodów i posiadanego majątku (zasobów pieniężnych), gdyż sama wnioskodawczyni uniemożliwiła weryfikację przedstawionych w nich danych. Końcowo, zauważyć należy, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I o wezwaniu do uiszczenia wpisu zostało wnioskodawczyni doręczone w dniu 4 października 2010 r. (potwierdzenie odbioru – k. 10 akt). Z operacji dokonanych na rachunku bankowym skarżącej wynika, że do dnia 2 listopada 2010 r. dysponowała ona kwotą 3.800 zł, tj. wielokrotnie przekraczającą wysokość należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawczyni nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.