I SA/Gd 929/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 4 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. P. złożył wniosek o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 100 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnienie postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, małżonkowie są właścicielami (na prawach wspólności majątkowej) domu, którego wartość oszacował na kwotę około 500.000 zł oraz budynku gospodarczego o wartości około 900.000 zł, z obu nieruchomości prowadzona jest egzekucja. Źródłem dochodów małżonków są jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 1.360,69 zł netto, najem i dzierżawa budynku gospodarczego w wysokości 4.065,04 zł netto oraz emerytura małżonki w kwocie 1.011,91 zł netto. Przy czym do dyspozycji małżonków pozostają wyłącznie środki w wysokości 2.372,60 zł, gdyż dochody z najmu i dzierżawy w całości podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Koszty utrzymania małżonków wynoszą 2.572 zł, z czego 1.672 zł stanowią wydatki związane z eksploatacją domu. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że skarżący od 3 listopada 1990 r. prowadzi działalność pod nazwą "A" i na dzień złożenia wniosku jest aktywnym przedsiębiorcą. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 28 listopada 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni: a/ odpisów imiennych informacji o wysokości wszystkich dochodów uzyskanych przez małżonków w 2015 roku oraz odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za 2015 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez małżonków w roku 2015; b/ oświadczenia w przedmiocie prowadzonej przez wnioskodawcę lub jego małżonkę, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami, jakiejkolwiek działalności gospodarczej; c/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich czterech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę lub jego małżonkę działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy wnioskodawca jest podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 lub VAT-7K, odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub małżonkę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); e/ kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy (zaświadczenie od pracodawcy) oraz świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez jego żonę (decyzja ZUS); f/ kopii dokumentów potwierdzających wysokość dochodu z tytułu wynajmu budynku gospodarczego; g/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy w okresie ostatnich sześciu miesięcy posiadane przez wnioskodawcę rachunki bankowe zostały zlikwidowane należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; h/ dokumentów potwierdzających aktualne (to jest na dzień złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF) zadłużenie wnioskodawcy lub jego małżonki wobec Skarbu Państwa, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; i/ dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez małżonków miesięcznych kosztów utrzymania budynku mieszkalnego oraz budynku gospodarczego (kopie rachunków potwierdzających dokonywanie opłat związanych z nieruchomościami, opłat za energię elektryczną, ogrzewanie, gaz, wodę, telefon, internet, inne). Skarżącego poinformowano, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 21 grudnia 2016 r. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy, wskazując, że skarżący uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Skarżący wniósł sprzeciw od wydanego postanowienia wskazując, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody z tytułu najmu i wszystkie dochody z tego tytułu zostały w złożonym formularzu wykazane. Skarżący wskazał, że nie uzyskuje on żadnych innych dochodów poza wskazanymi w formularzu, a stan majątkowy nie pozwala mu na zlecenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a., § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczył wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem podniesiona w sprzeciwie okoliczność braku środków finansowych na opłacenie kosztów zastępstwa procesowego nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy w zakresie częściowym, o przyznanie którego wnioskował skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, iż strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Zasadą jest, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04, niepubl.). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu, stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, jest prawidłowe. Sytuacja majątkowa skarżącego, ustalona na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie uzasadnia stwierdzenia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które to koszty na obecnym etapie postępowania ograniczają się do kosztów wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Skarżący uzyskuje stałe, comiesięczne dochody, nadto jest on właścicielem majątku o znacznej wartości. Treść złożonego wniosku, w tym zawarty w nim opis sytuacji majątkowej skarżącego, nie uzasadnia stwierdzenia, że pokrycie kosztów postępowania w wysokości 100 zł zagrozi bieżącej egzystencji strony. Niezależnie od powyższego, stwierdzić należy, że referendarz sądowy był uprawniony, w razie istniejących wątpliwości wezwać skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku o dokumentację obrazującą jego stan majątkowy. Dokumentacja ta nie została przez skarżącego złożona. Na marginesie wskazać należy, że przedmiotowa skarga została wniesiona na postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na korzystne dla skarżącego postanowienie uwzględniające w całości jego skargę w postępowaniu egzekucyjnym i uchylającego czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę. Niezależnie od przytoczonej w zaskarżonym skarga postanowieniu argumentacji prawnej, dotyczącej niedopuszczalności zażalenia na takie postanowienie wynikającej z art. 54 § 5 i 5a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.), wskazać należy, że kwestionowanie zażaleniem korzystnego dla dłużnika orzeczenia organu egzekucyjnego, uwzględniającego złożoną skargę, nie leży w jego interesie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.