I SA/Gd 939/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. S. i Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 rok postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. G. S. wnioskiem z dnia 21 maja 2012 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, źródłem utrzymania małżonków są dochody z prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, z której miesięczny dochód wynosi 2.000 zł, jedyny majątek małżonków stanowi nieruchomość, która wykorzystywana jest w działalności gospodarczej (przy czym nie podano jej powierzchni). Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 maja 2012 r. (doręczonym w dniu 16 czerwca 2012 r.) skarżąca zobowiązana została do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za 2011 r., bądź też zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków bankowych posiadanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpływów, wpłat, przelewów) i saldami, (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez małżonków z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, (4) kopii deklaracji VAT-7 złożonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, (5) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon, inne), (6) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów (zaświadczenia z urzędu skarbowego, ZUS, banku), (7) oświadczenia, czy zmianie uległ stan i wartość środków trwałych oraz czy małżonkowie nadal nie posiadają zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W piśmie z dnia 18 czerwca 2012 r. skarżąca wyjaśniła, że w terminie zakreślonym w wezwaniu nie jest w stanie przedłożyć wszystkich wymaganych dokumentów i wniosła o jego przedłużenie. Dołączyła oświadczenie ZUS z dnia 16 maja 2012 r. informujące o nieuregulowaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2011 r., zawiadomienia z dnia 9 listopada 2011 r. i 16 maja 2012 r. o zajęciu rachunku bankowego na łączną kwotę 7.804,60 zł oraz rozliczenie za energię elektryczną za okres od 19 października 2011 r. do 22 kwietnia 2012 r. na kwotę 3.639,43 zł wraz z prognozą na okres od czerwca do listopada 2012 r. na kwotę 3.146,96 zł. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez referendarza sądowego, który zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2012 r. (doręczonym w dniu 9 lipca 2012 r.) przedłużył skarżącej wnioskowany termin o siedem dni od dnia doręczenia zarządzenia. Skarżąca pomimo przedłużenia terminu wymaganych dokumentów nie przedłożyła, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Wyjaśnić trzeba wnioskodawczyni, iż uchylenie się przez nią od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, iż bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Rozpoznając przedmiotowy wniosek nie wzięto pod uwagę dokumentów nadesłanych przez skarżącą w związku ze złożonym przez nią w dniu 9 listopada 2011 r. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie ze względu na fakt, że pozostają one nieaktualne w części dotyczącej stanu posiadanych przez małżonków środków pieniężnych na rachunkach, wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych z wykonywanej działalności gospodarczej, jak również bieżących wydatków związanych z utrzymaniem. Okoliczności te są zaś istotne, a wręcz niezbędne dla dokonania pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i jej męża, jak również ustalenia, czy sytuacja finansowa małżonków uległa pogorszeniu w stopniu uniemożliwiającym poniesienie kosztów postępowania kasacyjnego. W niniejszej sprawie pozostały one niewyjaśnione przez wnioskodawczynię. W związku z powyższym uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.