I SA/Gd 951/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik M. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję dyrektora izby skarbowej zwrócił się o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że sytuacja finansowa skarżącego nie uległa zmianie od czasu wydania postanowienia w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 285/09, którym został on zwolniony od wpisu od skargi. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 14 stycznia 2010 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, źródłem jego utrzymania jest renta otrzymywana w kwocie około 1.000 zł miesięcznie, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wskazał, że z kwota osiąganego dochodu nie jest w stanie zaspokoić wszystkich niezbędnych bieżących kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na odpłatne leczenie i zakup koniecznych leków, w związku z czym posiada zadłużenie w banku, przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem sędziego z dnia 8 marca 2010 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 12 marca 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia o wszystkich osobach pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa i wieku tych osób, (2) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego świadczenia, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, za okres od 1 grudnia 2009 r. do 28 lutego 2010 r. wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (4) oświadczenia złożonego przez małżonkę w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania posiadanych przez nią nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, wodę, zakup leków, odpłatne wizyty lekarskie, inne); w sytuacji gdy faktury (rachunki) dotyczące kosztów utrzymania nieruchomości zamieszkiwanej przez małżonków wystawione zostały na inne osoby – wskazania w jakiej wysokości partycypują oni w przedmiotowych kosztach, (6) dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko niemu egzekucji komorniczej oraz obrazujących wysokość zajętych środków pieniężnych, rzeczy ruchomych i nieruchomości, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) lub oświadczenia o ich nieposiadaniu. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie nadesłano decyzję ZUS z dnia 16 września 2009 r. o przyznaniu wnioskodawcy emerytury, której miesięczna wysokość – po uwzględnieniu potrąceń dokonywanych w ramach prowadzonej egzekucji – wynosi 1.122,70 zł netto, potwierdzenie wypłaty świadczenia za luty 2010 r., sporządzone przez wnioskodawcę zestawienie miesięcznych kosztów związanych ze swoim utrzymaniem na łączną kwotę 677,37 zł, do których zaliczył opłaty za energię elektryczną (co 2 miesiące), gaz, wodę (co 2 miesiące), wywóz śmieci, telefon, abonament RTV i telewizję satelitarną, a także wydatki na ubezpieczenie (kwartalnie), odpłatne wizyty lekarskie, zakup leków oraz koszty dojazdów na badania lekarskie, wyciągi za rachunku bankowego wnioskodawcy sporządzone za okres od 24 listopada 2009 r. do 15 lutego 2010 r., faktury za gaz za okres od 6 listopada 2009 r. do 10 stycznia 2010 r. i za okres od 6 listopada 2008 r. do 6 listopada 2009 r., energię elektryczną za okres od 14 września do 19 listopada 2009 r., potwierdzenie uiszczenia opłat za energię elektryczną (w styczniu 20101 r.), wodę (w grudniu 2009 r. i lutym 2010 r.), wywóz nieczystości za listopad i grudzień 2009 r. oraz za styczeń 2010 r., abonament RTV za listopad i grudzień 2009 r. oraz za styczeń i luty 2010 r., ubezpieczenia na życie za okres od stycznia do marca 2010 r., paragonów fiskalnych wystawionych w styczniu i marcu 2010 r. za doładowanie telefonu komórkowego oraz za zakup leków i środków czystości w grudniu 2009 r., styczniu, lutym i marcu 2010 r.. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wnioskodawca wyjaśnił, że zamieszkuje wspólnie z żoną, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedłożył umowę majątkową małżeńską zawartą w dniu 16 czerwca 2008 r.; małżonkowie nie posiadają wspólnych rachunków bankowych. Dodatkowe oświadczenie złożyła także jego małżonka, wskazując że poza samochodem osobowym marki [...], rok produkcji 2004 o wartości około 10.000 zł nie posiada innego majątku, w tym nieruchomości, ruchomości i innych o wartości ponad 3 000 euro. W dołączonym piśmie procesowym pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że wszystkie koszty związane z eksploatacją zajmowanego lokalu ponoszą małżonkowie wspólnie. Nadmienił przy tym, że w sporządzonym przez wnioskodawcę zestawieniu miesięcznych wydatków związanych z jego kosztami utrzymania nie został ujęty koszt zakupu paliwa do samochodu żony, którym dojeżdża na wizyty lekarskie. Wskazał również, że zakupu leków dla wnioskodawcy dokonują także członkowie jego rodziny, którzy nie biorą paragonów. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wprawdzie w powoływanej przez pełnomocnika skarżącego sprawie o sygn. akt I SA/Gd 285/09 postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2009 r. skarżący został zwolniony z wpisu od skargi, jednakże w jego uzasadnieniu wyraźnie wskazano, że wpływ na podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie miała przede wszystkim okoliczność, że wysokość wpisu od skargi jako wpisu stosunkowego związana była z wartością przedmiotu zaskarżenia (988.052,73 zł). Jednocześnie wyjaśniono skarżącemu, że okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. Zwrócono przy tym uwagę, że o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Tym samym przyjąć należy, że pogląd Sądu, w świetle którego dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki był znany skarżącemu. Mimo to ponownie powołał się on na okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Nie przedstawił także wyciągów z rachunków bankowych małżonki, ani też jej oświadczenia o ich nieposiadaniu, oświadczając jedynie, że małżonkowie nie posiadają wspólnych rachunków bankowych. Jednocześnie w niniejszej sprawie (tak jak i w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 285/09) nie można przyjąć, iż małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie razem zamieszkują. Za takim stanowiskiem przemawia okoliczność ustalona na podstawie przedstawionych wyciągów bankowych wnioskodawcy, z których wynika, że żona regularnie (każdego miesiąca) dokonuje wypłat z jego rachunku bankowego, wpłaca także środki pieniężne. Również z tego rachunku w ramach zlecenia stałego dokonywane są opłaty za E. K. tytułem abonamentu telewizyjnego. Takie zachowanie małżonków zdaje się przeczyć twierdzeniom wnioskodawcy o prowadzeniu samodzielnych, odrębnych gospodarstw domowych. Przechodząc do oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy stwierdzić trzeba, iż skarżący nie wykazał, że na dzień wydania niniejszego postanowienia poniesienie przez niego kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w niniejszej sprawie, którego wysokość określana jest na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Za taka oceną przemawia okoliczność, że małżonkowie osiągają stałe i regularne dochody z tytułu emerytur (w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 285/09 ich łączna wysokość wynosiła 2.302,31 zł netto miesięcznie). Aktualnie wypłacana wnioskodawcy emerytura jest wyższa i wynosi 1.122,70 zł. Natomiast obecna wysokość wypłacanej jego żonie emerytury wprawdzie nie jest znana, przy czym można przyjąć, że nie jest ona niższa niż w roku ubiegłym. Nadto, ustalona na podstawie przedłożonych dokumentów wysokość ponoszonych przez nich miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania kształtuje się na poziomie około 480 zł miesięcznie (a nie jak podał skarżący około 677,37 zł i to tylko w odniesieniu do jego osoby). Przy czym podkreślić trzeba, że w kwocie tej mieszczą się również wydatki na zakupione w aptece środki higieny. Tym samym do dyspozycji małżonków pozostaje kwota ponad 1 800 zł. Końcowo podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.