I SA/Gd 951/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 października 2009 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2005 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, źródłem jego utrzymania jest renta otrzymywana w kwocie około 1.000 zł miesięcznie, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wskazał, że z kwota osiąganego dochodu nie jest w stanie zaspokoić wszystkich niezbędnych bieżących kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na odpłatne leczenie i zakup koniecznych leków, w związku z czym posiada zadłużenie w banku, przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego 8 marca 2010 r. wnioskodawca przesłał decyzję ZUS z dnia [...] o przyznaniu emerytury, której miesięczna wysokość – po uwzględnieniu potrąceń dokonywanych w ramach prowadzonej egzekucji – wynosi 1.122,70 zł netto, potwierdzenie wypłaty świadczenia za luty 2010 r., sporządzone przez wnioskodawcę zestawienie miesięcznych kosztów związanych ze swoim utrzymaniem na łączną kwotę 677,37 zł, do których zaliczył opłaty za energię elektryczną (co 2 miesiące), gaz, wodę (co 2 miesiące), wywóz śmieci, telefon, abonament RTV i telewizję satelitarną, a także wydatki na ubezpieczenie (kwartalnie), odpłatne wizyty lekarskie, zakup leków oraz koszty dojazdów na badania lekarskie, wyciągi za rachunku bankowego wnioskodawcy sporządzone za okres od 24 listopada 2009 r. do 15 lutego 2010 r., faktury za gaz za okres od 6 listopada 2009 r. do 10 stycznia 2010 r. i za okres od 6 listopada 2008 r. do 6 listopada 2009 r., energię elektryczną za okres od 14 września do 19 listopada 2009 r., potwierdzenie uiszczenia opłat za energię elektryczną (w styczniu 20101 r.), wodę (w grudniu 2009 r. i lutym 2010 r.), wywóz nieczystości za listopad i grudzień 2009 r. oraz za styczeń 2010 r., abonament RTV za listopad i grudzień 2009 r. oraz za styczeń i luty 2010 r., ubezpieczenia na życie za okres od stycznia do marca 2010 r., paragonów fiskalnych wystawionych w styczniu i marcu 2010 r. za doładowanie telefonu komórkowego oraz za zakup leków i środków czystości w grudniu 2009 r., styczniu, lutym i marcu 2010 r. Wnioskodawca wyjaśnił ponadto, że zamieszkuje wspólnie z żoną, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedłożył umowę majątkową małżeńską zawartą w dniu 16 czerwca 2008 r.; małżonkowie nie posiadają wspólnych rachunków bankowych. Dodatkowe oświadczenie złożyła także jego małżonka, wskazując że poza samochodem osobowym marki Ford Fiesta, rok produkcji 2004 o wartości około 10.000 zł nie posiada innego majątku, w tym nieruchomości, ruchomości i innych o wartości ponad 3 000 euro. W dołączonym piśmie procesowym pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że wszystkie koszty związane z eksploatacją zajmowanego lokalu ponoszą małżonkowie wspólnie. Nadmienił przy tym, że w sporządzonym przez wnioskodawcę zestawieniu miesięcznych wydatków związanych z jego kosztami utrzymania nie został ujęty koszt zakupu paliwa do samochodu żony, którym dojeżdża na wizyty lekarskie. Wskazał również, że zakupu leków dla wnioskodawcy dokonują także członkowie jego rodziny, którzy nie biorą paragonów. Postanowieniem z dnia 11 maja 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M.K. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że otrzymywana przez skarżącego renta w wysokości 1.200 zł. nie jest wystarczająca na pokrycie wszystkich niezbędnych potrzeb wynikających z bieżącego utrzymania i zakupu leków. Dodał przy tym, że rzeczywiste koszty są wyższe niż te, które wynikają z przedłożonych rachunków. Wnioskodawca zaznaczył również, że nie prowadzi wraz z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, czego dowodzi umowa o rozdzielności majątkowej. Wskazał także, że w chwili obecnej zmianie uległą sytuacja pomiędzy małżonkami, albowiem małżonka wnioskodawcy złożyła do Sądu pozew o zaspakajanie potrzeb rodziny w związku z faktem, iż jest ona jedyną osobą, która łoży na utrzymanie gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M.K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W świetle poczynionych rozważań należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis w wysokości 500 zł. Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu oraz mając na względzie uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Z porównania kwoty należnego wpisu z kwotą dochodu uzyskiwanego z tytułu świadczenia rentowego (1.122,70 zł), a także sumą zadeklarowanych przez niego wydatków kształtujących się na poziomie ok. 680 zł wynika, że suma 500 zł jest możliwą do poniesienia przez M.K. Jest to istotne o tyle, że mamy do czynienia z wydatkiem o charakterze jednorazowym, a jego wysokość kształtuje się na takim poziomie, że nie spowoduje takiego uszczuplenia środków finansowych, które uniemożliwiałoby lub znacząco utrudniało dalsze funkcjonowanie wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Należy dodatkowo wskazać, że skarżący uchylił się jednocześnie od wskazania dochodów uzyskiwanych przez współmałżonkę. Jedynie ze złożonego przez nią oświadczenia wynika, że dysponuje samochodem osobowym o wartości 10.000 zł. Tymczasem wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, pomimo istnienia ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami, przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy bierze się również pod rozwagę dochody współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Dodać przy tym należy, że zawarta między małżonkami umowa ustanawiająca rozdzielność majątkową nie dowodzi okoliczności braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Istotą małżeńskiej umowy majątkowej jest bowiem ustalenie zasad, według których kształtowane są stosunki majątkowe małżonków, przynależność określonych składników majątkowych do majątku wspólnego lub do majątków osobistych każdego z małżonków. Istnienie majątkowej umowy małżeńskiej wpływa także na kwestię odpowiedzialności małżonków za zaciągnięte przez nich zobowiązania. Samo istnienie takiej umowy nie wyłącza natomiast obowiązku przyczyniania się małżonków do zaspakajania potrzeb rodziny i nie dowodzi okoliczności nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Zapatrywania Sądu na kwestię możliwości majątkowych M.K. nie zmienia przy tym okoliczność wniesienia pozwu przez małżonkę wnioskodawcy. Powyższe oznacza bowiem jedynie to, że w ocenie powódki M.K. nie przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny, co nie jest jednoznaczne z brakiem środków na pokrycie należnego wpisu. Ten bowiem, mając na uwadze wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, jest możliwy do uiszczenia przez stronę. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.