I SA/Gd 955/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi R.B na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 29 września 2009 r. nr [....] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek oddala skargę . Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za miesiące: czerwiec 2000 r., sierpień 2000 r., od maja 2001 r. do sierpnia 2001 r., od listopada 2001 r. do kwietnia 2002 r., które na dzień złożenia wniosku wynosiły łącznie w kwocie należności głównej 5.194,49 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 5.854,00 zł oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy decyzję ZUS nr [...] z dnia [...]. Podstawą rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był następujący stan faktyczny. Pismem z dnia 6 marca 2009 r. R.B. wystąpił z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za miesiące: czerwiec 2000 r., sierpień 2000 r., od maja 2001 r. do sierpnia 2001 r., od listopada 2001 r. do kwietnia 2002 r., które na dzień złożenia wniosku wynosiły łącznie w kwocie należności głównej 5.194,49 zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę 5.854,00 zł. W uzasadnieniu wniosku podatnik wskazał na konieczność jego uwzględnienia z uwagi na swoje niewielkie możliwości płatnicze. Jako przesłankę umorzenia składek wskazano ważny interes zobowiązanego, który na skutek egzekucji administracyjnej skierowanej do pobieranego przez niego świadczenia emerytalno-rentowego został pozbawiony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto podatnik powołał się na swój zły stan zdrowia oraz podał że znajduje się w tragicznej sytuacji materialnej - nie posiada stałego adresu zameldowania, nieruchomości ani wartościowych ruchomości. Po przeanalizowaniu wniosku podatnika Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązany złożył wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, że ZUS absurdalnie i rażąco błędnie uzasadnił odmowę umorzenia zobowiązania faktem posiadania przez niego mieszkania. W toku postępowania organ ustalił, że zobowiązany mieszka w mieszkaniu należącym do jego syna, który okresowo przebywa poza granicami kraju, otrzymuje rentę. Ustalił ponadto, ze zobowiązany znajduje się w posiadaniu nieruchomości gruntowych oraz nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie wykazał ustawowej przesłanki z art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych tj. stanu całkowitej nieściągalności należności wobec ZUS. W ocenie organów wskazane okoliczności, nie wyczerpują przesłanek umorzeniowych z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności nie wyczerpują one w ogóle znamion przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że możliwość umorzenia zaległości podatkowej ma charakter wyjątkowy i taki też charakter mają przesłanki uzasadniające jej zastosowanie. Zdaniem organu, umorzenie w całości lub części należności może nastąpić tylko w okolicznościach wyliczonych w art. 28 w/w ustawy. Ustawa jasno stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w w/w ustawie w art. 28. W niniejszej sprawie ZUS ustalił, że nie zachodzi całkowita nieściągalność wskazanych na wstępie należności. Zajęciu egzekucyjnemu podlega świadczenie emerytalno-rentowe jakie pobiera zobowiązany - od lipca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. prowadzi skuteczna egzekucję należności z tytułu składek a ponadto zobowiązany jest właścicielem nieruchomości, na których mogą być zabezpieczone należności z tytułu składek przez wpis hipoteki przymusowej. Prezes Zakładu Ubezpieczenia Społecznego stwierdził zatem brak ustawowych przesłanek pozwalających na umorzenie przedmiotowych należności składkowych i postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję ZUS nr [...] z dnia [...] r. Na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W skardze skarżący zarzucił nieważność z mocy prawa wobec aresztowania jednego Prezesa ZUS dnia 4 września 2009 r. i powołania drugiego dopiero 2 października 2009 r. oraz naruszenie przepisów postępowania przez odstąpienie od wszechstronnego rozważenia sytuacji majątkowej strony, skutkujące arbitralnym uznaniem, że nie zachodzą przesłanki pozwalające umorzyć zaległości podatkowe. Zdaniem skarżącego jego sytuacja materialna nie pozwala mu ponosić spłaty zaległości podatkowych i odsetek naliczanych od nich. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/, b/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) - określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i procesowego. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że aresztowanie i odwołanie Prezesa ZUS i upływ czasu do powołania kolejnego Prezesa ZUS, nie stanowią przeszkody w działaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie czynią wydawanych decyzji nieważnymi. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje go na zewnątrz. Jednak dla prawidłowości i skuteczności działań ZUS Prezes może upoważniać dyrektorów oddziałów i innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu. Oznacza to, że podpisujący rozpoznawaną decyzją Dyrektor Oddziału ZUS działał z upoważnienia Prezesa. Przy czym samo odwołanie Prezesa nie unieważnia udzielonego pełnomocnictwa, które aby nie wywoływało skutków prawnych musi być odwołane (patrz art. 268 a k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień oraz zaświadczeń). W rozpatrywanej sprawie organ rozstrzygający przeprowadził postępowanie dowodowe, w wyniku którego ustalił sytuację majątkową skarżącego. R.B. od lipca 2009 r. otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w wys. 1.247,79 zł brutto, zamieszkuje w mieszkaniu syna - przebywającego za granicą, posiada nieruchomość gruntową, nie otrzymuje innych świadczeń, nie ma nikogo na utrzymaniu. Prowadzona jest wobec niego skuteczna egzekucja - zaległości wobec ZUS, zajęciu podlega w/w świadczenie rentowe. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585). § 1 art. 28 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przesłanki umorzenia wymieniono w § 2 i 3a art. 28. § 2 art. 28 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o tym zaś kiedy zachodzi całkowita nieściągalność stanowi § 3 art. 28 - jest to wyliczenie wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność. Zgodnie z ustaleniami organu rozstrzygającego żadna z wymienionych w art. 28 ust. 2 w/w ustawy przesłanek nie występuje w rozpoznawanej sprawie. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a w/w ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania na mocy art. 28 ust. 3a w/w ustawy, na podstawie delegacji zawartej w ust. 3b zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy, Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 ust. 1 w/w Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Jest to jednak decyzja Zakładu - organu rozstrzygającego, o charakterze umorzeniowym. Zatem organ rozstrzygający ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 289 ust. 2 czy 3a, tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ustalony przez organ stan faktyczny w zakresie majątkowym i rodzinnym skarżącego i jego ocena pozwalały organowi przyjąć, że sytuacja skarżącego nie przemawia za umorzeniem należności. Sąd przy ocenie zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się naruszenia przepisów proceduralnych, organ nie przekroczył granic swobodnej oceny materiału dowodowego, a ocenie materiału dowodowego i sytuacji skarżącego nie można też zarzucić dowolności. Zatem wyprowadzenie przez organ wniosku, że skarżącemu nie należy umarzać zaległości uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego sprawującego, przy decyzjach umorzeniowych, tylko kontrolę legalności, czyli zgodności decyzji organów z prawem. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób skutkujący jej uchyleniem, na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. DSz