I SA/Gd 978/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 czerwca 2016 r., Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2017 r. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu W.P. przyznania prawa pomocy w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 25 października 2016 r., skarżący zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, małżonkowie są właścicielami (na prawach wspólności majątkowej) domu, którego wartość oszacował na kwotę około 500.000 zł oraz budynku gospodarczego o wartości około 900.000 zł, z obu nieruchomości prowadzona jest egzekucja. Źródłem dochodów małżonków są jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 1.360,69 zł netto, najem i dzierżawa budynku gospodarczego w wysokości 4.065,04 zł netto oraz emerytura małżonki w kwocie 1.011,91 zł netto. Przy czym do dyspozycji małżonków pozostają wyłącznie środki w wysokości 2.372,60 zł, gdyż dochody z najmu i dzierżawy w całości podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Koszty utrzymania małżonków wynoszą 2.572 zł, z czego 1.672 zł stanowią wydatki związane z eksploatacją domu. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że skarżący od 3 listopada 1990 r. prowadzi działalność pod nazwą [...] i na dzień złożenia wniosku jest aktywnym przedsiębiorcą. W związku z powyższym referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 29 listopada 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów: a/ odpisów imiennych informacji o wysokości wszystkich dochodów uzyskanych przez małżonków w 2015 roku oraz odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za 2015 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez małżonków w roku 2015; b/ oświadczenia w przedmiocie prowadzonej przez wnioskodawcę lub jego małżonkę, samodzielnie lub wspólnie z innymi osobami, jakiejkolwiek działalności gospodarczej; c/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich czterech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę lub jego małżonkę działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy wnioskodawca jest podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 lub VAT-7K, odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub małżonkę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); e/ kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy (zaświadczenie od pracodawcy) oraz świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez jego żonę (decyzja ZUS); f/ kopii dokumentów potwierdzających wysokość dochodu z tytułu wynajmu budynku gospodarczego; g/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy w okresie ostatnich sześciu miesięcy posiadane przez wnioskodawcę rachunki bankowe zostały zlikwidowane należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; h/ dokumentów potwierdzających aktualne zadłużenie wnioskodawcy lub jego małżonki wobec Skarbu Państwa, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; i/ dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez małżonków miesięcznych kosztów utrzymania budynku mieszkalnego oraz budynku gospodarczego (kopie rachunków potwierdzających dokonywanie opłat związanych z nieruchomościami, opłat za energię elektryczną, ogrzewanie, gaz, wodę, telefon, internet, inne). Poinformowano także skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy przyjął, że sam skarżący uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie sprawy referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym podniósł, że w formularzu wskazał wszystkie istotne informacje, w tym że osiąga dochody z tytułu najmu/dzierżawy, przy czym dochody te uzyskuje właśnie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy błędnie uznał, że w ramach tej działalności skarżący uzyskuje inne dochody aniżeli te wskazane w formularzu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony złą sytuacją finansową skarżącego, podeszłym wiekiem i nieumiejętnością radzenia sobie w sprawach sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie uznając, że skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a.. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane, a nie wykazane, jak tego wymaga powołany przepis. Wiąże się to zwłaszcza z tym, że skarżący nie dostarczył dokumentów uzupełniających jego wniosek wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w trybie przytoczonego przepisu służy weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o jej sytuacji i możliwościach płatniczych. W niniejszej sprawie referendarz sądowy słusznie uznał, że zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem wnioskodawcy jest współpraca w tym zakresie. Niewywiązanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie złożył żądanej przez referendarza dokumentacji i pomimo wyjaśnień referendarza zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie uzupełnił dokumentacji na etapie sprzeciwu. Zarzucił natomiast, że dane zawarte we wniosku winny być wystarczające do oceny jego sytuacji. To do rozpoznającego wniosek należy jednak uznanie, jakich dokumentów potrzebuje do oceny sytuacji finansowej strony. Ta zaś ma podporządkować się wezwaniu, pod rygorem negatywnej oceny jej wniosku. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżący nie sprostał ciężarowi dowodu, nałożonego na niego przez przytoczone wcześniej przepisy i nie wykazał, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.