I SA/Gd 98/14

Dnia 2 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Ś. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 grudnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie określenia do zapłaty za 2009 rok podatku z odpłatnego zbycia nieruchomości nabytych w 2007 roku postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 26 lutego 2014 r., pełnomocnik E. Ś. zwrócił się o przyznanie skarżącemu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi określonego na kwotę 19.906,- zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 14 marca 2014 r. Rozszerzył przy tym swoje żądanie wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że utrzymuje się sam ze świadczeń emerytalno-rentowych przyznanych mu w łącznej wysokości 3.566,59- zł netto miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jego syna, ponosząc wszystkie opłaty z tym związane, dodatkowo wydatkuje znaczne kwoty na zabiegi rehabilitacyjne wraz z dojazdami oraz zakup leków. Wnioskodawca wskazał, że po uwzględnieniu wszystkich kosztów ponoszonych w związku ze swoim utrzymaniem, dysponuje jedynie środkami pozwalającymi na skromne życie. Natomiast środkami uzyskanymi – według kwalifikacji przyjętej przez organy podatkowe – ze sprzedaży nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w roku 2009, zaś według wnioskodawcy – z tytułu odszkodowania zadysponował za życia, chcąc uniknąć "waśni w rodzinie" po swojej śmierci. W związku z wątpliwościami, co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 26 marca 2014 r., zobowiązano pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył: odpis decyzji ZUS z dnia 14 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury i renty, które to świadczenia, z uwzględnieniem dodatku pielęgnacyjnego oraz zajęcia egzekucyjnego, od dnia 1 marca 2013 r. wypłacane były wnioskodawcy w łącznej kwocie 3.506,60- zł miesięcznie; kopie potwierdzeń wpłat na rzecz wspólnoty mieszkaniowej z tytułu kosztów eksploatacji za luty, marzec i kwiecień 2014 r. i funduszu remontowego za grudzień 2013 r., styczeń i marzec 2014 r., których średnia miesięczna wysokość wynosi 468,66- zł; kopie faktur z dnia 9 lutego 2014 r. za telefon na kwotę 53,12- zł oraz z dnia 6 marca 2014 r. za energię elektryczną na kwotę 21,01- zł wraz z potwierdzeniami ich opłacenia; kopię faktury z dnia 10 lutego 2011 r. za zakup aparatu słuchowego; kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 8 listopada 2012 r. o rozpoznanych u wnioskodawcy schorzeniach; oświadczenie z dnia 7 kwietnia 2014 r., w którym wnioskodawca wyjaśnił, że posiada jedynie rachunek bankowy w Banku [...] o numerze [...], na który przekazywana jest renta i emerytura oraz że nie posiada żadnych innych kont i lokat, a także pojazdów mechanicznych. Dodatkowe oświadczenie złożył także w dniu 8 kwietnia 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy, w którym podał, że jego mocodawca nie dysponuje dokumentami pozwalającymi określić wydatki ponoszone na zabiegi rehabilitacyjne oraz zakup leków; koszty z tego tytułu wynoszą średnio 800,- zł (500,- zł zakup leków i około 300,- zł zabiegi). Ponadto do kosztów utrzymania wnioskodawcy zaliczyć należy zakup baterii do aparatu słuchowego w kwocie 15 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego nadal jest niejasna, gdyż wnioskodawca nie nadesłał wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów. Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 27 maja 2014 r. W dniu 2 czerwca 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie, jako bezpodstawnego merytorycznie i sprzecznego z zasadami współżycia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (art. 5 k.c.) i uwzględnienie wniosku z dnia 25 lutego 2014 r., o zwolnienie w całości od wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu sprzeciwu, jego autor stwierdził, że zebrany materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza niemożność zapłacenia wpisu sądowego w kwocie 19.906,- zł. Jego zdaniem sugerowanie, że skarżący chce zwolnienia od potencjalnie należnych opłat po 100,- zł od przyszłych skarg i zażaleń czy opłaty jest nieuprawnione. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej poza sporem jest, że skarżący utrzymuje się wyłącznie z otrzymywanych świadczeń emerytalnych i rentowych. W dalszej części uznano, że treść uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego jest sprzeczna i niespójna wewnętrznie, bowiem z jednej strony stwierdza się, że po uwzględnieniu wszystkich wydatków pozostają wolne środku w kwocie 2.208,80- zł z drugiej zaś referendarz wyraża zdziwienie, że pomimo 80 lat i złego stanu zdrowia skarżący rozdał wszystko rodzinie. W ocenie strony skarżącej, logicznym jest, że właśnie w ten sposób zabezpieczył wszystkich, których kochał. Co do wyliczonej przez referendarza wolnej kwoty, to oczywistym jest, że nie obejmuje ona różnych innych wydatków, których nie można przewidzieć ani zaplanować. Wskazano również, że prawdą jest, że skarżący nie posiada żadnych oszczędności, gdyż nie mógł przewidzieć, że od otrzymanego odszkodowania Skarb Państwa będzie domagał się wbrew przepisom podatku w wysokości 1.990.600,- zł a w związku z tym nie czynił żadnych oszczędności tym bardziej, że ze względu na wiek nie zakładał dalekosiężnych planów na przyszłość. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie nadesłał bowiem wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadczając jedynie, że nie posiada żadnych rachunków bankowych i lokat zarówno złotówkowych jak i dewizowych poza jedynym wskazanym rachunkiem bankowym służącym jedynie do przekazywania renty i emerytury. Tymczasem w doręczonym wnioskodawcy wezwaniu wyraźnie wskazano, które okoliczności wymagają potwierdzenia dokumentami źródłowymi, a dla których zobrazowania wystarczające jest jedynie złożenie dodatkowego oświadczenia. Z tych względów nie można uznać, iż wnioskodawca wykonał nałożony na niego obowiązek w sposób prawidłowy. Nadesłanie żądanych dokumentów, tj. wyciągów obrazujących historię posiadanego rachunku, potwierdziłoby nie tylko aktualną wysokość zgromadzonych na nim środków pieniężnych czy też zaciągniętego debetu, ale również zobrazowałoby rodzaj i wysokość ponoszonych za pośrednictwem tego rachunku wydatków i wysokość oraz źródła księgowanych na nim wpływów. Skoro wnioskodawca nie przedstawił aktualnych wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, to nie można przyjąć, iż nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. WSA w Gdańsku pragnie w tym miejscu zaznaczyć, że skarżący prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W konsekwencji przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił weryfikację tak istotnych dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczności faktycznych jak stan posiadanych przez wnioskodawcę zasobów finansowych, zważywszy, jeśli weźmie się pod uwagę, że w okresie do 20 grudnia 2007 r. do 30 stycznia 2009 r. na rachunek skarżącego wpłynęły środki o łącznej wartości 8.340.596,17- zł. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje, jak już wyżej wskazano, niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.