I SA/Gd 990/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Asesor WSA Danuta Oleś, Protokolant Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Z.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 03 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 sierpnia 2005 r., nr [...]. I SA/Gd 990/05 UZASADNIENIE Skarżący Z.B. złożył w dniu 22 sierpnia 2005r. pismo z wnioskiem o wypłatę cyt.: (...) zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę z powodu doznanych strat materialnych i cierpień psychicznych, jakie spowodował Urząd Skarbowy wydając błędną decyzję z dnia [...]. (...) o wskazanym numerze , (...) którą to Izba Skarbowa w S. decyzją z dnia [...] (...) wyeliminowała stwierdzając z urzędu nieważność ze względu na rażące naruszenie prawa (...). Skarżący przywołał, jako podstawę prawną żądania art. 160 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż jego roszczenie wynika z naruszenia jego dóbr osobistych poprzez poniżenie go w oczach opinii publicznej, utratę zaufania niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej ( wysłanie pism przez organ podatkowy do senatora i Ministra Finansów ). Przywołano art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Wskazano również w uzasadnieniu, iż skarżący poniósł szkodę na skutek niezasadnego prowadzenia wobec niego postępowania podatkowego i egzekucyjnego, co stało się bezpośrednią przyczyną konieczności zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego i (...) utraty pracy (...). Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 171 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 8/ 2005, poz. 60 ze zm.; w skrócie O.p. ) zwrócił ww. pismo skarżącemu, wskazując, że organ podatkowy nie jest właściwy do jego rozpoznania. Skarżący złożył zażalenie, zarzucając naruszenie art. 261 § 2 O.p. oraz art. 242 § 1 i 222 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie rozpatrzenie jego wniosku pod względem merytorycznym. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...], kierując się art. 233 § 1 pkt. 1 w związku z art. 171 § 3 O.p., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 171 § 3 O.p., wskazując, iż roszczenia w sprawie zadośćuczynienia reguluje art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny ( Dz. U. Nr 16/ 1964, poz. 93 ze zm.; w skrócie K.c. ), a zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. Nr 43/ 1964, poz. 296 ze zm.; w skrócie K.p.c. ) do rozpoznania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzucił organom podatkowym naruszenie art. 261 O.p. i nierozpoznanie merytoryczne jego wniosku o odszkodowanie. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jej zgodności z prawem stwierdzić należy, iż postanowienie to narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie. Wbrew stanowisku organu odwoławczego nie może budzić wątpliwości, że wniosek strony o przyznanie odszkodowania, z powołaniem się na art. 160 K.p.a. - podlegał rozpatrzeniu przez właściwy rzeczowo i miejscowo organ podatkowy w trybie art. 260 i 261 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.; w skrócie O.p.). Począwszy od 1 stycznia 1998 r. zakres odpowiedzialności odszkodowawczej organów podatkowych został określony w art. 260 § 1 i 2 O.p. Zgodnie z wyżej wymienionym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku przez podatnika i w dacie orzekania przez Izbę Skarbową, stronie która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzono nieważność tej decyzji, służy odszkodowanie za poniesioną szkodę, chyba że przesłanki, które uzasadniają uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności, powstały z winy strony. Ponadto odszkodowanie służy również, gdy szkoda została poniesiona wskutek uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, a także gdy decyzji nie można uchylić lub stwierdzić jej nieważności z przyczyn wymienionych w art. 245 § 1 pkt 3 lit. b lub w art. 247 § 2 O.p. Przepisy ustawy Ordynacja podatkowa oraz przepisy prawa podatkowego nie przewidują żadnych innych podstaw orzekania przez organ podatkowy w sprawie z wniosku o odszkodowanie z powodu szkody wyrządzonej podatnikowi. Podstawą do żądania odszkodowania do końca 2003 r. mogły być również przepisy art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), zgodnie z którymi, gdy Sąd w orzeczeniu uchylił zaskarżoną decyzję, a organ rozpatrując sprawę ponownie umorzył postępowanie lub Sąd stwierdził nieważność aktu albo ustalił przeszkodę prawną uniemożliwiającą stwierdzenie nieważności aktu wówczas stronie, która poniosła szkodę, służyło odszkodowanie od organu, który wydał decyzję. W takiej sytuacji do dnia 31 grudnia 2002 r. do orzekania o odszkodowaniu miały zastosowanie przepisy art. 160 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), natomiast począwszy od 1 stycznia 2003 r. - przepisy art. 260 i art. 261 Ordynacji podatkowej. Wskazana przez skarżącego podstawa prawna złożonego wniosku – art. 160 Kodeksu postępowania administracyjnego - nie ma w sprawie zastosowania; art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (...) ( Dz. U. Nr 162/04, poz. 1692 ) uchylono z dniem 1 września 2004r. przepis art. 160 K.p.a. Sąd podziela stanowisko zawarte w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 stycznia 2004r. w sprawie SA/Bd 2855/03, iż zakres odpowiedzialności odszkodowawczej organów podatkowych jest ograniczony; nie każde działanie organu podatkowego wyrządzające szkodę podatnikowi stanowi podstawę do dochodzenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego. Ustawodawca ściśle określił, w jakich sytuacjach podatnik ma prawo dochodzić odszkodowania, a organ obowiązany jest do rozstrzygania w przedmiocie tego odszkodowania. Niewątpliwie organ podatkowy nie jest właściwy do orzekania o odszkodowaniu w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli zachodzą inne przypadki niż wymienione przez ustawodawcę, a które wyżej zostały wskazane. Z woli ustawodawcy, do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego ( art. 261 § 1 O.p. ), Odszkodowanie przysługuje od organu wydającego decyzję, której następnie stwierdzono nieważność lub którą uchylono w wyniku wznowienia postępowania. Wniosek o odszkodowanie wnosi się do tego organu. O odszkodowaniu orzeka organ podatkowy, który uchylił decyzję lub stwierdził jej nieważność albo który wydał decyzję na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lub art. 247 § 2. W przypadku gdy sąd administracyjny stwierdził nieważność decyzji, o odszkodowaniu orzeka organ, który rozstrzygał sprawę w ostatniej instancji; w przypadku odmowy orzeczenia odszkodowania lub orzeczenia o odszkodowaniu w wysokości mniejszej od zgłoszonej w żądaniu w tej sprawie, stronie przysługuje prawo wniesienia powództwa do sądu powszechnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji ( § 2 – 4 art. 261 ). Wskazać również należy, iż roszczenie o odszkodowanie przedawnia się po upływie 3 lat od dnia doręczenia decyzji uchylającej decyzję lub stwierdzającej jej nieważność albo od dnia doręczenia decyzji wydanej na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lub art. 247 § 2 ( por.: § 2 art. 261 O.p. ). Dopiero przeprowadzenie analizy j.w. i przeprowadzenie właściwego postępowania umożliwi organowi podatkowemu podjęcie właściwej decyzji co do zakresu stosowania – do wniosku skarżącego – dyspozycji art. 260 i 261 O.p. i art. 171 O.p., mając na uwadze fakt, iż wniosek ten nie ogranicza się, jak wskazuje organ odwoławczy, jedynie do żądania zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych – ale również żądania odszkodowania, w tym za szkodę wywołaną prowadzonym postępowaniem podatkowym i egzekucyjnym. Zgodnie z dyspozycją art. 171 § 1 O.p., jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ podatkowy, do którego wniesiono podanie, rozpatruje sprawę należącą do jego właściwości. Równocześnie organ podatkowy zawiadamia wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu, informując go o treści § 2. ( cyt.: Jeżeli organ podatkowy otrzyma podanie złożone zgodnie z zawiadomieniem, o którym mowa w § 1, w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, podanie uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania, z tym że nie wywołuje ono skutków w postaci skrócenia terminów określonych w art. 139 § 1 i 3 ). Organy podatkowe obu instancji przywołały art. 171 § 3 O.p., zgodnie z którym, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła, z odpowiednim pouczeniem. Sąd nie podziela poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż żądanie skarżącego może być rozpoznane wyłącznie przez sąd powszechny i to na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego ( § 1 cyt.: Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa ). Skoro skarżący złożył wniosek zarówno o wypłatę zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę z powodu doznanych strat moralnych i cierpień psychicznych i naruszenia jego dóbr osobistych, a jednocześnie złożył żądanie o wypłatę odszkodowania w związku z prowadzeniem postępowania podatkowego ( i sposobem jego prowadzenia ) oraz prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, co spowodowało konieczność zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego i (...) utraty pracy (...), organ podatkowy właściwy do rozpoznania żądania skarżącego winien skorzystać z dyspozycji art. 171 § 1 w związku z art. 260 i 261 O.p.. a to oznacza konieczność merytorycznego rozpatrzenia sprawy w zakresie należącym do jego właściwości tj. w zakresie żądania o zapłatę odszkodowania ( w związku z prowadzeniem postępowania podatkowego ( i sposobem jego prowadzenia ) oraz prowadzeniem postępowania egzekucyjnego ), jednocześnie zawiadamiając skarżącego, iż w pozostałym zakresie tj. co do roszczenia związanego z ochroną jego dóbr osobistych i żądaniem zadośćuczynienia powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu ( złożyć pozew do sądu powszechnego ). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a/ i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.