I SA/Gd 991/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. J. wnioskiem z dnia 14 października 2010 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego określonego w kwocie 500 zł oraz o ustanowienie doradcy podatkowego w osobie M. G., bądź też V. W. Barki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 12 listopada 2010 r. Zmienił przy tym swoje żądanie w zakresie ustanowienia pełnomocnika, wnosząc o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, nie osiąga on dochodów, jest osobą bezrobotną od 2007 r., nie posiada jakiekolwiek majątku, od 2009 r. zajmuje się domem i wychowaniem dzieci. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2010 r. (doręczonym w dniu 6 grudnia 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, (2) dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną (decyzja/zaświadczenia z urzędu pracy), (3) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość, (4) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów oraz przedłożenia dowodów dotyczących kwoty (brutto i netto) dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy (opłaty związane z eksploatacją mieszkania, za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania rodzaju, marki, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów wnioskodawca przedłożył kopie: faktur VAT za internet za okres od sierpnia do listopada 2010 r., za telefon, których termin płatności przypadał na 24 września, 25 października i 26 listopada 2010 r. oraz za energię elektryczną za okres od 28 października 2009 r. do 19 listopada 2010 r. wraz z prognozą za okres od czerwca 2010 r. do maja 2011 r., pism o zmianie opłat za eksploatację mieszkania od 1 października i 1 listopada 2010 r., zestawienia transakcji dokonanych na rachunku bankowym żony w okresie od 15 września do 13 grudnia 2010 r. oraz zaświadczenia z urzędu pracy z 6 grudnia 2010 r., z którego wynika, że od 18 listopada 2009 r. zarejestrowany jest on jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Przedstawił także dodatkowe oświadczenia w przedmiocie nieposiadania rachunków i lokat bankowych, pojazdów mechanicznych oraz niedotrzymywania pomocy finansowej, w tym niekorzystania z pomocy społecznej. Oświadczył także, że żona zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jego matki, zaś matka w kawalerce żony. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba wnioskodawcy, iż uchylenie się przez niego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Przechodząc do oceny złożonego wniosku stwierdzić należy, że analiza materiału dowodowego wskazuje, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Nadto porównanie danych wynikających ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych przez niego dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, manipulując danymi tak by potwierdzały jego trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącego uznano za niewiarygodne. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności: Wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga dochodów, nie posiada zasobów pieniężnych i nie otrzymuje pomocy finansowej w jakiejkolwiek formie. Natomiast z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego żony wynika, że otrzymuje on zasiłek rodzinny oraz świadczenie opiekuńcze, które wypłaca MOPS, a którego wysokość we wrześniu 2010 r. wyniosła 382 zł, w październiku 2010 r. – 282 zł, a w listopadzie 2010 r. – 232 zł. Nieujawnienie tej okoliczności miało wpływ na uznanie oświadczeń strony za niewiarygodne. Wskazał również, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na istniejący w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Okoliczności tej w niniejszej sprawie nie sposób przyjąć za wiarygodną. Trudno bowiem dać wiarę oświadczeniu wnioskodawcy, że jedynie "pomieszkuje" on z żoną i dwójką dzieci w zamian za sprzątanie domu i pilnowanie dzieci. Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniu wniosku wyraźnie wskazał, że będąc osobą bezrobotną od 2009 r. zajmuje się domem i wychowaniem dzieci. W konsekwencji przyjąć należało, że stale zamieszkuje on ze swoją rodziną. Skoro zatem małżonkowie razem zamieszkują i wychowują dzieci, to uznać trzeba, że prowadzą również wspólne gospodarstwo domowe. Za takim stanowiskiem dodatkowo przemawia fakt, że przyznane wnioskodawcy świadczenia rodzinne przekazywane są na rachunek bankowy żony. Nadto, we wrześniu 2010 r. skarżący dokonał wpłaty gotówkowej w kwocie 1.200 zł na konto małżonki. Za pośrednictwem rachunku bankowego małżonki regulowane są także wszystkie należności związane z utrzymaniem mieszkania zajmowanego przez małżonków, w tym także te opłaty, do których regulowania zobowiązany jest tylko wnioskodawca na podstawie wystawionych na jego osobę faktur VAT (np. za telefon). Natomiast wnioskodawca dokumentując wydatki związane z kosztami swojego utrzymania przedłożył także faktury VAT wystawione na żonę. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia oraz konstrukcję formularza PPF, która nakłada na wnioskodawcę obowiązek podania majątku i dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym stwierdzić trzeba, że skarżący pomijając stan majątkowy żony wypełnił wniosek w sposób nierzetelny, niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Można również przyjąć, że celowo uchylił się od przedstawienia wszystkich dokumentów w tym przedmiocie, bowiem – jak już wskazano – zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2010 r. skarżącemu wyjaśniono, że istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonki. Wprawdzie na podstawie wyciągu z rachunku bankowego żony można ustalić wysokość osiąganych przez nią dochodów, które wynoszą 1.600,59 zł netto miesięcznie oraz kwotę wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, o tyle wciąż nieznany jest jej majątek. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że wpływy te stanowią jej jedyne źródło dochodów. Ponadto, z historii konta wynika, że posiada ona również rachunek oszczędnościowy w innym banku. W tym miejscu wyjaśnić trzeba wnioskodawcy, że o przyznaniu prawa pomocy nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka, z którym – co ustalono – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe ustalenia potwierdzają zasadność stwierdzenia, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową, w taki sposób by potwierdzała ona, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Powołane ustalenia faktyczne skutkują uznaniem za niewiarygodne oświadczenia złożonego przez skarżącego. Wnioskodawca nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Tym samym dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy zostało przez niego samego uniemożliwione. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.