I SA/Gd 991/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. M.J. wnioskiem z dnia 14 października 2010 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego określonego w kwocie 500 zł oraz o ustanowienie doradcy podatkowego w osobie M.G., bądź też V.W. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 12 listopada 2010 r. We wniosku skarżący podał, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, nie osiąga on dochodów, jest osobą bezrobotną od 2007 r., nie posiada jakiekolwiek majątku, a od 2009 r. zajmuje się domem i wychowaniem dzieci. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2010 r. (doręczonym w dniu 6 grudnia 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, (2) dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną (decyzja/zaświadczenia z urzędu pracy), (3) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość, (4) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów oraz przedłożenia dowodów dotyczących kwoty (brutto i netto) dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy (opłaty związane z eksploatacją mieszkania, za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania rodzaju, marki, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył kopie: faktur VAT za internet za okres od sierpnia do listopada 2010 r., za telefon, których termin płatności przypadał na 24 września, 25 października i 26 listopada 2010 r. oraz za energię elektryczną za okres od 28 października 2009 r. do 19 listopada 2010 r. wraz z prognozą za okres od czerwca 2010 r. do maja 2011 r., pism o zmianie opłat za eksploatację mieszkania od 1 października i 1 listopada 2010 r., zestawienia transakcji dokonanych na rachunku bankowym żony w okresie od 15 września do 13 grudnia 2010 r. oraz zaświadczenia z urzędu pracy z 6 grudnia 2010 r., z którego wynika, że od 18 listopada 2009 r. zarejestrowany jest on jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Przedstawił także dodatkowe oświadczenia w przedmiocie nieposiadania rachunków i lokat bankowych, pojazdów mechanicznych oraz nieotrzymywania pomocy finansowej, w tym niekorzystania z pomocy społecznej. Oświadczył także, że żona zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jego matki, zaś matka w kawalerce żony. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu skarżący zarzucił referendarzowi nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz że posiadanie dochodu w kwocie 1600 zł na trzyosobową rodzinę i samochodu osobowego są okolicznościami dyskwalifikującymi przyznanie mu prawa pomocy. Wskazał że świadczenie otrzymywane z MOPS otrzymuje jego żona na utrzymanie dziecka. Skarżący wyjaśnił, że wskazywany w postanowieniu z dnia 17 stycznia 2011 r. rachunek bankowy służy do spłaty kredytu hipotecznego na zakup mieszkania (w którym obecnie mieszka matka skarżącego) w związku z tym nie mogą być przechowywane na mim oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (post. NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Przechodząc do oceny wniosku stwierdzić należy, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Nadto porównanie danych wynikających ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych przez niego dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca w dalszym ciągu przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie. Tym samym oświadczenie skarżącego uznano za niewiarygodne. Wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga dochodów, nie posiada zasobów pieniężnych i nie otrzymuje pomocy finansowej w jakiejkolwiek formie. Natomiast z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego żony wynika, że otrzymuje on z MOPS zasiłek rodzinny oraz świadczenie opiekuńcze, którego średnia wysokość wynosi 298 zł. Wskazał również, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na istniejący w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Powyższe twierdzenie Sąd uznał za niewiarygodne. Trudno bowiem dać wiarę oświadczeniu wnioskodawcy, że jedynie "pomieszkuje" on z żoną i dwójką dzieci w zamian za sprzątanie domu i pilnowanie dzieci. Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniu wniosku wyraźnie wskazał, że będąc osobą bezrobotną od 2009 r. zajmuje się domem i wychowaniem dzieci. W konsekwencji przyjąć należało, że stale zamieszkuje on ze swoją rodziną. Nadto zarówno skarżący jak i jego żona podają ten sam adres do korespondencji. Dodatkowo, gdyby wnioskodawca rzeczywiście zamieszkiwał sam, musiałby samodzielnie regulować opłaty związane z eksploatacją mieszkania. W takiej sytuacji skarżący musiałby wykazać jakikolwiek dochód. Skoro zatem małżonkowie razem zamieszkują i wychowują dzieci, to uznać trzeba, że prowadzą również wspólne gospodarstwo domowe. Za takim stanowiskiem przemawia również fakt, że przyznane wnioskodawcy świadczenia rodzinne przekazywane są na rachunek bankowy żony. Nadto, we wrześniu 2010 r. skarżący dokonał wpłaty gotówkowej w kwocie 1.200 zł na konto małżonki. Zawarte w sprzeciwie wyjaśnienia skarżącego również podważają wiarygodność jego oświadczeń, bowiem z treści oświadczenia z dnia 7 grudnia 2010 r. wynika, że nie otrzymuje pomocy finansowej, natomiast z rachunku bankowego jego żony wynika, że w dniu 25 listopada 2010 r. R.J. przelał na nie kwotę 1400 zł. Za pośrednictwem rachunku bankowego małżonki regulowane są także wszystkie należności związane z utrzymaniem mieszkania zajmowanego przez małżonków, w tym także te opłaty, do których regulowania zobowiązany jest tylko wnioskodawca na podstawie wystawionych na jego osobę faktur VAT (np. za telefon). Natomiast wnioskodawca dokumentując wydatki związane z kosztami swojego utrzymania przedłożył także faktury VAT wystawione na żonę. Skarżący nie podał również marki, modelu, roku produkcji samochodu swojej żony, co również Sąd miał na względzie. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia oraz konstrukcję formularza PPF, która nakłada na wnioskodawcę obowiązek podania majątku i dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym stwierdzić trzeba, że skarżący pomijając stan majątkowy żony wypełnił wniosek w sposób nierzetelny, niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Można również przyjąć, że celowo uchylił się od przedstawienia wszystkich dokumentów w tym przedmiocie, bowiem istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonki. Wprawdzie na podstawie wyciągu z rachunku bankowego żony można ustalić wysokość osiąganych przez nią dochodów, które wynoszą 1.600,59 zł netto miesięcznie oraz kwotę wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, o tyle wciąż nieznany jest jej majątek. W szczególności nie można ustalić czy małżonkowie posiadają oprócz dwóch mieszkań jeszcze inne nieruchomości, bowiem z rachunku bankowego małżonki skarżącego wynika również, że opłaca ona podatek rolny. W ocenie Sądu wobec odmowy przyznania prawa pomocy (postanowieniem z dnia 17 stycznia 2011 r.) skarżący składając sprzeciw, w szczególności powinien wykazać okoliczności potwierdzające zasadność jego twierdzeń, np. przesyłając stosowne wyciągi z rachunku hipotecznego potwierdzającego, że rzeczywiście na ww. rachunku małżonkowie nie zgromadzili środków pieniężnych. W tym miejscu wyjaśnić trzeba wnioskodawcy, że o przyznaniu prawa pomocy nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka, z którym – co ustalono – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe ustalenia potwierdzają zasadność stwierdzenia, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową, w taki sposób by potwierdzała ona, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Powołane ustalenia faktyczne skutkują uznaniem za niewiarygodne oświadczenia złożonego przez skarżącego. Wnioskodawca nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Tym samym dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy zostało przez niego samego uniemożliwione. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.