I SAB/Gd 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 9 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. S. na przewlekłość postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na formularzu urzędowym PPF w dniu 20 września 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Małżonkowie są właścicielami nieruchomości o powierzchni 1260 m2 i wartości około 300.000 zł, na której posadowiony jest dom o powierzchni 132 m2, posiadają dwa samochody osobowe marki [...] z 2007 r. o wartości około 10 tys. zł oraz [...] z napędem 4x4 z 2010 r. o wartości około 40 tys. zł, który musieli zakupić ze względu na brak środków transportu publicznego w miejscu zamieszkania i zły stan drogi dojazdowej. Środki pieniężne zgormadzone na rachunku bankowym wynoszą 4.580,91 zł, małżonkowie utrzymują się z emerytur wypłacanych w łącznej wysokości 3.280,41 zł miesięcznie. Średnią miesięczną wysokość stałych wydatków, jakie małżonkowie ponoszą na swoje konieczne potrzeby, skarżący określił na poziomie około 2.270-2.470 zł – zaliczył do nich: koszty ogrzewania, opłaty za energię elektryczną, telefony, internet, telewizję satelitarną, wywóz śmieci i nieczystości, zakup środków czystości i leków, zakup paliwa, składki na ubezpieczenia oraz podatek od nieruchomości – łącznie 1.822,70 zł, oraz inne w wysokości 450-650 zł miesięcznie. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 listopada 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 6 grudnia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając uwagę na wzrost kosztów stałych o kwotę 483,37 zł miesięcznie tytułem spłaty kredytu zaciągniętego na zakup aparatu słuchowego. Następnie pismem z dnia 30 stycznia 2017 r. ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Kolejno w piśmie złożonym w Sądzie w dniu 15 marca 2017 r. skarżący oświadczył, że wycofuje (anuluje) wniosek z 30 stycznia 2017 r. o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Małżonkowie są właścicielami nieruchomości o powierzchni 1260 m2 i wartości około 300.000 zł, na której posadowiony jest dom o powierzchni 132 m2, posiadają dwa samochody osobowe marki [...] z 2007 r. o wartości około 10 tys. zł oraz [...] z napędem 4x4 z 2010 r. o wartości około 40 tys. zł, który musieli zakupić ze względu na brak środków transportu publicznego w miejscu zamieszkania i zły stan drogi dojazdowej. Środki pieniężne zgormadzone na rachunku bankowym wynoszą 4.580,91 zł, małżonkowie utrzymują się z emerytur wypłacanych w łącznej wysokości 3.280,41 zł miesięcznie. Średnią miesięczną wysokość stałych wydatków, jakie małżonkowie ponoszą na swoje konieczne potrzeby, skarżący określił na poziomie około 2.270-2.470 zł – zaliczył do nich: koszty ogrzewania, opłaty za energię elektryczną, telefony, internet, telewizję satelitarną, wywóz śmieci i nieczystości, zakup środków czystości i leków, zakup paliwa, składki na ubezpieczenia oraz podatek od nieruchomości – łącznie 1.822,70 zł, oraz inne w wysokości 450-650 zł miesięcznie Ponadto w sprzeciwie wskazano na wzrost kosztów stałych o kwotę 483,37 zł miesięcznie tytułem spłaty kredytu zaciągniętego na zakup aparatu słuchowego, jednakże wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających czy to zakup aparatu słuchowego czy też zaciągnięcie kredytu. Wskazać należy, że koszty niniejszego postępowania kształtuje wpis od skargi kasacyjnej wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł oraz wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika, które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość stawek, określonych w odnośnych rozporządzeniach wydawanych przez Ministra Sprawiedliwości dotyczących wysokości opłat za czynności zawodowych pełnomocników. Przechodząc do oceny zasadności wniosku Sąd uznał, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącego, nie pozwalają uznać go za osobę, która nie może ponieść kosztów niniejszego postepowania w całości, czy też w części. Zdaniem orzekającego skarżący ma realne możliwości ich poniesienia w całości. Przeciwko przyjęciu, że skarżący nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów powstałych w niniejszej sprawie świadczy fakt, że małżonkowie posiadają środki na rachunku bankowym w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, tj. w wysokości 4.580,91 zł, których w całości nie przeznaczają na swoje konieczne utrzymanie, skoro z dochodów wspólnych w kwocie 3.280,41 zł pokrywają całość miesięcznych wydatków oszacowanych na kwotę od 2.270 zł do 2.470 zł. W sytuacji zaś, gdy małżonkowie posiadają środki pieniężne, których nie przeznaczają na zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb życiowych, to należało przyjąć, że stanowią one zgromadzone przez nich oszczędności. Z tych względów słusznie uznał referendarz sądowy, że nie można przyjąć, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też – bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.