I SAB/Gd 11/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.W. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych postanawia: odrzucić skargę. D.W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na nieuwzględnieniu złożonych przez skarżącego deklaracji na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie. Organ wyjaśnił, że złożone przez płatnika dokumenty rozliczeniowe za okres od stycznia 2018r. do lutego 2021 r. zawierały błędy. Z uwagi na brak reakcji płatnika na kierowane do niego przez ZUS pisma, ZUS dokonał z urzędu korekt deklaracji, o czy skarżący został powiadomiony pismem z dnia 2 lipca 2021r. Zakład poinformował również skarżącego o możliwości złożenia wniosku o wydanie decyzji dotyczącej obowiązku ubezpieczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019r., poz. 2325), dalej "p.p.s.a.", dotyczy bowiem sprawy nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto zgodnie z art. 3 § 2a sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Przedmiotem skargi jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która ma polegać na nieuwzględnieniu deklaracji złożonych przez skarżącego. ZUS w odpowiedzi na skargę poinformował, że złożone przez skarżącego dokumenty zawierały błędy, w związku z czym ZUS dokonał ich korekty. Podstawą prawną działania organu w tym zakresie były przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 423 ze zm.). Zgodnie z art. 48b ust. 1 tej ustawy, Zakład może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych, imienne raporty miesięczne, zgłoszenia płatnika składek, zgłoszenia wyrejestrowania płatnika składek, deklaracje rozliczeniowe oraz dokumenty korygujące te dokumenty, zwane dalej "dokumentami związanymi z ubezpieczeniami społecznymi określonymi w ustawie". Tak zakreślony przedmiot postępowania nie mieści się w katalogu aktów i czynności wymienionych w art. 3 § 2 i 2a P.p.s.a. oraz brak jest przepisów szczególnych, które przewidują sądową kontrolę zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. Sąd administracyjny sprawuje jedynie ograniczoną kontrolę działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w granicach wyznaczanych przez przepisy prawa. Jak wynika z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ww. ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że w ustawie systemowej została przyjęta zasada, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, ale weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (por.:Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J.Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, s. 777, 966-967; R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 882-883). Procesowe ramy dla powyższej regulacji stworzono w Kodeksie postępowania cywilnego, w którym w art. 1 ustawodawca postanowił, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, Kodeks reguluje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 4778 i art. 4779 Kodeksu, ustanawiające sądy okręgowe jako sądy właściwe do rozpatrywania odwołań od decyzji organów rentowych w sprawach ubezpieczeniowych. Jedynie w wypadku spraw dotyczących decyzji przyznających świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiających przyznania takiego świadczenia, decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w przedmiocie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - wyłącza możliwość wniesienia odwołania do sądu ubezpieczeń społecznych, przyznając stronie w zamian prawo złożenia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra, a następnie skargi do sądu administracyjnego. Przedmiotowa sprawa jednak nie należy do tej grupy spraw. Podsumowując, skoro kwestie dotyczące zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, to również bezczynność lub prowadzenie przewlekłe sprawy w tym przedmiocie nie podlega tej kognicji. Przedmiotowa skarga dotyczy sprawy spoza zakresu właściwości sądu administracyjnego. Z uwagi zatem na fakt, że w sporze powstałym na tle niniejszej sprawy będącej przedmiotem rozpoznania właściwy jest sąd powszechny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł o odrzuceniu skargi.