I SAB/Gd 2/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy ze skargi L. K. na postanowienie Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia 3 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Prezesa Agencji Rynku Rolnego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł( sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Prezes Agencji Rynku Rolnego odmówił uwzględnienia zażalenia L.K. na bezczynność Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: W dniu 15 grudnia 2008 r. L.K. złożył do Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego wniosek o przyznanie dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie wraz z fakturami dokumentującymi zakup materiału siewnego. Wniosek ten producent rolny złożył na formularzu udostępnionym przez Agencję Rynku Rolnego, jednakże w jego treści wykreślił jedno z oświadczeń przedsiębiorcy zamieszczonych w części C w pkt 4g formularza, dotyczące wyrażenia przez producenta rolnego zgody na dokonywanie przez Agencję Rynku Rolnego potrąceń wzajemnych wierzytelności. Organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku wskazując jednocześnie, że dokonanie korekty wniosku o przyznanie dopłaty na formularzu różniącym się od wzoru zamieszczonego na stronie internetowej Agencji Rynku Rolnego będzie skutkowało pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca złożył korektę wniosku o przyznanie dopłaty ponownie wykreślając z treści formularza oświadczenie o wyrażeniu zgody na dokonywanie przez Agencję Rynku Rolnego potrąceń wzajemnych wierzytelności. Uznając wykreślenie powyższego oświadczenia za brak formalny Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego pismem z dnia [...] poinformował wnioskodawcę o pozostawieniu wniosku o przyznanie dopłaty bez rozpoznania. W zażaleniu na bezczynność organu pierwszej instancji producent rolny podniósł, że spełnił wszystkie warunki dla przyznania wnioskowanej dopłaty. Zaznaczył także, że wykreślił z treści formularza oświadczenie zamieszczone w części C pkt 4g, gdyż nie wyraził zgody na dokonywanie przez Agencję Rynku Rolnego potrąceń wierzytelności niewynikających z prawomocnego wyroku sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Prezes Agencji Rynku Rolnego nie uwzględnił zażalenia strony uznając, że organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował się do przepisu art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., w myśl którego jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Formularz wniosku z mocy art. 40d ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 231, poz. 1702) opracowuje i udostępnia Agencja Rynku Rolnego, przy czym zgodnie z brzmieniem tego przepisu katalog informacji, danych i oświadczeń, które powinien zawierać przedmiotowy wniosek o przyznanie dopłaty ma charakter otwarty. Treść oświadczenia w pkt 4g formularza stanowi przeniesienie, w ramach upoważnienia ustawowego, instytucji potrącenia uregulowanej w kodeksie cywilnym. Skreślając powyższe oświadczenie wnioskodawca dokonał samowolnej zmiany treści formularza, a zatem złożony przez niego wniosek nie spełnił zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, tj. art. 40d ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych. L.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższe postanowienie Prezesa Agencji Rynku Rolnego oraz poprzedzającą je czynność Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego polegającą na pozostawieniu wniosku o przyznanie dopłaty bez rozpoznania. Skarżący ponownie podkreślił, że spełnił wszystkie warunki dla przyznania wnioskowanej dopłaty. Wykreślił natomiast z treści formularza narzuconą mu treść oświadczenia o wyrażeniu zgody na dokonywanie przez Agencję Rynku Rolnego potrąceń wzajemnych wierzytelności, gdyż zdaniem skarżącego potrącenie takie mogłoby obejmować jedynie wierzytelności stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym. Zaznaczył też, że Agencja Rynku Rolnego wniosła przeciwko niemu pozew o zapłatę z tytułu rzekomo niesłusznie pobranej przez skarżącego dopłaty do cen skupu zbóż konsumpcyjnych w 2000 r., jednakże postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Rynku Rolnego podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, jakkolwiek z innych przyczyn, aniżeli w niej podniesione. Skarżący złożył do właściwego organu administracyjnego wniosek o przyznanie dopłaty z tytułu zużytego w 2008 r. do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie. Wniosek ten złożony został na formularzu udostępnionym przez Agencję Rynku Rolnego na stronie internetowej, jednakże skarżący skreślił pkt 4g w części C formularza o treści: "Wyrażam zgodę, aby we wzajemnych rozliczeniach ARR poprzez jednostronne, pisemne oświadczenie dokonywała potrąceń z przysługujących jej wymagalnych wierzytelności z moich/przedsiębiorcy wierzytelności wobec ARR, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności będą pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umorzą się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej." Wykreślenie powyższego oświadczenia organy administracyjne uznały za brak formalny, którego nieusunięcie w wyznaczonym terminie spowodowało pozostawienie wniosku o przyznanie dopłaty bez rozpoznania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zdaniem organów administracyjnych wymóg złożenia oświadczenia o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń wynikał z art. 40d ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 231, poz. 1702), w myśl którego wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję, zawierającym w szczególności dane, o których mowa w art. 27 ust. 2a pkt 1-3 (tj. nazwę albo imię i nazwisko wnioskodawcy; siedzibę i adres albo miejsce zamieszkania i adres wnioskodawcy; numer identyfikacji podatkowej (NIP) wnioskodawcy oraz numer identyfikacyjny w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON), jeżeli został nadany) oraz oświadczenie o powierzchni gruntów ornych obsianych lub obsadzonych materiałem siewnym kategorii elitarny lub kwalifikowany i o sposobie wykorzystania działek rolnych, na których został wysiany lub wysadzony materiał siewny kategorii elitarny lub kwalifikowany. Przepis powyższy nie wymienia wprawdzie expressis verbis oświadczenia o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń, jednakże zawarty w nim katalog informacji, danych i oświadczeń, jakie powinien zawierać wniosek o przyznanie dopłaty, ma charakter otwarty, upoważnia więc Agencję Rynku Rolnego do żądania także innych danych, informacji i oświadczeń. Na tej zatem podstawie prawnej Agencja Rynku Rolnego umieściła w treści formularza oświadczenie przedsiębiorcy o wyrażeniu zgody na dokonanie przez Agencję potrąceń wzajemnych wierzytelności, którego podpisanie stanowić miało warunek merytorycznego rozpoznania wniosku o dopłatę. Sporny zapis w części C pkt 4g formularza odpowiadać miał instytucji poręczenia uregulowanej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93). Zdaniem organów administracyjnych beneficjent nie jest upoważniony do samowolnego wprowadzania zmian w obowiązujących dokumentach, naruszałoby to bowiem zasadę równego traktowania przedsiębiorców i zapewnienia właściwego poziomu ochrony krajowych środków publicznych wypłacanych jako pomoc de minimis oraz środków wspólnotowych. Powyższe stanowisko organów administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja potrącenia uregulowana została w przepisach kodeksu cywilnego. W myśl art. 498 kodeksu cywilnego, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§1). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§2). Zgodnie natomiast z art. 499 kodeksu cywilnego potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Z przepisów tych wprost wynika, że umorzenie wierzytelności następuje wskutek jednostronnej czynności prawnej, jaką jest oświadczenie woli wierzyciela o potrąceniu. Oznacza to, że zgoda dłużnika nie jest wymagana do dokonania potrącenia. Także z przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych nie wynika, aby dla dokonania potrącenia konieczna była zgoda dłużnika (w tym przypadku przedsiębiorcy). W myśl art. 13a ust. 1 i 2 tej ustawy należności, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2, podlegają potrąceniu z bezspornej i wymagalnej wierzytelności lub należności przedsiębiorcy z tytułu realizowanych przez Agencję płatności ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych w ramach tych funduszy (ust. 1). Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie Prezesa Agencji złożone przedsiębiorcy. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (ust. 2). Skoro zatem żaden przepis prawa nie wymaga dla dokonania potrącenia zgody dłużnika, to organy administracyjne nie mogą uzależniać od wyrażenia takiej zgody rozpoznania wniosku o przyznanie dopłaty. Wykreślenie przez skarżącego spornego oświadczenia w żaden sposób nie ograniczyło prawa Agencji Rynku Rolnego do dokonywania potrąceń wzajemnych wierzytelności, oczywiście przy zachowaniu warunków wynikających z przepisów prawa. Stąd też bezzasadne są podnoszone przez organy administracyjne argumenty o konieczności równego traktowania przedsiębiorców i zapewnienia właściwego poziomu ochrony krajowych środków publicznych wypłacanych jako pomoc de minimis oraz środków wspólnotowych, gdyż zasady te nie zostały naruszone. Zauważyć też należy, że wprawdzie art. 40d ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych upoważnia Agencję Rynku Rolnego do opracowania formularza wniosku o przyznanie dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie, jednakże upoważnienie to nie jest nieograniczone. Organy administracyjne muszą działać w granicach prawa. Agencja Rynku Rolnego może więc żądać w ramach powyższego upoważnienia ustawowego jedynie takich informacji, danych i oświadczeń, które są istotne z punktu widzenia zasad udzielania dopłat z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany. Do takich natomiast nie należy sporne oświadczenie o wyrażeniu zgody na dokonywanie przez Agencję Rynku Rolnego potrąceń wzajemnych wierzytelności. Zapis tej treści zawarty w części C pkt 4g formularza można traktować jedynie jako informację skierowaną do przedsiębiorcy o przysługującym Agencji Rynku Rolnego prawie. Podsumowując zatem, wykreślenie przez skarżącego oświadczenia o wyrażeniu zgody na dokonywanie przez Agencję Rynku Rolnego potrąceń wzajemnych wymagalnych wierzytelności w niczym nie ograniczyło praw Agencji wynikających z przepisów prawa. Wyrażenie takiej zgody nie może być traktowane jako warunek formalny rozpoznania wniosku o przyznanie dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany, gdyż nie wynika to z przepisów prawa. Odmawiając rozpoznania wniosku skarżącego organy dopuściły się zatem naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. W drugim punkcie wyroku Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. zasądził od organu administracyjnego na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.