I SAB/Gd 5/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 6 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.K.S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie żądania zaprzestania prowadzenia potrąceń z emerytury skarżącego na rzecz komornika sądowego postanawia: odrzucić skargę. J.K.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie żądania zaprzestania prowadzenia potrąceń z emerytury skarżącego na rzecz Komornika Sądowego. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że z przyznanej skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy, a następnie z przyznanej mu od dnia 11 kwietnia 2019 r. emerytury - prowadzona była egzekucja sądowa przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...], stosownie do przepisów art. 139-144 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270). Pismem z dnia 25 stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował skarżącego o dalszym dokonywaniu potrąceń z pobieranej przez niego renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący wniósł odwołanie, domagając się zaprzestania egzekucji. Wyrokiem z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w G. oddalił to odwołanie. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącemu emeryturę, w informując jednocześnie o dalszym dokonywaniu potrąceń na poczet należności egzekwowanych w ramach egzekucji komorniczej. Pismami z dnia 2 maja, 10 maja, 31 maja 2019 r. skarżący zażądał od ZUS zaprzestania dokonywania potrąceń z jego emerytury. Pismem z dnia 21 czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował skarżącego, że termin rozpatrzenia jego wniosku został przesunięty z uwagi na konieczność ustalenia prawidłowych zapisów na koncie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanął na stanowisku, że podejmowane czynności świadczą o bezzasadności skargi. Wyjaśnił ponadto, że Zakład jako dłużnik zajętej wierzytelności nie jest uprawniony do weryfikacji tytułów wykonawczych, które wierzyciel złożył organowi egzekucyjnemu. Na podstawie otrzymanych zawiadomień o zajęciu świadczenia organ rentowy jest zobowiązany do dokonywania potrąceń na zasadach określonych w art. 139-141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", dotyczy bowiem sprawy nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z regulacją zawartą w 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto zgodnie z art. 3 § 2a sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Przedmiotem skargi jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która ma polegać na nierozpatrzeniu wniosku skarżącego o zaprzestanie dokonywania potrąceń ze świadczenia emerytalnego skarżącego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje potrąceń ze świadczenia emerytalnego skarżącego stosując przepisy art. 139-141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład działa w tym zakresie jako dłużnik zajętej wierzytelności, na podstawie zawiadomienia o zajęciu wystosowanego przez Komornika Sądowego w ramach egzekucji sądowej. Jest to zatem sprawa dotycząca prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego skarżący podnosi zarzuty w sprawie prowadzenia tej egzekucji. Tak zakreślony przedmiot postępowania nie mieści się w katalogu aktów i czynności wymienionych w art. 3 § 2 i 2a P.p.s.a. oraz brak jest przepisów szczególnych, które przewidują sądową kontrolę zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. Niewątpliwie kwestie prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, nie są to bowiem sprawy sądowoadministracyjne, o których mowa w art. 1 p.p.s.a. Jeżeli natomiast chodzi o kontrolę działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to jest ona dokonywana przez sąd administracyjny jedynie w granicach wyznaczanych przez przepisy prawa. Jak wynika z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ww. ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że w ustawie systemowej została przyjęta zasada, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, ale weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (por.:Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J.Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, s. 777, 966-967; R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 882-883). Procesowe ramy dla powyższej regulacji stworzono w Kodeksie postępowania cywilnego, w którym w art. 1 ustawodawca postanowił, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, Kodeks reguluje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 4778 i art. 4779 Kodeksu, ustanawiające sądy okręgowe jako sądy właściwe do rozpatrywania odwołań od decyzji organów rentowych w sprawach ubezpieczeniowych. Jedynie w wypadku spraw dotyczących decyzji przyznających świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiających przyznania takiego świadczenia, decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w przedmiocie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - wyłącza możliwość wniesienia odwołania do sądu ubezpieczeń społecznych, przyznając stronie w zamian prawo złożenia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra, a następnie skargi do sądu administracyjnego. Należy jednak podkreślić, że przedmiotowa sprawa nie należy do tej grupy spraw. Podsumowując stwierdzić należy, że skoro kontrola prawidłowości dokonywania w sądowym postępowaniu egzekucyjnym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako dłużnika zajętej wierzytelności potrąceń ze świadczenia emerytalnego nie podlega kognicji sądów administracyjnych, to również bezczynność lub prowadzenie przewlekłe sprawy w tym przedmiocie nie podlega tej kognicji. Przedmiotowa skarga dotyczy sprawy spoza zakresu właściwości sądu administracyjnego. Z uwagi zatem na fakt, że w sporze powstałym na tle niniejszej sprawy będącej przedmiotem rozpoznania właściwy jest sąd powszechny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł o odrzuceniu skargi.