I SAB/Gd 7/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprzeciwu radcy prawnego M. S. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. D. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie przyznania dotacji postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać radcy prawnemu M. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 147 (sto czterdzieści seidem) zł 60 (sześćdziesiąt) gr tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym kwotę 27 (dwadzieścia siedem) zł 60 (sześćdziesiąt) gr tytułem należnego podatku od towarów i usług. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. przyznał A. D. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W rozpoznawanej sprawie Okręgowa Izba Rada Radców Prawnych w [...] wyznaczyła pełnomocnikiem A. D. r.pr. M. S. Dnia 27 lutego 2018 r. wyznaczony pełnomocnik w siedzibie sądu wykonał fotografie z akt sprawy (k. 95). Powziął także informację, że na dzień 20 marca 2018 r. został wyznaczony termin posiedzenia niejawnego. Pismem z dnia 1 marca 2018 r. pełnomocnik wniósł o odroczenie rozprawy o dwa tygodnie w związku urlopem ojcowskim zaplanowanym na okres od 5 do 18 marca 2018 r., wskazując, że ze względu na krótki termin pomiędzy zakończeniem urlopu a posiedzeniem niejawnym nie ma możliwości udzielenia skarżącej profesjonalnej pomocy prawnej, w tym skontaktowaniu się ze skarżącą celem omówienia sprawy i sporządzeniu pisma procesowego. W przedmiotowym piśmie pełnomocnik zawarł także wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oświadczając, że nie zostały one w całości uiszczone. Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2018 r., po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. D. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie przyznania dotacji. W piśmie z dnia 14 czerwca 2018 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia wyjaśnień, jakie czynności pełnomocnik podjął w sprawie, pełnomocnik oświadczył, że 19 marca 2018 r. spotkał się ze skarżącą, zapoznał się z dokumentami przedstawionymi przez skarżącą i znajdującymi się w aktach sprawy. Zapoznał się też z przepisami prawa mającymi zastosowanie w sprawie, poglądami doktryny oraz orzecznictwem sądów, ale także organów administracji w zakresie prawa ochrony środowiska. Pełnomocnik wskazał, że powziął wątpliwości co do właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy skarżącej i w związku z tym nie składał pism procesowych. Po wydaniu wyroku, w rozmowie telefonicznej uzyskał on informację o treści wyroku, o czym poinformował skarżącą. Następnie, w dniu 18 kwietnia 2018 r. spotkał się ze skarżącą, która zrezygnowała z ubiegania się o sporządzenie uzasadnienia wyroku wobec braku woli podejmowania dalszych czynności w sprawie (dowód: oświadczenie skarżącej). W tej sytuacji pełnomocnik odstąpił od dalszych działań w sprawie. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania radcy prawnemu M. S. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w postępowaniu sądowym pełnomocnik nie podjął czynności, które można by uznać za udzielenie pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie. Podjęte czynności polegające na rozmowie ze skarżącą, zapoznaniu się z aktami sprawy oraz ich analizie faktycznej i prawnej, bez podjęcia dalszych czynności procesowych, nie są wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Są to jedynie czynności poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed sądem czynności pełnomocnika powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez niego stanowiska w sprawie oraz, w razie potrzeby, złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia podniesiono zarzuty naruszenia: 1) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), powoływanego dalej jako "p.p.s.a.", poprzez uznanie, że działania podjęte przez pełnomocnika nie stanowią pomocy prawnej, 2) art. 84 Konstytucji poprzez nałożenie obowiązku nieodpłatnej przymusowej pomocy prawnej bez określonej ustawowo podstawy prawnej, 3) art. 4 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez nałożenie obowiązku nieodpłatnej pracy bez określonej ustawowo podstawy prawnej oraz pozbawienie prawa do wynagrodzenia za pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Wnioskujący o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnik został ustanowiony w trybie art. 244 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że przyznane stronie prawo pomocy obejmować może zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§1), a ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony pełnomocnik, otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady otrzymywania przez radców prawnych wynagrodzenia, o którym mowa w powołanym przepisie, określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1715 ze zm.), powoływane dalej jako rozporządzenie. Z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Opłatę tę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3). Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1870 t.j.), świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy. Natomiast w § 4 ust. 2 rozporządzenia prawodawca przewidział możliwość ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, które następuje z uwzględnieniem m.in. nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono stanowisko, że wynagrodzenie należy się pełnomocnikowi za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony, a czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. OZ 720/04, postanowieniem SN z dnia 12 lutego 1999 r. sygn. II CKN 341/98). Podzielając to stanowisko, zauważyć jednak należy, że zakres udzielanej stronie przez ustanowionego w ramach prawa pomocy radcę prawnego, adwokata lub doradcę podatkowego pomocy prawnej nie jest ograniczony wyłącznie do podejmowania za stronę czynności procesowych. Niewątpliwe ustanowienie w ramach prawa pomocy radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego ma zapewnić stronie, która spełnia warunki przyznania prawa pomocy (nie jest w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru) pomoc w postępowaniu profesjonalnego prawnika. Pomoc ta związana jest głównie z reprezentowaniem strony w postępowaniu, t.j. podejmowaniem czynności procesowych. Niemniej jednak, brak takiego działania nie zawsze będzie równoznaczny z brakiem czynności radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika związanych z udzieleniem stronie postępowania pomocy prawnej przez wyjaśnienie jej sytuacji prawnej i ocenę prawną podejmowanych przez stronę działań. Nakład pracy pełnomocnika w postaci czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy jest uwzględniany przy wymiarze wynagrodzenia ustanowionego z urzędu radcy prawnego, a treść unormowania art. 244 p.p.s.a., nie ogranicza przewidzianej w nim instytucji do procesowego aspektu ustanowienia pełnomocnika. Przepis ten stanowi bowiem o przyznaniu prawa pomocy przez ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie to jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa, wyznaczony radca prawny automatycznie staje się pełnomocnikiem strony, bez konieczności udzielania mu pełnomocnictwa, niemniej jednak jego pomoc w postępowaniu dla strony ma wymiar szerszy niż podejmowanie za stronę czynności procesowych. Nie można wykluczyć, że w sytuacji braku czynność procesowych ustanowiony radca prawny będzie w stanie wykazać, że podjął wobec strony działania związane z profesjonalną pomocą prawną w prowadzonej sprawie. W rozpoznawanej sprawie radca prawny M. S. nie składał wprawdzie pism procesowych dotyczących istoty sporu, niemniej jednak podjął czynności związane ze sprawą. Pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w siedzibie sądu (k. 95), ponadto – jak podnosi – zapoznał się z przepisami prawa mającymi zastosowanie w sprawie, poglądami doktryny oraz orzecznictwem sądów i organów administracji w zakresie związanym z przedmiotem sprawy. Dbając o interes reprezentowanej strony, podjął kroki mające na celu nawiązanie kontaktu ze skarżącą przed rozpoznaniem sprawy przez sąd, złożył wniosek o przesunięcie terminu jej rozstrzygnięcia, jak również poinformował skarżącą o efekcie zakończonego postępowania i jego skutkach dla strony. Z uwagi na tryb uproszczony, w jakim rozpoznano sprawę obecność pełnomocnika na posiedzeniu sądu nie była wymagana. Brak zaskarżenia wydanego w sprawie wyroku spowodowany był wolą skarżącej, co potwierdza treść złożonego przez nią pisemnego oświadczenia. Ustanowiony radca prawny podjął czynności, które wymagały nakładu pracy i wiązały się z poświęceniem czasu na pomoc prawną dla skarżącej. W ocenie Sądu, podjęte przez pełnomocnika czynności mieszczą się w katalogu pomocy prawnej, za którą na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. przysługuje wynagrodzenie. Radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu przysługuje, co do zasady, przewidziane w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia wynagrodzenie w wysokości 240 zł. W okolicznościach niniejszej sprawy, Sądu uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 250 § 2 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Uwzględniając okoliczność, że pełnomocnik nie podejmował przed sądem czynności za stronę i nie wyrażał w formie pisemnej ani ustnej stanowiska prawnego co do istoty sprawy, sąd określił wysokość należnego wynagrodzenia w kwocie stanowiącej połowę przewidzianej stawki t.j. 120 zł. Wynagrodzenie to należało powiększyć o stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 23 %, zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia w związku z art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U z 2017 r., poz. 1221 ze zm.). Stąd kwota należna pełnomocnikowi z tytułu wynagrodzenia wynosi łącznie 147,60 zł brutto (120 zł + 27,60 zł należnego podatku od towarów i usług). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2) i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 250 § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia zmienił zaskarżone sprzeciwem rozstrzygnięcie i orzekł o przyznaniu radcy prawnemu M. S. wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.