I SAB/Gd 8/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 16 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.S. i G.S. na przewlekłe postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania podatkowego za 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. odrzucił skargę oraz orzekł o zwrocie małżonkom kwoty 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 30 sierpnia 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący G.S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, małżonkowie są właścicielami nieruchomości o powierzchni 1260 m2 i wartości około 300 tys. zł, na której posadowiony jest dom o powierzchni 132 m2, posiadają dwa samochody osobowe marki Citroën Xsara Picasso z 2007 r. o wartości około 10 tys. zł oraz Renault Koleos z napędem 4x4 z 2010 r. o wartości około 40 tys. zł, który musieli zakupić ze względu na brak środków transportu publicznego w miejscu zamieszkania i zły stan drogi dojazdowej, saldo ich rachunku bankowego na dzień 29 sierpnia 2016 r. wynosiło 3.980,19 zł, małżonkowie utrzymują się z emerytur wypłacanych w łącznej wysokości 3.280,41 zł miesięcznie (do dnia 31 lipca br. kwota ta wynosiła 3.071,74 zł), skarżący średnią miesięczną wysokość stałych wydatków, jakie małżonkowie ponoszą na swoje konieczne potrzeby określił na poziomie około 2.270-2.470 zł – zaliczył do nich: koszty ogrzewania, opłaty za energię elektryczną, telefony, internet, telewizję satelitarną, wywóz śmieci i nieczystości, zakup środków czystości i leków, zakup paliwa, składki na ubezpieczenia oraz raty podatku od nieruchomości, pozostałą część dochodu małżonkowie przeznaczają – jak to określił – "na życie". Postanowieniem z dnia 16 września 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącego, nie pozwalają uznać go za osobę, która nie może ponieść kosztów niniejszego postepowania w całości, czy też w części. Zdaniem orzekającego skarżący ma realne możliwości ich poniesienia w całości. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw, w którym wskazał, że ocena obciążeń finansowych strony w zakresie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika jest błędna, albowiem wynagrodzenie to jest najmniej dwudziestokrotnie zaniżone. Skarżący wskazał, że sprawy obejmują trzy lata, zatem łączne koszty to półroczne dochody skarżących. W uzupełnieniu sprzeciwu skarżący wyjaśnił, że ocena możliwości finansowych strony została dokonana na dzień złożenia wniosku, natomiast badania skarżącego wykazały, że niezbędny jest mu aparat słuchowy, jego koszt to około 10.000,- do 20.000,- tysięcy złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wskazać należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie i doktrynie, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie (por. M. Niezgódka - Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, str. 696 i n. oraz powołane tam orzeczenia). Uwzględniając powyższe, stwierdzić trzeba, iż w okolicznościach niniejszej sprawy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykazali, że są osobami, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek (żadnych) kosztów postępowania. Skarżący osiągają regularne dochody, które umożliwiają im opłacenie wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie koszty postępowania są niewielkie, albowiem wpis od skargi kasacyjnej wyniósłby 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W przypadku złożenia skargi kasacyjnej dodatkowym obciążeniem dla strony jest wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość stawek, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805). Mając na uwadze powyższe, należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącego, nie pozwalają uznać skarżącego za osobę, która nie może ponieść kosztów niniejszego postepowania w całości, czy też w części. Zdaniem sądu skarżący ma realne możliwości ich poniesienia w całości. Nie przeczą temu również problemy zdrowotne skarżącego. Ze złożonej dokumentacji wynika, że małżonkowie posiadają środki na rachunku bankowym w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, których w całości nie przeznaczają na swoje konieczne utrzymanie. Prawidłowo referendarz sądowy ustalił, że oszczędności, jakie małżonkowie zgromadzili na rachunku bankowym stanowią kwotę 3.980 zł. Ustalenia te zostały dokonane również na podstawie oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym druku PPF w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 391/16. Skarżący podał w nim, że na dzień 9 sierpnia 2016 r. małżonkowie posiadali na koncie środki w kwocie 7.259,42 zł. Okoliczność ta jednocześnie potwierdza oświadczenie skarżącego, w świetle którego małżonkowie całość miesięcznego dochodu z tytułu emerytur wydatkują na swoje stałe koszty utrzymania, w tym koszty użytkowania dwóch samochodów. Różnica pomiędzy początkowym a końcowym saldem rachunku w miesiącu sierpniu br. odpowiada bowiem kwocie wypłacanych małżonkom świadczeń. W świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. Podnoszona kwestia planów zakupu aparatu słuchowego nie może automatycznie przesądzać o zasadności złożonego wniosku. W pierwszej kolejności należałoby zważyć, czy wydatek ten jest wydatkiem racjonalnym i koniecznym w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. Nie negując twierdzeń wnioskodawcy potrzebie zakupu takiego aparatu, nie można z pola widzenia tracić faktu, że wpis od skargi kasacyjnej wyniósłby jedynie 100 zł. Zdaniem sądu brak jest podstaw do przychylenia się do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem skarżący nie są osobami ubogimi, nadto dysponują stosunkowo wysokimi dochodami ze stałego źródła (emerytura), zaspokającymi ich potrzeby. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.