I SO/Gd 1/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do czerwca 2005 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 13 sierpnia 2009 r., A. B. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.252,67 zł (po uwzględnieniu potrąceń dokonywanych w ramach prowadzonej z niego egzekucji), zamieszkuje w domu rodziców, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, pozostaje w związku małżeńskim, jego małżonka zamieszkuje oddzielnie i uzyskuje dochody z tytułu zasiłku macierzyńskiego. Wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że organ podatkowy uniemożliwił mu prowadzenie działalności gospodarczej i spłatę rat leasingowych za samochód przez dokonanie w toku kontroli zajęć kont bankowych i majątku ruchomego, dlatego aktualnie jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże jego wynagrodzenie jest zajęte przez komornika. Wśród innych danych, które wnioskodawca uznał za istotne, podał, że w grudniu 2007 r. zlecił prowadzenie sprawy radcy prawnemu, gdyż wówczas posiadał jeszcze środki finansowe. Razem z wnioskiem wnioskodawca przedłożył odpis rocznego obliczenia podatku od dochodu uzyskanego przez niego w 2008 r. (PIT-40), odpis zeznania podatkowego za rok 2007 (PIT-37), odpisy listy płac za maj i czerwiec br., wyciągi z firmowego rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r., odpisy dowodów dotyczących prowadzonej względem niego egzekucji (zajęcia wynagrodzenia za pracę i zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego oraz zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną) oraz odpis umowy majątkowej małżeńskiej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 września 2009 r. (doręczonym w dniu 11 września 2009 r., k. 44) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2008 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskiwanych przez jego małżonkę (w szczególności zaświadczenia od jej pracodawcy o wysokości uzyskanych dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy), wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania stosownego oświadczenia małżonki w tym przedmiocie, oświadczenia wnioskodawcy, czy partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców, w którym zamieszkuje, a jeżeli tak, to w jakiej części, wraz z dokumentami obrazującymi wysokość tych kosztów (opłat za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych) poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadczeń wnioskodawcy i jego małżonki w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, tj. wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo z dnia 17 września 2009 r., do którego załączył: wyciągi z rachunku bankowego nr [...] za miesiące od czerwca do sierpnia br., odpis z księgi wieczystej z dnia 9 listopada 2006 r. dla działki nr [...], której właścicielem jest żona wnioskodawcy, odpis rocznego obliczenia podatku od dochodu uzyskanego przez żonę wnioskodawcy w 2008 r. (PIT-40), odpis postanowienia z dnia 14 września 2009 r. w przedmiocie podjęcia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku wnioskodawcy oraz oświadczenia – swoje i małżonki – o nieposiadaniu własnych pojazdów mechanicznych, oświadczenie małżonki z dnia 17 sierpnia 2009 r., że w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskiwała dochody z tytułu urlopu macierzyńskiego w wysokości 1.790 zł oraz jej oświadczenie, że dom jest obciążony hipoteką, co jest uwidocznione w przedłożonym wypisie z księgi wieczystej, i wkrótce może być przejęty przez bank z uwagi na brak środków, jak również swoje oświadczenie, że partycypuje w kosztach utrzymania domu w wysokości 300 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wbrew oświadczeniom wnioskodawcy, zawartym w piśmie z dnia 17 września 2009 r., nie przedłożył on zaświadczenia od pracodawcy małżonki o uzyskanych przez nią dochodach z okresu ostatnich trzech miesięcy (jak również żadnego innego dowodu, który by obrazował wysokość i źródła tych dochodów), jak również oświadczenia małżonki w przedmiocie posiadanego przez nią majątku oraz dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania domu, w których partycypuje wnioskodawca. W konsekwencji sytuacja majątkowa żony wnioskodawcy nie została w dostateczny sposób wyjaśniona. Nie wiadomo bowiem, czy poza nieruchomością zabudowaną domem (w którym zamieszkuje małżonka wnioskodawcy) i na której została ustanowiona hipoteka kaucyjna do kwoty 982.370,56 zł (zgodnie z przedłożonym odpisem z księgi wieczystej i oświadczeniem żony wnioskodawcy w sprawie domu), jest ona właścicielką innych nieruchomości oraz czy posiada ona jakieś zasoby pieniężne (oszczędności i papiery wartościowe) lub przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. W świetle zapisów przedłożonych (na wezwanie) przez wnioskodawcę wyciągów z rachunku bankowego nr [...] poważne wątpliwości budzi też podana przez małżonkę wnioskodawcy wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów (1.790 zł). Zgodnie bowiem z przedłożonymi wyciągami w czerwcu br. zasiliła ona trzykrotnie ww. konto łączną kwotą 3.550 zł, zaś w lipcu br. dokonała wpłaty własnej na kwotę 4.000 zł. Nadto dwa z powyższych zasileń dokonane w dniu 3 i 16 czerwca 2009 r. na łączną kwotę 1.050 zł nastąpiły, jak wynika z opisu tych operacji, z rachunku o numerze [...], który prowadzony jest dla małżonki wnioskodawcy. Wyciągów z powyższego rachunku małżonki, wnioskodawca już nie przedłożył. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić też należy, że pomimo iż wnioskodawca przedłożył szereg dokumentów na okoliczność wykazania braku możliwości płatniczych, to nie wyjaśniają one w pełni jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Skoro bowiem, jak wskazuje, nie posiada żadnych oszczędności, a jego miesięczne dochody stanowią kwotę 1.252,67 zł netto, to z jakich środków dokonał w dniu 17 czerwca 2009 r. wpłaty własnej w wysokości 12.000 zł na rachunek bankowy o numerze [...], z którego wyciągi przedłożył na wezwanie o rachunki bankowe małżonki. Nadto należy wskazać, że wnioskodawca przedłożył wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wyciągi tylko z jednego prowadzonego dla niego rachunku bankowego, na którym w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. nie wykazano żadnych obrotów i nie było środków pieniężnych (saldo 0,09 zł), podczas gdy treść jego pisma z dnia 17 września 2009 r. jednoznacznie wskazuje, iż posiada więcej niż jeden rachunek. W przywołanym piśmie wnioskodawca podał bowiem, iż podjęcie (na podstawie postanowienia z dnia 14 września 2009 r.) postępowania egzekucyjnego "w postaci zajęcia moich wszystkich kont" powoduje, że nawet w przypadku otrzymania jakichkolwiek środków płatniczych nie będzie ich mógł przekazać na konto Sądu. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.