I SO/Gd 1/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku o wymierzenie Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego grzywny z powodu niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 327/11 odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. M. W. wnioskiem z dnia 21 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rolnikiem i nie ma dochodów, posiada mieszkanie o powierzchni 30,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Do wniosku dołączono kopie: (1) dwóch faktur za energię elektryczną za okres listopada 2012 r. do kwietnia 2013 r. na łączną kwotę 548,50 zł, (2) faktury za wodę i ścieki za okres od 3 września do 5 grudnia 2012 r. na kwotę 210,47 zł, (3) faktury z dnia 16 października 2012 r. za kontrolę w procesie certyfikacji w ekologicznym gospodarstwie rolnym na kwotę 880 zł wraz z wezwaniem do zapłaty z dnia 3 stycznia 2013 r. i ostrzeżeniem ostatecznym z dnia 15 stycznia 2013 r., (4) faktury za gaz za okres od 9 października do 6 grudnia 2012 r. na kwotę 1.741,45 zł wystawionej na M. W. oraz wezwania do zapłaty z dnia 8 listopada 2012 r. kwoty 792,03 zł skierowanego do M. W., (5) decyzji ustalającej wysokość podatku rolnego na rok 2012 w kwocie 483 zł, (6) pisma KRUS z dnia 3 stycznia 2013 r. o zadłużeniu z tytułu składek na ubezpieczenie w łącznej kwocie 3.507 zł (wraz z odsetkami za zwłokę), (7) tytułu wykonawczego wystawionego przez naczelnika urzędu skarbowego w dniu 11 czerwca 2012 r. na kwotę 43.468,50 zł (wraz z odsetkami), (8) zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zajęciu prawa majątkowego z dnia 5 listopada 2012 r. na kwotę 450,43 zł (wraz z odsetkami), (9) zaświadczenia [...] z dnia 31 maja 2012 r. o braku obrotów na rachunku wnioskodawczyni w okresie od 23 lutego do 31 maja 2012 r. i zerowym stanie salda, (10) pisma naczelnika urzędu skarbowego z dnia 4 czerwca 2012 r. informującego, że wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej i za lata 2010-2011 nie składała zeznań podatkowych. Dodatkowo wnioskodawczyni w piśmie załączonym do wniosku wyjaśniła, że w dniu 25 stycznia 2013 r. na jej rachunek bankowy wpłynęła kwota 9.541,52 zł z tytułu przyznanych płatności rolnych za rok 2012, którą w całości przeznaczyła na spłatę części zadłużenia, zakup żywności i opłatę rachunków za media. Wskazała, że płatności obszarowej za 2012 r. jeszcze nie otrzymała, jednak przyznaną z tego tytułu kwotę w całości przeznaczy na pokrycie swoich zobowiązań, w tym wobec osób prywatnych. Oświadczyła także, że wraz z matką posiada wspólne rachunki bankowe (osobisty i oszczędnościowy) w [...], których salda, w związku z zajęciem egzekucyjnym, są ujemne i wynoszą 450,43 zł i 551,79 zł. Podała, że posiada samochód. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Referendarz sądowy uznał oświadczenie złożone przez wnioskodawczynię za niepełne i budzące wątpliwości w zakresie osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (wnioskodawczyni podała, że samodzielnie się utrzymuje, choć nie uzyskuje dochodów) z uwagi na stwierdzoną, m.in. na podstawie przedłożonej faktury za zużycie gazu wystawionych na matkę wnioskodawczyni, okoliczność, że zamieszkuje ona pod tym samym adresem, co jej matka, wysokości dochodów, jakimi rzeczywiście dysponuje wnioskodawczyni z tytułu przyznawanych płatności rolnych oraz jej matka, a także posiadanego majątku, w tym środków na wskazywanych przez nią rachunkach bankowych. Konsekwencją uznania zawartego we wniosku oświadczenia wnioskodawczyni za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych, było zobowiązanie wnioskodawczyni zarządzeniem z dnia 5 marca 2013 r. (doręczonym matce w dniu 2 kwietnia 2013 r.), wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Przepis ten bowiem stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym wnioskodawczyni zobowiązana została do nadesłania: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej matkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; (2) dokumentu, z którego wynikałaby wysokość i źródło osiąganych przez matkę wnioskodawczyni miesięcznych dochodów (w kwotach brutto i netto); (3) oświadczenia w przedmiocie posiadanego przez wnioskodawczynię samochodu (podania marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (4) oświadczenia w przedmiocie stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec osób prywatnych. Jednocześnie poinformowano wnioskodawczynię, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku o posiadane dokumenty. Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby w szczególności na weryfikację danych dotyczących uzyskiwanych przez nią dochodów, posiadanych przez nią składników majątku, tj. środków pieniężnych na rachunkach bankowych i określenia wartości posiadanego samochodu, kwoty posiadanych zobowiązań wobec osób prywatnych, jak również – wobec stwierdzenia, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką – źródeł i wysokości dochodów i oszczędności, jakimi dysponuje matka wnioskodawczyni. Nadesłała jedynie pismo, w którym wskazała, że wnosi o ustanowienie adwokata w osobie Ł. S. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wnioskodawczyni już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawczyni celowo przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, powołując i dokumentując przy wniosku jedynie te okoliczności, które potwierdzają trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje, tj. wskazując na brak źródeł i środków utrzymania, dokumentując wysokość ponoszonych wydatków, stan zadłużenia, okoliczność prowadzenia egzekucji, czy brak środków na jednym z rachunków bankowych w roku ubiegłym, w sytuacji gdy na inne konto wpływały środki z tytułu przyznawanych wnioskodawczyni płatności rolnych. W konsekwencji oświadczenie skarżącej uznano za niewiarygodne oraz za nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez selektywne podawanie danych i przedkładanie dokumentów, dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Jak już wskazano zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Przypomnieć należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Wnioskodawczyni tego nie uczyniła. Można jedynie przypuszczać, że zachowanie (a w zasadzie zaniechanie) wnioskodawczyni jest następstwem przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Jednak wyjaśnić należy, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozpoznanie niniejszej sprawy nie tylko z przyczyn, o których była już mowa powyżej, ale także z uwagi na fakt, że w każdym postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem aktualnych danych dotyczących jego stanu rodzinnego i majątkowego oraz każdorazowo brana jest pod uwagę wysokość kosztów postępowania, w tym opłat sądowych, których wysokość uzależniona jest od przedmiotu sprawy. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że wnioskodawczyni we wniosku przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma ona możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a jednocześnie, pomimo nałożonego na nią zobowiązania, zaniechała udokumentowania wskazanych w nim okoliczności. Powyższe skutkuje uznaniem oświadczenia wnioskodawczyni za niewiarygodne. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.