I SO/Gd 12/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 rok postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I. R. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zwróciła się o zwolnienie od kosztów postępowania. Braki formalne wniosku skarżąca uzupełniła w dniach 7 stycznia i 3 lutego 2011 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie sprecyzowała swoje żądanie, wskazując że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, bądź doradcy podatkowego. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 § 3 p.p.s.a. stanowi, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie osiąga jakichkolwiek dochodów oraz nie posiada majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych. W związku z powyższym referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zarządzeniem z dnia 9 lutego 2011 r. (doręczonym w dniu 15 lutego 2011 r.) zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 14 dni dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby na wyjaśnienie wątpliwości dotyczących jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz na dokonanie pełnej ich oceny. Wezwano skarżącą do nadesłania: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłat, wpłat, przelewów); (2) oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli aktualnie nie wykonuje działalności gospodarczej nie – dokumentów potwierdzających tę okoliczność (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej), zaś jeśli nie wyrejestrowała działalności, bądź nie zawiesiła jej wykonywania – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewidencji środków trwałych, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, wyciągów z posiadanych dla potrzeb działalności gospodarczej rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na nich operacji (wypłat, wpłat, przelewów); (3) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; (4) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania (opłaty związane z eksploatacją mieszkania, za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne); (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie poinformowano skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła: - odpis zeznania podatkowego złożonego na formularzu PIT-36 za rok 2010 (wraz z załącznikiem PIT-B), w którym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazała stratę w wysokości 30.648,26,44 zł, deklarując przychód w kwocie 281.049,67 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 311.697,93 zł wraz z oświadczeniem, że prowadzi działalność gospodarczą, - wypowiedzenie skarżącej umowy rachunku bankowego z dnia 12 sierpnia 2010 r. wraz z oświadczeniem, że nie posiada rachunków bankowych, - oświadczenia w przedmiocie nieotrzymywania pomocy finansowej od rodziny oraz nieposiadania pojazdów mechanicznych, - oświadczenie w przedmiocie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania, z którego wynika, że są to koszty utrzymania placówki handlowej. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawiła ona swoją sytuację finansową w sposób selektywny, manipulując danymi tak by potwierdzały zasadność złożonego wniosku. Tym samym nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba wnioskodawczyni, iż uchylenie się przez nią od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Wnioskodawczyni w złożonym wniosku pominęła okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą [...], a następnie uchyliła się od przedstawienia dokumentów księgowych, które pozwoliłyby ustalić wysokość jej bieżących, miesięcznych dochodów uzyskiwanych z tego tytułu. Danych tego rodzaju nie sposób zaś ustalić na podstawie przedłożonego przez nią rocznego zeznania podatkowego za rok 2010, w którym zadeklarowała stratę z wykonywanej działalności handlowej. Za niewiarygodne uznano oświadczenie wnioskodawczyni o nieposiadaniu aktualnie rachunków bankowych. Skarżąca przedłożyła pismo z dnia 12 sierpnia 2010 r., którym bank wypowiedział jej umowę rachunku bankowego w związku z brakiem spłaty zadłużenia przeterminowanego, które wynosiło 112,29 zł. Nie można jednak nie zauważyć, że z treści tego pisma wynika także, że jeśli skarżąca w zakreślonym przez bank 30-dniowym terminie liczonym od dnia doręczenia pisma ureguluje wymagalną kwotę, to przedmiotowe wypowiedzenie traktować należy jako bezskuteczne. Skarżąca nie przedłożyła dokumentu, który potwierdzałby, że rachunek prowadzony przez [...] został zamknięty. Wnioskodawczyni nie nadesłała także informacji NIP-B (stanowiącej załącznik do deklaracji NIP-1), w której zobowiązana jest wskazać numer rachunku bankowego, za którego pomocą rozlicza się z urzędem skarbowym, co również pozwoliłoby na weryfikację złożonego przez nią oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych. Podkreślenia wymaga, że wprawdzie przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie nakładają na przedsiębiorcę obowiązku posiadania rachunku bankowego związanego z wykonywaną działalnością gospodarczą, to jednak rachunek bankowy jest potrzebny przedsiębiorcy m. in. z następujących powodów: (1) zapłata podatków przez podatników i płatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie bankowych rozliczeń bezgotówkowych (przelewem), (2) składki ZUS powinny być odprowadzane w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek (przelewem), (3) zwrot podatku VAT można otrzymać wyłącznie na rachunek bankowy, (4) niektóre inne płatności muszą być dokonywane w formie bezgotówkowej, bowiem na podstawie art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca oraz jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Tym samym przyjąć należało, że wnioskodawczyni uniemożliwiła weryfikację złożonego oświadczenia o braku zasobów pieniężnych. Nadto, za gołosłowne uznano oświadczenie skarżącej, która wskazała, że koszty związane z jej bieżącym utrzymaniem to koszty, które ponosi w związku z prowadzeniem placówki handlowej, w której przez cały czas przebywa. Trudno bowiem przyjąć, że skarżąca mieszka w sklepie. Adres pod którym prowadzi działalność każdorazowo wskazuje jedynie jako adres do korespondencji. Natomiast jako adres zamieszkania podaje lokal nr [...] przy [...]. Wskazać przy tym trzeba, że nie nadesłała ona żadnych dokumentów, które obrazowałyby wysokość ponoszonych przez nią bieżących wydatków związanych z utrzymaniem czy to lokalu handlowego, czy też mieszkalnego. Powołane ustalenia faktyczne potwierdzają zasadność stwierdzenia, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową w taki sposób by potwierdzała, iż skarżąca nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania zarówno w całości, jak i w części. Skutkują również uznaniem za niewiarygodne oświadczeń złożonych przez skarżącą w przedmiocie osiąganych przez nią dochodów oraz posiadanego majątku (zasobów pieniężnych), gdyż sama wnioskodawczyni uniemożliwiła weryfikację przedstawionych w nich danych. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawczyni nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.