I SO/Gd 2/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. o wymierzenie grzywny Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych z powodu nieprzekazania skargi dotyczącej odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. postanawia 1. wymierzyć Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych grzywnę w wysokości 100 zł (słownie: sto złotych); 2. zasądzić od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 16 października 2020 r. "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dalej: "Spółka", "Skarżąca"), reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego [...], wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o wymierzenie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Organ") grzywny w kwocie 500 zł z uwagi na nieprzekazanie przez Organ skargi Spółki na decyzję Organu z dnia 12 sierpnia 2020 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. Skarżąca wniosła również o zasądzenie od Organu na swoją rzecz kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wniosku podano, że skarga do Organu wpłynęła w dniu 18 sierpnia 2020 r., zaś do dnia złożenia wniosku Organ nie przekazał skargi do Sądu, ani nie wskazał żadnych przyczyn swojej opieszałości. Podniesiono, że dla Spółki jest to sytuacja bardzo niekorzystna wobec jej kontrahentów, bowiem wskutek braku możliwości rozpoznania skargi przez Sąd, Spółka widnieje w rejestrach jako dłużnik wobec ZUS. W odpowiedzi na wniosek ZUS wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu Organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania przyznając, że skarga nie została przekazana do Sądu w przewidzianym ustawą terminie z uwagi na nadzwyczajną sytuację, w jakiej znalazł się Organ, a mianowicie w związku z wpływem bezprecedensowej ilości zarówno wniosków o udzielenie pomocy na gruncie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), jak też bardzo dużej ilości skarg na decyzje odmawiające zwolnienia. Ponadto w związku z absencjami pracowników oddziału ZUS podyktowanymi bądź to zachorowaniem na COVID-19, jak też w związku ze skierowaniami organów sanitarnych na odbycie kwarantanny brak było możliwości dochowania terminu na przekazanie skargi. Powyższe wynikało także z konieczności rozważenia zmiany zaskarżonej decyzji (w tym decyzji wydanej w stosunku do płatnika) w kontekście zmieniających się wykładni przepisów prawa unijnego regulujących kwestię dopuszczalnej pomocy państw członkowskich Unii Europejskiej w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19. Mając powyższe na uwadze podniesiono, że uchybienie terminowi na przekazanie skargi do sądu nie miało charakteru zawinionego. Okoliczność ta, powiązana z celem wniosku o nałożenie grzywny, którym - jak podkreśla się w judykaturze - jest w głównej mierze zmobilizowanie organu do terminowego przekazania skargi, przemawia w realiach niniejszej sprawy za oddaleniem wniosku o nałożenie grzywny. Końcowo Organ wskazał, że decyzją z dnia 4 grudnia 2020 r. uchylił w całości swoją decyzję z dnia 12 sierpnia 2020 r. i zwolnił Skarżącą z opłacania należności z tytułu składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. Nastąpiło więc merytoryczne uwzględnienie argumentacji Skarżącej zawartej w skardze, co skutkowało zaspokojeniem całości jej roszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada pośredniego trybu wniesienia skargi. Stosownie bowiem do treści art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Przepis ten statuuje bezwzględny obowiązek przekazania sądowi dokumentów warunkujących przeprowadzenie kontroli sądowej. Zgodnie z art. 54 § 2 P.p.s.a. organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Obowiązek ten spoczywa na organie w rozumieniu art. 32 P.p.s.a. niezależnie od tego, czy uznaje on skargę za dopuszczalną oraz czy w jego ocenie przedmiotem zaskarżenia jest podlegający kognicji sądu administracyjnego akt, czynność, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może - stosownie do art. 55 § 1 P.p.s.a. - orzec o wymierzeniu grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., tj. do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Powołane przepisy przewidują zatem dwie przesłanki, których spełnienie warunkuje wymierzenie przez sąd przedmiotowej grzywny, tj. stwierdzenie uchybienia przez organ trzydziestodniowemu terminowi do przekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz złożenie przez stronę wniosku o wymierzenie grzywny. Grzywnie tej nadano mieszany, dyscyplinująco-restrykcyjny charakter. Materialnoprawną przesłanką takiego orzeczenia jest wyłącznie niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym nawet dopełnienie obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 P.p.s.a. już po złożeniu wniosku o wymierzenie grzywny nie prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania w tej sprawie, chociaż nie wyklucza odstąpienia od wymierzenia grzywny, zwłaszcza gdy uchybienie terminu jest nieznaczne (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt II GPS 3/09, ONSAiWSA z 2010 r. Nr 1, poz. 2). Stwierdzenie zaistnienia przesłanek określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku wymierzenia grzywny, lecz wyposaża sąd w uprawnienie do wymierzenia grzywny. Ustawodawca przewidział bowiem, że sąd "może orzec o wymierzeniu organowi grzywny". Orzeczenie sądu ma więc charakter uznaniowy, a sąd podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a., czas jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku obowiązek wypełnił i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu oraz czy przekazanie kompletnych akt administracyjnych opóźniło rozpoznanie sprawy. Wymierzając grzywnę w wysokości 100 zł Sąd wziął pod uwagę dużą skalę opóźnienia w przekazaniu skargi wraz z odpowiedzią i aktami sprawy, sięgającą blisko trzech miesięcy. Z drugiej zaś strony fakt, że została ona przekazana do Sądu, a więc odpadła potrzeba odwoływania się do funkcji dyscyplinującej grzywny, Sąd wziął pod uwagę również i to, że powyższe opóźnienie znajduje częściowe usprawiedliwienie w postaci trudnej sytuacji ZUS, spowodowanej ogromną ilością spraw wynikających z wprowadzenia regulacji związanych z epidemią wywołaną wirusem SARS-CoV-2 i wynikającym z niej ograniczonym stanem zatrudnienia, nie pozwalającym na właściwe wykonywanie obowiązków ciążących na organie. Przede wszystkim Sąd miał jednak na względzie wydanie przez ten organ decyzji w trybie autokontroli eliminujący z obrotu prawnego zaskarżoną decyzje z dnia 12 sierpnia 2020 r. i wydanie decyzji z dnia 4 grudnia 2020 r. uwzględniającej w całości wniosek Skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2021 r. W rozpoznawanej sprawie wymierzenie Organowi grzywny ma służyć spełnieniu jej funkcji represyjnej, zaś grzywna za przekroczenie terminu wiąże się z funkcją represyjną niezależnie od tego, czy organ przesłał skargę, odpowiedź na skargę i akta przed posiedzeniem sądu czy też złożeniem wniosku, doręczeniem mu wniosku o wymierzenie grzywny czy też nie. W obu przypadkach spotyka go represja za niedopełnienie tej czynności w przepisanym terminie. Różnica sprowadza się do tego, że w pierwszym przypadku funkcja represyjna występuje obok funkcji dyscyplinującej, zaś w drugim już nie. Dlatego sąd, który wymierza grzywnę, mimo dopełnienia przez organ obowiązków z art. 54 § 2 P.p.s.a. przed posiedzeniem sądu czy też przed złożeniem przez stronę lub doręczeniem organowi wniosku o wymierzenie grzywny ale z uchybieniem terminu, wymierza ją wyłącznie za uchybienie terminu (por. ww. uchwałę NSA z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt II GPS 3/09). Sąd wskazuje bowiem, że przedmiot zaskarżenia określony w art. 55 § 1 P.p.s.a. obejmuje nie tylko zaniechanie przekazania sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy, ale także zwłokę organu w dopełnieniu tej czynności. Oznacza to, że nie przestanie on istnieć w przypadku przekazania sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt spraw z uchybieniem terminu, nawet jeżeli przekazanie to nastąpiło przed złożeniem wniosku o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. Nie zachodzi zatem bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2021 r. sygn. akt GZ 5/21, LEX nr 3119491) Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać, że grzywna w kwocie 100 zł będzie adekwatna do stopnia naruszenia obowiązku z art. 54 § 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie wymierzenie grzywny, oprócz funkcji represyjnej, pełnić ma bowiem przede wszystko funkcję prewencyjną. Ukaranie Organu przez Sąd służyć ma zapobieganiu analogicznym naruszeniom prawa w przyszłości. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 P.p.s.a., wymierzył Organowi grzywnę w kwocie 100 zł. W drugim punkcie postanowienia Sąd, na podstawie art. 201 § 1 P.p.s.a., zasądził od Organu na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł obliczone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.