I SO/Gd 3/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. J.K. wnioskiem z dnia 29 września 2009 r. (data stempla pocztowego) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 16 października 2009 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie skarżąca rozszerzyła swoje żądanie o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, bądź doradcy podatkowego. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, źródłem utrzymania małżonków jest osiągany przez męża dochód ze stosunku pracy, który – jak wynika z dołączonej informacji o składnikach wynagrodzenia – we wrześniu br. wyniósł 3 146 zł brutto (1 968,66 zł netto) oraz przyznany wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności, którego wysokości nie podała; poza domem o powierzchni użytkowej 110 m2 małżonkowie nie posiadają innego majątku, w tym zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. Ze sporządzonego przez wnioskodawczynię zestawienia miesięcznych kosztów utrzymania, do których zaliczyła opłaty za energię, spłatę rat kredytu bankowego i pożyczki mieszkaniowej oraz koszty leczenia, w tym koszty paliwa z tytułu dowozu na rehabilitację, koszty wizyt lekarskich, spłata za windę dla osoby niepełnosprawnej, wynika, że kształtują się one na poziomie 1 260 zł. Do wniosku dołączono odpis informacji o leczeniu skarżącej. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SO/Gd 3/09, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to wobec złożenia sprzeciwu straciło moc. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca zakwestionowała dokonane w zaskarżonym postanowieniu wyliczenie kosztów utrzymania. Podniosła, że koszty leczenia, które ponosi, obejmują koszt dojazdu do innej miejscowości i koszt wizyt lekarskich. Wydatki z tego tytułu są różne, a lekarze nie wydają rachunków za wizyty. Pożyczka mieszkaniowa, tak jak i zasiłek pielęgnacyjny, przyznawany jedynie w celu opieki chorej, nie są dochodem. Załączyła także rachunek za telefon wnosząc o uwzględnienie tego wydatku. Pozostałe dochody przeznaczane są na wyżywienie i dalsze leczenie. Skarżąca oświadczyła także, że jej mąż nie posiada rachunku bankowego, a wynagrodzenie za pracę pobiera w gotówce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, uznał, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zważył, że zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawczyni, jako zainteresowanej, jest wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty przedłożone przez wnioskodawczynię na wezwanie Sądu a także informacje podane w sprzeciwie i wynikające z załączonych do niego dokumentów Sąd uznał, że uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, którego wysokość określana jest na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Brak jest jednak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej w całości, albowiem nie wykazała ona, aby nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w szczególności związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Z informacji oraz dokumentów przedłożonych przez stronę wynika, że dochody małżonków w 2008 r. wyniosły 39 473,84 zł, mąż skarżącej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, z którego to tytułu otrzymał w październiku 2009 r. wynagrodzenie w kwocie 1 840,78 zł (3 275,59 zł brutto), skarżąca jest zarejestrowana od dnia 25 marca 2009 r. jako osoba poszukująca pracy, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności za okres od 1 listopada 2008 r. do 30 listopada 2010 r. w kwocie 153 zł miesięcznie (dołączony do akt administracyjnych sprawy odpis decyzji MOPS z dnia 8 grudnia 2008 r.). Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada samochód osobowy rok produkcji 1996 o wartości 2 500 zł, który stanowi dla niej pomoc w niepełnosprawności (dowóz na zabiegi rehabilitacyjne). Wraz z mężem jest współwłaścicielką domu o powierzchni użytkowej 110 m2. Skarżąca przedstawiła kopie faktur VAT (wraz z potwierdzeniami wpłat) za energię elektryczną za okres od 30 września do 29 października br. na kwotę 302,43 zł, za wodę i kanalizację wystawioną w dniu 30 września br. na kwotę 93,47 zł, oraz za telefon wystawioną w dniu 9 listopada 2009 r. na kwotę 91,82 zł. Z przedstawionego zawiadomienia z banku wynika, że małżonkowie w roku 1996 zaciągnęli kredyt, którego saldo na dzień 1 października 2009 r. wynosiło 63 374,17 zł, miesięczna rata z tego tytułu wynosi 333,16 zł. Natomiast z należnego mężowi wnioskodawczyni wynagrodzenia pracodawca potrąca raty z tytułu zaciągniętej pożyczki mieszkaniowej (w październiku br. rata wyniosła 208,34 zł). Skarżąca jest w trakcie leczenia i rehabilitacji. Na ten cel wydatkuje kwotę około 500-600 zł miesięcznie, przy czym w oświadczeniu stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że w kwocie tej zawierają się koszty zakupu paliwa, koszty wizyt lekarskich, spłata za windę dla osoby niepełnosprawnej. Miesięczne dochody skarżącej i jej małżonka wynoszą zatem około 1 993,78 zł netto. W kwocie tej uwzględniono dochód z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, który mimo że nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jest niewątpliwie dochodem i musi być brany pod uwagę przy ocenie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek regulujących instytucję prawa pomocy. Fakt, że zasiłek pielęgnacyjny jest zasiłkiem celowym nie oznacza, że nie stanowi on dochodu, skoro niewątpliwie powiększa domowy budżet skarżącej stanowiąc podstawę dokonywania comiesięcznych wydatków. Skoro wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją skarżącej są uwzględniane przy ocenie zasadności złożonego wniosku, to i źródła finansowania tych wydatków także tej ocenie podlegają. Wydatki skarżącej związane z kosztami utrzymania, jak wynika z załączonych przez nią dokumentów, kształtują się na poziomie około 820 zł, a wydatki na pokrycie kosztów leczenia i zabiegów rehabilitacyjnych, których bez wątpienia wymaga strona według oświadczenia wynoszą około 500-600 zł. Jak przy tym wynika z oświadczenia złożonego przez stronę w piśmie z dnia 2 listopada 2009 r. (data nadania na poczcie) wydatki te obejmują koszty paliwa, wizyt lekarskich i zakupu windy (k. 14). Do kwoty wydatków nie została zaliczona spłata pożyczki mieszkaniowej zaciągniętej przez męża wnioskodawczyni w zakładzie pracy z uwagi na fakt, że raty z tego tytułu potrącane są bezpośrednio z wynagrodzenia. Ustalając dochód małżonków Sąd uwzględnił wysokość wynagrodzenia pomniejszonego o powyższą ratę, więc ustalając wysokość wydatków kwoty tej już nie uwzględniano. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, uznano, iż skarżąca wykazała, że na dzień wydania niniejszego postanowienia poniesienie przez nią kosztów sądowych spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Porównanie natomiast wysokości dochodów z wydatkami, jak też wartości zgromadzonego majątku (dom o powierzchni 110 m2, samochód o wartości 2.500 zł) świadczy o tym, że nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgromadzony majątek, wysokość bieżących dochodów po uiszczeniu niezbędnych wydatków, fakt zwolnienia strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także charakter sprawy dotyczącej umorzenia zaległości podatkowej, uzasadniają wniosek, że poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika nie leży poza możliwościami finansowymi strony skarżącej. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.