I SO/Gd 4/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym w dniu 6 sierpnia 2011 r. na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 3 września 2011 r., S. N. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę jest on osobą niepełnosprawną, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.358,86 zł netto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi dom o powierzchni około 50 m2, pozostaje w faktycznej separacji z małżonką. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, wskazując, iż nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 22 września 2011 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37 lub PIT 40A, PIT-38), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej dochodów – wskazania ich źródeł i wysokości za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatniego odcinka świadczenia emerytalnego lub rentowego, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres), oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczeń wnioskodawcy i jego małżonki w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), oświadczenia wnioskodawcy – wskazania osób zamieszkujących z nim pod jednym adresem i podania, w jakiej części partycypują one w kosztach utrzymania tej nieruchomości (opłatach za media). Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 6 października 2011 r., w którym wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, natomiast nie jest wstanie wskazać ze względu na tajemnicę bankową, czy posiada je jego małżonka, wie jedynie, że emeryturę otrzymuje ona przekazem pocztowym. Jak wskazał wnioskodawca, o ile jest mu wiadome, poza emeryturą jego małżonka nie uzyskuje innych dochodów, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro – co jego małżonka potwierdza własnoręcznym podpisem (złożonym w tej części oświadczenia). Wnioskodawca ma na siebie zarejestrowany samochód osobowy (rok produkcji 1992) o aktualnej wartości około 3.000 zł, małżonka wnioskodawcy samochodu nie posiada. Małżonkowie zamieszkują pod jednym adresem i partycypują po połowie w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości, jednakże jak podkreślił wnioskodawca, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wraz z dodatkowym oświadczeniem wnioskodawca przedłożył odpisy złożonych przez niego zeznań podatkowych za 2010 r. (PIT-37 i PIT-28), zaświadczenia z dnia 6 października 2011 r. z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez niego oraz jego małżonkę w roku 2010 i odpis dowodu rejestracyjnego posiadanego samochodu. Z dokumentów tych wynika, iż w ubiegłym roku łączny dochód uzyskany przez wnioskodawcę wyniósł 18.775,90 zł, zaś przez jego małżonkę 16.647,52 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że jest on niepełny, gdyż wnioskodawca uchylił się, powołując się na nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, od przedłożenia niektórych danych i dokumentów dotyczących jego małżonki. Pomimo wyraźnego wezwania nie przedłożył wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego ani oświadczenia małżonki o nieposiadaniu takowego rachunku, nie podał żadnych informacji odnoszących się do wysokości aktualnych dochodów małżonki, jak również nie złożył żadnego dokumentu obrazującego wysokość tychże dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy. Jednocześnie był w stanie podać inne dane dotyczące stanu majątkowego małżonki (posiadanych nieruchomości, samochodów, papierów wartościowych, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro) i uzyskać podpis małżonki pod oświadczeniem w tym przedmiocie. Ponadto był w posiadaniu zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych przez nią dochodów w 2010 r. Podkreślić należy, że małżonkowie razem zamieszkują, wspólnie ponoszą koszty utrzymania zajmowanej nieruchomości, wnioskodawca nie wskazał też, by któryś z małżonków podjął kroki prawne zmierzające do rozwodu. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nawet zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, w szczególności tych, które mają wskazywać na jego trudną sytuację majątkową, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.