I SO/Gd 5/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 maja 2011 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: 1. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. S. N. wniósł o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę przebywa pod jednym adresem z małżonką, ale nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, pozostając w separacji faktycznej. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.358,86 zł netto, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, jak też przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jego majątek stanowi dom o powierzchni ok. 50 m2 oraz samochód osobowy z 1992 r. Zarządzeniem z dnia 22 września 2011 r. wezwano wnioskodawcę na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez niego i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010, względnie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego, oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej dochodów i posiadanego majątku. Wnioskodawca został przy tym poinformowany, że nie będzie zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, na co miał przedłożyć stosowne orzeczenie sądu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 6 października 2011 r., w którym wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, nie jest w stanie wskazać, czy posiada je jego małżonka, wie tylko, że otrzymuje ona emeryturę przekazem pocztowym. O ile mu wiadomo, poza emeryturą małżonka nie ma żadnych innych dochodów, ani oszczędności, jak też przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca ma na siebie zarejestrowany samochód osobowy o aktualnej wartości około 3.000 zł. Małżonkowie partycypują po połowie w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości. Do oświadczenia wnioskodawca dołączył odpisy złożonych przez niego zeznań podatkowych za 2010 r., oświadczenia z dnia 6 października 2011 r. z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez niego oraz jego małżonkę w roku 2010 r. oraz odpis dowodu rejestracyjnego posiadanego samochodu. Postanowieniem z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt I SO/Gd 5/11, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które to postanowienie wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podtrzymał twierdzenie, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych niniejszej sprawy. W dalszej części wskazał, iż wprawdzie nie pozostaje z małżonką w separacji sądowej, ale wystąpił o rozwiązanie zawartego z nią związku małżeńskiego. Małżonkowie nie świadczą już sobie wzajemnej pomocy. Dodał, że koszty utrzymania, które przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy są kosztami ponoszonymi wyłącznie przez niego. Do sprzeciwu wnioskodawca dołączył odpis pozwu o rozwód z potwierdzeniem jego przyjęcia przez Sąd Okręgowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrując ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto jednak wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu, przedstawione okoliczności uzasadniają stanowisko, iż skarżący spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną (w stopniu umiarkowanym), nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jest właścicielem domu o powierzchni ok. 50 m2 oraz samochodu osobowego o wartości ok. 3.000 zł. Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 1.358,86 zł netto. Wnioskodawca mieszka z małżonką pod jednym adresem, dzieląc się z nią po połowie kosztami utrzymania zajmowanej nieruchomości. Nie prowadzi jednak z nią wspólnego gospodarstwa domowego, pozostając z żoną w separacji faktycznej. Ze złożonego do sprzeciwu odpisu pozwu wynika, iż wnioskodawca wystąpił o rozwód. W świetle powyższego należało uznać, iż wnioskodawca samodzielnie ponosi koszty swojego utrzymania. Miesięcznie obowiązany jest opłacić m. in.: podatek od nieruchomości w kwocie 33 zł, rachunek za energię elektryczną w kwocie 140 zł, zakup gazu butlowego w kwocie 130 zł, zakup leków i opatrunków w kwocie 300 zł, koszty leczenia w kwocie 150 zł oraz bieżące wydatki (zakup żywności itp.) w kwocie 400 zł. Biorąc zatem pod uwagę ustalone okoliczności faktyczne, wysokość dochodów wnioskodawcy, brak jakiegokolwiek wartościowego majątku ruchomego oraz znany Sądowi z urzędu fakt, iż przed WSA w Gdańsku zawisły trzy inne sprawy skarżącego, podlegające wpisowi od skargi w kwocie 100 zł, Sąd uznał, że poniesienie przez S. N. kosztów sądowych w pełnej wysokości wiązałoby się dla niego ze zbyt dużym uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie. Jednocześnie w ocenie sądu brak jest jednak podstaw, by uwzględnić wniosek skarżącego w całości, gdyż osiąga dochody w wysokości, która – w ocenie Sądu – pozwala mu - jeśli weźmie się pod uwagę fakt zwolnienia od wpisu – na partycypowanie w pozostałych kosztach postępowania w sprawie. Zauważyć też należy, iż fakt zwolnienia skarżącego od wpisu sądowego od skargi wcale nie przesądza o zasadności wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Inne bowiem są przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a inne w zakresie częściowym. W ocenie sądu, jak to już wskazano powyżej, wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Z tych też względów, jego wniosek w całości nie mógł zostać uwzględniony. Wobec powyższego, Sąd na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.