I SO/Gd 5/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. G. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca uzupełnił w dniu 10 kwietnia 2012 r. Jednocześnie rozszerzył swoje żądanie wnosząc również o ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłym synem (studentem studiów dziennych), do dnia 15 kwietnia 2012 r. jedynym źródłem utrzymania jego oraz syna był zasiłek chorobowy w wysokości 2.200 zł brutto miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca koszty związane z utrzymaniem, do których zaliczył opłaty za czynsz (344,19 zł), wodę (120 zł), energię elektryczną (250 zł), ogrzewanie (100 zł), gaz (100 zł), wydatki na zakup żywności (900 zł), ubrań (70 zł), środków higienicznych (70 zł) i leków (70 zł) oraz wydatki na przejazdy (150 zł) i kulturę (25 zł), określił na poziomie 2.199,19 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2012 r. (doręczonym w dniu 4 maja 2012 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) oświadczenia w przedmiocie wszystkich dochodów osiągniętych w 2011 r. przez wnioskodawcę, wskazania ich źródeł i wysokości wraz z dokumentami okoliczności te potwierdzającymi, bądź też zeznania podatkowego za ten rok, jeżeli zostało sporządzone, (2) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego syna rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdą z ww. osób o ich nieposiadaniu, (3) dokumentu potwierdzającego wysokość i źródło miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w tym z tytułu przyznanych zasiłków); jeżeli wnioskodawca osiąga dochody ze stosunku pracy – zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów osiąganych z wynagrodzenia za pracę (w kwotach brutto i netto) oraz o średniej wysokości dochodu tego tytułu uzyskanego w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli prowadzi działalność gospodarczą – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami oraz ewidencji środków trwałych, (4) jeśli syn wnioskodawcy osiąga jakiekolwiek dochody (w tym z tytułu renty rodzinnej, alimentów) – oświadczenia w przedmiocie wysokości i źródeł miesięcznych dochodów wraz z dokumentami okoliczności te potwierdzającymi, (5) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, czynsz, telefon i inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa. Poinformowano przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe skarżący poinformował, że w dniu 10 kwietnia 2012 r., zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 13 marca 2012 r., przesłał do sądu wypełniony formularz PPF. Jednocześnie nie doręczono mu zarządzenia sądu w przedmiocie uzupełnienia przedmiotowego wniosku. Z treści pisma skarżącego z dnia 17 maja 2012 r. wynika, że kwestionuje on zasadność doręczonego mu zobowiązania do przedłożenia dokumentów. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy skarżącemu, że sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 16 kwietnia 2012 r. (data wezwania skierowanego do skarżącego) wykonał zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2012 r., które wydane zostało na podstawie art. 255 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) wynika, że dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić przy tym trzeba, że jest to katalog otwarty, a zatem rodzaje dokumentów w nim wymienione mają jedynie charakter przykładowy. Natomiast kompetencje do dokonywania tego rodzaju czynności przez referendarza sądowego w zakresie przyznania prawa pomocy określa przepis zawarty w art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, co skarżący mógł wywieść już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania do przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazania, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W tym miejscu wskazać należy, że ocena czy złożone przez wnioskodawcę oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest pełne, czy też niebudzące wątpliwości należy do referendarza sądowego (sądu) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ocena strony w tym zakresie ma charakter subiektywny i z tego także względu powinna zostać zweryfikowana na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych. Jeśli zatem dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (co miało miejsce w niniejszej sprawie), to przyjąć należy, że niewyjaśnione zostały istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Ze względu na fakt, że wnioskodawca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności uznano, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.