II SA/Gd 1/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. Ł. i W. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 października 2010 r. sygn. akt [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący D. i W. Ł., złożyli w dniu 1 marca 2011 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że skarżący W. Ł. nie pracuje, natomiast skarżąca D. Ł. prowadzi działalność gospodarczą, z której miesięcznie osiąga dochód w wysokości 2400 zł. Skarżący mają na utrzymaniu troje uczących się dzieci (syn studiuje, jedna córka uczy się w liceum a druga w gimnazjum). Skarżący posiadają dom o powierzchni 194 m2, działkę rolną o powierzchni 0,0216 ha oraz samochód osobowy marki CITROEN o wartości około 3000 euro. We wniosku skarżący oświadczyli również, że nie posiadają żadnych oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawców referendarz sądowy wezwał skarżących do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Zgodnie z wezwaniem skarżący przedstawili wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, z których analizy wynika, że na dzień 28 lutego 2011 r. skarżący posiadali na nich oszczędności w wysokości 7 063,13 zł., 3234,03 zł. oraz 5045,02 zł. Na rachunkach tych brak operacji świadczących o korzystaniu z nich w celu zaspokojenia bieżących potrzeb. Skarżący przedstawili ponadto wyciągi z dwóch innych rachunków bankowych, z których wynika, że służą one do zaspokajania codziennych potrzeb. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika, że prowadzi ona działalność w przedmiocie: produkcja odzieży i dodatków do odzieży z wyłączeniem odzieży skórzanej, sprzedaż hurtowa odzieży i obuwia, sprzedaż detaliczna pozostałych towarów prowadzona na straganych i targowiskach oraz sprzedaż detaliczna żywności i artykułów spożywczych prowadzona na starganych i targowiskach. Skarżący przedstawili również rachunki za dostarczane do domu media, które są adekwatne do powierzchni domu i ilości zamieszkujących w nim osób. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. D. i W. Ł. wnieśli w dniu 19 maja 2011 r. (data stempla pocztowego) sprzeciw od wydanego postanowienia domagając się ponownego rozpoznania ich podania, ewentualnie rozpatrzenia możliwości częściowego zwolnienia z opłaty sądowej. Skarżący ponownie podnieśli, że mają na utrzymaniu pięcioosobową rodzinę, w tym troje uczących się dzieci i jest im bardzo trudno z bieżących dochodów utrzymać dom i rodzinę. Większość oszczędności jakie posiadali wydali na opłaty związane z utrzymaniem domu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) – dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2011 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, Sąd wskazuje, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) W niniejszej sprawie skarżący domagają się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak wynika z akt sprawy skarżący posiadają pięcioosobową rodzinę, w tym troje uczących się dzieci. Skarżący W. Ł. nie pracuje a skarżąca osiąga co miesiąc dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości średnio 2400 zł. Skarżący posiadają oszczędności na rachunkach bankowych w wysokości ponad 15 000 zł. Skarżący posiadają dom o powierzchni 194 m2, działkę rolną o powierzchni 0,0216 ha oraz samochód osobowy o wartości 3000 Euro. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązani zostali do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest uzasadnione w sytuacji, gdy strona udowodni, iż jest osobą ubogą i nie jest w stanie - z powodu zdarzeń losowych, sytuacji rodzinnej lub niezaradności życiowej – ponieść pełnych kosztów postępowania (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1756/05, niepubl.) Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy. Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać bowiem za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Ponadto, fakt posiadania przez skarżących oszczędności na rachunkach bankowych oznacza, że są oni w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku dla siebie i dla rodziny. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach bądź znajdujących się w niebywale ciężkiej sytuacji. Przepis art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.