II SA/Gd 100/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 5 grudnia 2024 r. nr SKO.421.463.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. W. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Redzikowo o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z 24 listopada 2023 r. W. K. wystąpił do Wójta Gminy Redzikowo o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką J. K. Decyzją z 6 sierpnia 2024 r. Wójt Gminy Redzikowo odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku uchylono ww. decyzję i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, iż organ I instancji nie zweryfikował twierdzeń odwołującego poprzez rozmowę z podopieczną, pracownik socjalny nie zawarł w wywiadzie środowiskowym własnych spostrzeżeń oraz organ nie dokonał oceny, czy sprawowana opieka powoduje obiektywną niemożność podjęcia zatrudnienia przez odwołującego się. Wskazano również, że w sprawie nie ustalono, czy zachodzą negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określone w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.). Brak jest również informacji, czy nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. Decyzją CUS.O.ŚP.5211.224.2024 z 19 listopada 2024 r. Wójt Gminy Redzikowo odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ przypomniał, że matka Wnioskodawcy legitymuje się Orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS w Słupsku z 12 grudnia 2001 r. uznającym za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe. W orzeczeniu tym nie wskazano, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Matka Wnioskodawcy jest wdową, zamieszkuje wspólnie z Wnioskodawcą oraz jego żoną. Wnioskodawca nie ma ustalonego prawa do świadczeń emerytalno-rentowych ani prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego czy zasiłku dla opiekuna. Obecnie Wnioskodawca nie pracuje. Następnie organ przypomniał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 października 2024 r. pracownik socjalny ustalił, że matka Wnioskodawcy jest osobą bardzo schorowaną. Była ona obecna w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego i brała czynny udział w rozmowie. Z płaczem zgłaszała pracownikowi socjalnemu, że nie wyobraża sobie samodzielnego funkcjonowania, potrzebuje pomocy i wyręczenia podczas wykonywania czynności domowych. Z powodu pogłębiającej się choroby Parkinsona zgłaszała, że nie jest w stanie wykonać choćby najprostszych czynności, tj. usiąść z pozycji leżącej czy też wstać z pozycji siedzącej. Porusza się przy wsparciu drugiej osoby. Podczas wywiadu pokazała pracownikowi socjalnemu, że nawet próby korzystania ze sprzętu rehabilitacyjnego jak np. balkonik kończą się niepowodzeniem. Dodatkowo pojawiające się zawroty głowy są ryzykowne, gdyż zachodzi prawdopodobieństwo upadku. W takich momentach wymaga wsparcia drugiej osoby. Matka Wnioskodawcy nie jest w stanie sama zjeść posiłku (musi być karmiona), nie może się samodzielnie ubrać, nie przyjmie sama leków, nie wykona również samodzielnie czynności higienicznych, obecnie jest pampersowana. Pracownik socjalny ustalił, że Wnioskodawca wspiera matkę we wszystkich codziennych czynnościach, a matka jest bardzo zadowolona z opieki świadczonej przez syna. Wnioskodawca oświadczył, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką nie może podjąć zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy, ponieważ matka z uwagi na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki. W ocenie pracownika socjalnego konieczność sprawowania opieki nad schorowaną matką uniemożliwia Wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia. Z uwagi na zakres i charakter sprawowanej opieki oraz jej częstotliwość podjęcie zatrudnienia jest niemożliwe. W opiece nad matką Wnioskodawca nie może liczyć na wsparcie rodzeństwa, a jedyną osobą, która służy wsparciem jest żona Wnioskodawcy, która jest aktywna zawodowo. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że matka Wnioskodawcy wymaga całodobowej opieki i opiekę tę Wnioskodawca zapewnia matce, a czynności, które wykonuje wymagają ciągłego zaangażowania, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Jednocześnie organ stwierdził, że istnieje przesłanka negatywna do przyznania Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dodatkowo organ zauważył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczenia rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Po rozpatrzeniu odwołania Wnioskodawcy decyzją nr SKO.421.463.2024 z 5 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, że z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Zatem ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna być dokonana w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. i w oparciu o ten stan prawny powinna zostać wydana decyzja merytoryczna. I już z tych przyczyn Kolegium stwierdziło, iż wydana w sprawie decyzja jest wadliwa w tym zakresie, w jakim organ jako podstawę prawną wydanej decyzji odmownej przywołał art. 17 ust. 1b u.ś.r., który na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zatem wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie mógł stanowić przesłanki negatywnej przyznania świadczenia. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, bowiem ww. wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność tej normy. Następnie Kolegium stwierdziło, że nie budzi wątpliwości, iż matka odwołującego jest osobą na stałe niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz na stałe niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki osoby drugiej. Wynika to wprost z wypisu orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS w Słupsku z 12 grudnia 2001 r. Niesporne jest także to, iż odwołujący się sprawuje osobistą opiekę nad matką. Jednakże w ocenie organu odwoławczego opieka ta nie ma takiego charakteru, jaki jest wymagany przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a więc takiego, który wyklucza możliwość podjęcia pracy przez opiekuna. Zdaniem organu odwoławczego z akt administracyjnych, a dokładnie z pierwszego wywiadu środowiskowego wynika, iż nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawcę zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż matka odwołującego się przez wiele lat sama radziła sobie z posiadaną niepełnosprawnością, a przestała radzić sobie z wykonywaniem podstawowych czynności w momencie pojawienia się choroby Parkinsona – nie potrafi się samodzielnie ubrać, przyjąć leków, czy samodzielnie spożyć posiłku. Potrzebuje asekuracji w drodze do toalety, pomocy w utrzymaniu higieny. Jak wskazano w wywiadzie, odwołujący się wspomaga matkę robiąc zakupy, przygotowując posiłki, karmiąc matkę czy podając leki. W czynnościach higienicznych odwołującemu się pomaga jego małżonka. Jednocześnie z karty czynności wykonywanych podczas opieki na matką odwołujący się wskazał, iż wykonuje: czynności higieniczne wg. potrzeb matki, wymianę pieluchomajtek, 3x dziennie smaruje matkę kremami przeciwodparzeniowymi, przygotowuje matce ubrania, dokonuje wg potrzeb masażu, 2x dziennie mierzy poziom cukru, 2x dziennie podaje leki, 3x dziennie przygotowuje i podaje posiłki, a dodatkowo wykonuje czynności domowe takie jak pranie, sprzątanie, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, pali w piecu, wychodzi z matką na spacer, czuwa podczas snu oraz wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne. Podczas kolejnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 października 2024 r. w karcie czynności wykonywanej podczas sprawowania opieki nad matką zmianie uległa częstotliwość podawania posiłków, podano zmianę pieluchomajtek na 5 razy dziennie, częstotliwość podawania leków zakreślono na 3 razy dziennie. Oznacza to, iż zakres sprawowanej przez odwołującego się opieki nad matką uległ częściowemu zwiększeniu. Nadto w trakcie tego wywiadu wskazano, iż matka Wnioskodawcy ma problemy ze zmianą pozycji z leżącej na siedzącą oraz ze wstaniem z pozycji siedzącej, jak również z poruszaniem się za pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, oraz iż choroba Parkinsona postępuje. Zdaniem organu odwoławczego okoliczności te nie mają jednak wpływu na utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, bowiem - co wynika z analizy akt sprawy - poza synem matka Wnioskodawcy posiada jeszcze dwoje dorosłych dzieci, co oznacza, iż występują inne osoby, które jeżeli nie mogą z uwagi na miejsce zamieszkania osobiście włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy, to mogą to uczynić w formie finansowej poprzez np. finansowanie usług opiekuńczych. Odwołujący nie jest bowiem jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką. Kolegium przywołało treść art. 128, 129 § 2 oraz 135 § 1 i 2, a także 40 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy i wskazało, że powyższe oznacza, iż do obowiązku świadczenia pomocy i opieki na rzecz niepełnosprawnej matki nie jest zobligowany tylko odwołujący się, ale też pozostałe dzieci niepełnosprawnej. Powołując się na orzecznictwo organ zauważył, że praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dzieci niepełnosprawnego nie są w sianie sprawować opieki nad rodzicem. Ponadto, świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Obowiązek alimentacyjny polega bowiem na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania. Co więcej, możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Kolegium zauważyło, że Wnioskodawca wskazał jedynie, iż nie może liczyć na pomoc sióstr, gdyż zamieszkują poza gminą. Zatem odwołujący się wykluczył pomoc sióstr w opiece nad matką z uwagi na ich miejsce zamieszkania, a nie na ich stan zdrowia czy inne obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką w sposób bezpośredni lub przez np. finansowanie usług opiekuńczych. Dodatkowo z oświadczenia strony z 21 listopada 2023 r. wynika, iż jedna z sióstr odwołującego zamieszkuje w M., a druga w D. Obie Panie są w wieku emerytalnym, a więc dysponują odpowiednim czasem na zapewnienie bezpośredniej opieki matce. Dodatkowo odległość dzieląca M. od B. to ok. 16 km. Nie jest to więc duża odległość i nie stoi na przeszkodzie ku sprawowaniu bezpośredniej opieki nad matką. Zdaniem Kolegium, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć. Pomoc Państwa jest bowiem możliwa jedynie wówczas, gdy wyczerpane zostaną wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (pomoc rodzeństwa, skorzystanie z usług opiekuńczych, czy opiekuna), a pomimo to istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez jedno z dzieci osoby wymagającej opieki. Skoro więc w opiece nad matką mogą uczestniczyć również pozostałe dzieci, wobec których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku (np. poprzez finansowanie usług opiekuńczych, tudzież dzielenie się w opiece nad matką z siostrą zamieszkującą w M.), to brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez odwołującego się a opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W skardze na powyższą decyzję Wnioskodawca wyjaśnił, że jego matka przestała prowadzić gospodarstwo rolne i przeszła na rentę chorobową w 1992 r. ze względu na stan swojego zdrowia, jak i ojca Wnioskodawcy, który zmarł w 1997 r. W związku ze stresem od tego czasu nasiliła się matce choroba Parkinsona. Radziła sobie na ile mogła, lecz w związku z chorobą w 2001 r. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji. Choroba cały czas postępowała, a okazało się, że matka ma ponadto nowotwór złośliwy (przeszła operację usunięcia guza, radio- i chemioterapię), co spowodowało, że stan jej zdrowia ponownie uległ pogorszeniu. Przez cały ten czas wymagała pomocy i to Skarżący opiekował się matką. Co więcej, w okresie od kwietnia 2012 r. do sierpnia 2014 r. Skarżący miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomimo, że matka była i jest cały czas chora, to świadczenie zostało Skarżącemu wstrzymane ze względu na zmianę przepisów. Następnie Skarżący wyjaśnił, że jest mężem i ojcem, a jego sytuacja finansowa pogorszyła się na tyle, że musiał podjąć zatrudnienie, aby córki mogły się uczyć, mieć na remont domu, w którym mieszkają (z 1863 r.) oraz na normalne życie, rachunki itp. Skarżący podjął zatrudnienie 9 maja 2016 r., a ze względu na wiek i pogarszający się stan zdrowia jego matki 30 kwietnia 2023 r. musiał zrezygnować z pracy, aby się nią zająć, bo żona nie dawała sobie rady sama (ma ustaloną II grupę niepełnosprawności i też wymagała opieki). Skarżący podkreślił, że przepisy, na podstawie których składał wniosek w lipcu 2023 r., mówią jednoznacznie, a potwierdza to SKO w Słupsku w swojej odmowie, że spełnia wszystkie wymogi: nie pracuje zarobkowo (zwolnił się z pracy 30 kwietnia 2023 r., nie został z niej wyrzucony czy wydalony), opiekę nad matką sprawuje 24h na dobę w całym tego słowa znaczeniu. Pomimo to główną przyczyną odmowy jest fakt, że w pomocy przy matce mogą mu pomagać pozostałe jej dzieci, czyli rodzeństwo Skarżącego. Tymczasem Kolegium nie przedstawiło prawdziwych informacji, gdyż matka Skarżącego miała czworo dzieci: dwie córki i dwóch synów. Starszy brat Skarżącego został zamordowany w 2010 r. (z czym do dzisiaj matka się nie pogodziła i nie zostało to bez wpływu na jej stan zdrowia). Siostra z D., na którą powołuje się SKO, że może pomagać w opiece nad matką, zmarła w marcu 2024 r. (co było kolejnym strasznym ciosem dla schorowanej matki). Został Skarżący, który mieszka z matką od urodzenia i najstarsza siostra z M., która ma 67 lat i jest schorowana - w tym roku przeszła dwie operacje onkologiczne i sama potrzebuje wsparcia i opieki. To prawda, że jest na emeryturze, ale jej emerytura jest niższa od minimalnej, dlatego zgodnie z przepisami ma kwotę podniesioną do najniższej i pobiera 1781 zł brutto po odliczeniu podatku 1623,28 zł. Następnie Skarżący wskazał, że jego matka ma 89 lat i jest bardzo schorowana. W wieku 9 lat przeżyta traumę wojny. Po traumatycznych przeżyciach zmarła jej mama, bracia zostali oddani do domu dziecka, a ona została sama jako parobek u gospodarza. Matka nie ufa obcym, nie umie nawiązać z nimi kontaktu. Jest osobą bardzo schorowaną fizycznie, ale umysłowo jest bardzo sprawna i kontaktowa. Po przeczytaniu decyzji odmownej SKO, w której napisano o "skorzystaniu z usług opiekuńczych", czyli Domu Opieki, po raz kolejny przeżyła traumę, nie mogła dojść do siebie i nie chce słyszeć, aby musiała opuścić swój dom, w którym mieszka 70 lat i aby obce osoby opiekowały się nią. Matka nigdy nie zgodzi się na pójście do sądu i żądanie alimentów od córki, która jest schorowana i potrzebuje pomocy. Matka ma świadomość, że Skarżący nie pracuje i jest mu bardzo ciężko finansowo. Ten stres i kłopoty powodują, że jej stan zdrowia ulega pogorszeniu, nie chce rozmawiać, czuje się ciężarem, zbędnym kłopotem. Skarżący poprosił zatem o rozpatrzenie jego wniosku na podstawie przepisów sprzed 31 grudnia 2023 r., gdzie spełnia wszystkie wymogi prawne oraz na podstawie zebranych dowodów i informacji, które z matką podawali w wywiadach. Skarżący wskazał, że opiekuje się matką i będzie się opiekował, ale od 19 miesięcy nie ma środków utrzymania dla siebie i swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z 10 lutego 2025 r. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz ustosunkował się do odpowiedzi na skargę organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 5 grudnia 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Redzikowo z 19 listopada 2024 r. o odmowie przyznania Skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako u.ś.r.) – w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2023 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.). Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 [ustawa o świadczeniach rodzinnych – przyp. Sądu] w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. A zatem o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku. Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem bezspornie wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w organie I instancji w dniu 1 marca 2023 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w ówczesnym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z akt sprawy podstawą odmówienia przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji był art. 17 ust. 1b u.ś.r. Natomiast organ odwoławczy nie podzielił oceny Wójta w tym zakresie prezentując odmienne stanowisko co do możliwości stosowania wskazanego przepisu. Wyjaśnić zatem należy, że w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) przepis ten – w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Reasumując, okoliczność, że niepełnosprawność matki Skarżącego powstała powyżej 18. czy 25. roku jej życia nie może stanowić przeszkody do rozstrzygania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem stanowisko organu I instancji było niezasadne, co słusznie zauważyło Kolegium. Pomimo odmiennego stanowiska w zakresie art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powołując się na niespełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzając, iż charakter opieki sprawowanej przez Skarżącego nad jego niepełnosprawną matką nie wyklucza możliwość podjęcia przez niego pracy, w szczególności z uwagi na rodzeństwo Skarżącego, które również jest objęte obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki. Wobec tego wyjaśnić należy, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kluczowe jest ustalenie związku przyczynowo–skutkowego, którego istnienie sprowadza się do oceny, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej (jej niepodejmowanie) przez opiekuna musi być spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. I OSK 2820/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy zauważyć, że w art. 17 u.ś.r. brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jednakże, co już wskazano powyżej, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres powinien być wyznaczony niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jak przyznało Kolegium w zaskarżonej decyzji, matka Skarżącego jest osobą schorowaną, a zakres sprawowanej przez odwołującego się opieki nad matką uległ częściowemu zwiększeniu w okresie pomiędzy dwoma wywiadami środowiskowymi. Jednocześnie Kolegium orzekło, iż rodzeństwo Skarżącego winno włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego jest zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a mogą to uczynić choćby w formie finansowej np. poprzez finansowanie usług opiekuńczych. Sąd wskazuje jednakże, iż organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń, które mogłyby stanowić podstawę tak kategorycznego stwierdzenia. Podobnie, organ odwoławczy wskazał, że siostry Skarżącego "są w wieku emerytalnym, a więc dysponują odpowiednim czasem na zapewnienie bezpośredniej opieki matce", ale nie wyjaśnił, na jakiej podstawie wysnuł taki wniosek. Biorąc zaś pod uwagę informacje wskazane przez Skarżącego w treści skargi oraz jego pisma z 10 lutego 2025 r. przeprowadzenie jakiegokolwiek dowodu w tym zakresie najprawdopodobniej przyczyniłoby się do innego rozstrzygnięcia w sprawie. Należy podkreślić, że ukształtowane orzecznictwo stanęło na stanowisku, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. W sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z 29 kwietnia 2025 r. sygn. I OSK 1189/24 i przywołane tam orzecznictwo; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym skład orzekający uznał, że Kolegium naruszyło zasady wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a co doprowadziło do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przedwczesne wydanie rozstrzygnięcia na nie w pełni ustalonym materiale dowodowym. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uznając, że ponowne rozpoznanie sprawy przez organ II instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie naruszy zasady dwuinstancyjności. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym orzeczeniu stosownie do art. 153 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem skarżącego zawartym w piśmie z 10 lutego 2025 r. oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.