II SA/Gd 101/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch, Sędziowie Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.),, Sędzia WSA Jolanta Górska, Protokolant Agnieszka Lewandowska, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 14 października 2003 r., nr[...]. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 14 października 2003 r., nr [...] na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 3, art. 4 ust. 1, art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz.U. nr 114, poz. 1220) - umorzył postępowanie z wniosku R. G. jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, iż decyzja o przyznaniu lub odmowie świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W przypadku wnioskodawcy niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pod wskazanym we wniosku adresem tj. B. ul. Wojska Polskiego 38/1. Mimo kilkakrotnych prób sporządzenia wywiadu w tym miejscu, pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy pod podanym adresem. Wobec tego, iż we wniosku o udzielenie pomocy jako adres do korespondencji wskazany został adres w Łodzi, gdzie mieszka żona wnioskodawcy, organ prowadzący postępowanie zwrócił się do organu pomocy społecznej w Łodzi o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na tym terenie. Z informacji tego organu wynika jednak, iż nie można przeprowadzić wywiadu albowiem wnioskodawca unika kontaktu z pracownikami socjalnymi tego Ośrodka. W związku z powyższym organ na podstawie art. 105 kpa umorzył postępowanie. Odwołanie od decyzji wniósł R. G. żądając jej uchylenia. Odwołujący wyjaśnił, iż zwrócił się do organu o przyznanie pomocy finansowej z tytułu należności za bilety kredytowe oraz zwrotu pożyczki zaciągniętej na "na życie u księdza proboszcza" i wskazał, iż pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi w ogóle nie próbował z nim się skontaktować w celu przeprowadzenia wywiadu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 listopada 2003 r. nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t. Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm), art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2001 r., nr 64, poz. 414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie decyzja w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia ze środków pomocy społecznej nie mogła być wydana ze względu na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zarówno pod wskazanym adresem w B. ul. Wojska Polskiego 38/1, jak i w Ł., ul. Wodna 26/15 (gdzie mieszka żona wnioskodawcy ) nie można było przeprowadzić wywiadu, ponieważ R. G. unikał kontaktu z pracownikiem socjalnym. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji słusznie umorzył postępowanie na mocy art. 105 kpa uznając je za bezprzedmiotowe, co zgodne jest również ze stanowiskiem jakie reprezentuje w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny. Kolegium ponadto stwierdziło, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszał przepisów ustawy o pomocy społecznej, bowiem wobec uniemożliwienia ze strony wnioskodawcy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, należało umorzyć postępowanie w sprawie zgodnie z przepisem art. 105 kpa. R. G. w skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, iż nie jest prawdą jakoby unikał kontaktu z pracownikami socjalnymi. W mieszkaniu w B. nie przebywa z uwagi na włamanie, natomiast w mieszkaniu w Łodzi bywa sporadycznie z uwagi na konfliktową sytuację z małżonką, która wniosła sprawę do sądu o orzeczenie separacji. Skarżący wniósł o nakazanie organowi przyznania mu pomocy pieniężnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Artykuł 105 § 1 kpa, będący podstawą rozstrzygnięcia organów, stanowi że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania polega na jego przerwaniu, uchyleniu wszystkich dokonanych w nim czynności oraz orzeczeniu o dalszym jego nie prowadzeniu (por. W. Chróścielewski: Glosa do wyroku NSA z dnia 23 listopada 1995 r., SA/Kr 95/95 – Palestra 1997 nr 3-4 str. 256). Podstawą umorzenia postępowania jest stwierdzenie jego bezprzedmiotowości. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza natomiast brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Wynika ona z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, zatem bezprzedmiotowość postępowania to brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, którą organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., III SA 2225/01, Biul.Skarb. 2003/6/25). W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania administracyjnego było ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje pomoc społeczna w formie zasiłku celowego. Jedną z przesłanek uzyskania pomocy społecznej jest konieczność przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Stwierdzenie braku możliwości przeprowadzenia wywiadu z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy tj. unikanie kontaktu z pracownikami socjalnymi, brak współdziałania z organem stanowi podstawę do odmowy przyznania pomocy, a nie podstawę stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania i jego umorzenia. Przedmiot postępowania nadal bowiem istnieje, w formie rozstrzyganej sprawy. Organ rozstrzyga o prawie, które przysługuje indywidualnemu podmiotowi, jeśli ten spełni określone warunki. Nie spełnienie określonych przepisami warunków prowadzi do wydania decyzji o odmowie przyznania pomocy społecznej. Natomiast brak taki nie może stanowić podstawy do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania. W takim przypadku można mówić jedynie o bezzasadności żądania. W niniejszej sprawie organ I instancji zobowiązany był więc rozpatrzeć sprawę i wydać decyzję zawierającą merytoryczne rozstrzygnięcie. Należy również wskazać, iż zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 kpa i 77 kpa to na organie administracji spoczywa bezwzględny obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i zebrania niezbędnych dowodów do jej załatwienia. Utrwalone jest stanowisko doktryny i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucany na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 § 1 kpa obciąża organ administracji. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić ( por. wyrok NSA z 7.05.1985 r., GP 1986 r. Nr 9 ). Z treści art. 77 § 1 kpa wynika więc, że gdy strona przedstawi materiał dowodowy niepełny lub wątpliwy, to rzeczą organu jest przeprowadzenie nowych dowodów i uzupełnienie materiałów aż do ustalenia stanu faktycznego. Zasady te dotyczą również okoliczności związanych z przeprowadzeniem wywiadu, a zwłaszcza z ustaleniem, iż niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wynika z przyczyn leżących po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy. Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania decyzji rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego ( rodzinnego ) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej ( Dz. U. Nr 114, poz. 1220 ) wywiad środowiskowy ( rodzinny ) przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o pomoc albo w miejscu jej pobytu. Z akt sprawy, zwłaszcza pism skarżącego kierowanych do organu wynika, iż wnioskodawca nie mieszka stale ani pod adresem gdzie jest zameldowany ani pod adresem wskazanym do korespondencji. W tej sytuacji organ mając na uwadze zasady wskazane wyżej oraz słuszny interes skarżącego powinien był zwrócić się do niego o wskazanie w jakim miejscu faktycznie zamieszkuje i przebywa, a następnie przeprowadzić wywiad w rzeczywistym miejscu jego pobytu. Wobec powyższego Sąd uznał skargę za zasadną i na mocy art. art. 145 § 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.