II SA/Gd 101/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody z dnia 7 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący M. C. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania wpis ustalony od skargi w kwocie 2000 zł). W dniu 21 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, że na dzień 19 marca 2013 r. nie wpłynęła jeszcze kwota odszkodowania w wysokości 178 975,65 zł na jego konto. Wskazał, że posiada akcje A., które otrzymał w ramach prywatyzacji zakładu pracy. Środki jakie ma ulokowane w papierach wartościowych są przeznaczone na remont domu i zabezpieczenie zdrowotne w przyszłości. Wartość ogólną tych papierów na dzień 19 marca 2013 r. skarżący określił na kwotę 167 383 zł. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi sam wskazując, że jest kawalerem. Posiada dom o pow. 200 m2 oraz grunty rolne o pow. 5,5 ha. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje skarżący wynagrodzenie w wysokości 2 640 zł brutto. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej ustawą, odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. C. wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 6 ust. 3 lit. C Konwencji Praw Człowieka w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez ograniczenie prawa do sądu oraz naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej. Jego zdaniem referendarz sądowy błędnie ocenił, że posiadanie przez skarżącego akcji i papierów wartościowych daje podstawę do uznania, że posiada on środki finansowe na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem skarżącego, spieniężenie ich jest bardzo trudne, poza tym łączy się z ryzykiem poniesienia przez niego dużych strat finansowych (zerwanie umów terminowych, niski kurs). Mają one stanowić zabezpieczenie finansowe na przyszłość. Skarżący podkreślił również, że dom w którym zamieszkuje jest w bardzo złym stanie technicznym więc wymaga remontu, ponadto obciążony jest służebnością dożywotniego mieszkania na rzecz siostry skarżącego, co utrudnia chociażby jego sprzedaż. Zdaniem skarżącego Urząd Miasta dokonał przymusowego wywłaszczenia z rażącym pokrzywdzeniem jego interesu, a wniesienie przez niego skargi obwarowane wysokim kosztem wpisu, uniemożliwia mu skuteczne dochodzenie swoich praw i zamyka dostęp do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, w związku z czym dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji RP, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy zdaniem sądu może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony w skarżącego sprawie wpis sądowy wynosi 2 000 zł. Zatem obowiązkiem skarżącego było wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy skarżący posiada dom o pow. 200 m2 oraz grunty rolne o pow. 5,5 ha. Ponadto posiada akcje A., które otrzymał w ramach prywatyzacji zakładu pracy, a środki jakie ma ulokowane w papierach wartościowych na dzień 19 marca 2013 r. skarżący określił na łączną kwotę 167 383 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi sam, gdyż jest kawalerem. Natomiast z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2 640 zł brutto. W ocenie sądu przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Okoliczności dotyczące tego, że zgromadzone środki są przeznaczane na jego zabezpieczenie finansowe w przyszłości oraz remont domu nie wykluczają możliwości pokrycia przez niego kosztów postępowania sądowego. Nie ma podstaw do twierdzenia, że planowany przez stronę sposób przeznaczenia zgromadzonych środków poprzedza zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu wniesienia sprawy do sądu. Należy również podkreślić, że skarżącemu zostało przyznane odszkodowanie w wysokości 178 975,65 zł, chociaż jak twierdzi w sprzeciwie dotychczas go jeszcze nie otrzymał. Sąd zauważa na marginesie, że wypłata odszkodowania miała nastąpić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca odszkodowanie stanie się ostateczna, a więc od dnia 22 grudnia 2012 r. Jeśli zatem nawet do wypłaty odszkodowania jeszcze nie doszło, skarżący ma wymagalne roszczenie w stosunku do zobowiązanego. Przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, uwzględnić należy nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny (w tym przypadku skarżący jest osobą samotną), ale również stan majątkowy, który może obejmować różne składniki, w tym jak w niniejszej sprawie papiery wartościowe oraz nieruchomość zabudowaną. Niewątpliwie możliwość spieniężenia takiego składnika majątkowego jakim są papiery wartościowe jest znacznie prostsza, niż sprzedaż nieruchomości. Nie może jednak w świetle dokonanych ustaleń umknąć sądowi okoliczność, że wnioskodawca nie jest osoba ubogą, która byłaby pozbawiona prawa do sądu skutkiem odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W tym kontekście nietrafne są zarzuty odnoszące się do naruszenia art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji Praw Człowieka oraz przepisów Konstytucji. Sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle dobra, że mimo ustalonego w wysokości 2 000 zł wpisu sądowego jego prawo do sądu nie zostało ograniczone i może być realizowane z własnych środków bez uszczerbku utrzymania. Samo zaś przekonanie o słuszności skargi i błędnym działaniu organu nie uprawnia do zgłaszania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.