II SA/Gd 1023/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Nowakowski, Sędziowie Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Asesor WSA Krzysztof Gruszecki,, Protokolant Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi L. G., R. G., J. S., A. G. i Gminy G.. na decyzję Wojewody z dnia 2 kwietnia 2002r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i ustalenia odszkodowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części opisanej w punkcie 1, mocą której utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji w punkcie 1,2,3, 2. uchyla zaskarżoną decyzję w pozostałej części, 3. uchyla w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia 6 września 2000 r., nr [...], 4. określa, iż zaskarżona decyzja Wojewody może być wykonana. II SA/Gd 1023/02 Uzasadnienie Decyzją z dnia 6 września 2000 r. Prezydent Miasta na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 142 w zbiegu z art. 136 ust.3 i art. 216 oraz art. 139, art. 140 ust. 1,2,3 i 4, a także art. 141 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku skarżących L. G., J. G., R. G. i A. G. działających przez pełnomocnika adwokata R. N. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki Nr [..]-[..] (k.m.56), orzekł: 1) o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G.:- przy ul. [...] oznaczonej jako działki Nr [..] (k.m.56) o powierzchni 50 m 2 i Nr [..] (km.56) o powierzchni 85 m 2,- przy ul. [...] oznaczonej jako działka Nr [..] (k.m.56) o powierzchni 30 m 2, i przy ul. [...] oznaczonej jako działka Nr [..] (km.56) o powierzchni 119 m 2, 2) o zwrocie na rzecz L. G. (w 1/4 części), J. G. (w 1/4 części), R. G. (w 1/4 części) i A. G. (w 1/4 części) części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] oznaczonej jako :- działka Nr [..] (km.56) o powierzchni 608 m 2;- działka Nr [..] (km.56,) o powierzchni 1.392 m 2, ustalił, że : 3) nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu, a nadto 4) zobowiązał osoby, o których mowa w pkt 2, do zwrotu na rzecz Gminy Miasta wypłaconego odszkodowania, które po waloryzacji wraz' z kwotą odpowiadającą wielkości zwiększenia wartości nieruchomości po jej wywłaszczeniu ustalił na kwotę 2.302.142 zł (słownie: dwa miliony trzysta dwa tysiące sto czterdzieści dwa złote). Organ uznał jako bezsporne, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości o łącznej powierzchni 2.284 m 2, położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działki Nr [..]-[..], stanowiącej własność J. A. G., nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży zawartej w Państwowym Biurze Notarialnym w dniu 5 stycznia 1970 r. (Rep. [...]), w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu ustalonym w Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), i z tego względu, zgodnie z treścią art. 216 cyt. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, kwalifikowane jest jako wywłaszczenie nieruchomości. Ustalono, że wywłaszczona nieruchomość o powierzchni 2.284 m 2, oznaczona geodezyjnie w dacie jej nabycia jako działki Nr [..]-[..], po zmianach geodezyjnych stanowi obecnie działki: Nr [..] o powierzchni 608 m 2 położoną przy ul. [...] Nr [..] o powierzchni 119 m 2 położoną przy ul. [...], Nr [..] o powierzchni 30 m 2 położoną przy ul. [...] oraz -powstała w wyniku podziału działki Nr [..] o powierzchni 1.527 m 2 - działki Nr [..] o powierzchni 50 m 2, Nr [..] o powierzchni 1.392 m 2 i Nr [..] o powierzchni 85 m 2 wszystkie położone przy ul. [...], stanowiące obecnie własność Gminy Miasta co ujawnione jest w księgach wieczystych Kw [...] i Kw [...] prowadzonych przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego. Ustalono także, iż wnioskodawcy - na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 30 stycznia 1990r. (Sygn. akt. III Ns 2812/89/3) - są spadkobiercami poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, tj. J. A. G., i z tego tytułu, na podstawie art. 28 k.p.a., przysługuje im przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Analizując kwestie związane z przeznaczeniem wywłaszczonej nieruchomości na cele publiczne organ I instancji po oględzinach stwierdził, że przyjęte bez zastrzeżeń przez uczestniczących w oględzinach wnioskodawców, bezspornie wskazują, iż cel nabycia nieruchomości określony w akcie wywłaszczeniowym - włączenie nieruchomości w teren użyteczności publicznej w odniesieniu do terenu działek Nr [..] i Nr [..] w całości i części działki Nr [..] został definitywnie osiągnięty, albowiem prace związane z urządzeniem terenu w części wyznaczonej obszarem tych działek zgodnie ze wskazanym powyżej celem ich nabycia, zostały nie tylko rozpoczęte, lecz i zakończone. Ustalono także, że teren wywłaszczonej nieruchomości w części wyznaczonej obszarem działek Nr [..] i Nr [..] (powstałej po podziale działki Nr [..]), co - jak twierdzi organ - potwierdzają ustalenia z oględzin nieruchomości, od daty przerwania inwestycji związanej z urządzeniem obiektu Urzędu Stanu Cywilnego, pozostaje niezagospodarowany. W zakresie waloryzacji i zwrotu odszkodowania powołano biegłego i na podstawie opinii przyjęto, że bezpośrednio na zwracanej części nieruchomości podejmowane były różne konkretne działania o charakterze inwestyjno-gospodarczym, których skutki miały wpływ na obecną wartość rynkową nieruchomości. Wykazując bezspornie związek przyczynowo skutkowy zachodzący pomiędzy zmianą wartości zwracanej nieruchomości a działaniami podjętymi bezpośrednio na tej nieruchomości, tj. ich wpływu na jej obecną wartość rynkową, a także ustalając różnicę wartości nieruchomości w dacie zwrotu i w dacie wywłaszczenia, co stanowi zasadniczą tezę przywołanych powyżej przepisów, nie dokonywano szacowania tzw. nakładów, albowiem pojęcie to nie występuje w obowiązujących przepisach. Z tych też powodów, nie uwzględniono uwag zgłoszonych przez pełnomocnika wnioskodawców. Reasumując organ pierwszej instancji stwierdza, że (...) "W oparciu zatem o ustalenia dokonane w trakcie oględzin nieruchomości oraz zawarte w opinii rzeczoznawcy majątkowego przyjąć należy, iż zwracane odszkodowanie podlegające waloryzacji winno uwzględniać należność wyłącznie za grunt o powierzchni 2.000 m 2 (zwracana część nieruchomości) oraz za budynek mieszkalny, gdyż tylko ten obiekt zwracany jest obecnie wnioskodawcom. Przyjęto także, iż wobec niemożliwości ustalenia wysokości odszkodowania (ceny) za poszczególne składniki wywłaszczanej nieruchomości (brak dokumentacji szacunkowej z postępowania wywłaszczeniowego), odszkodowanie za budynek mieszkalny stanowi 80 % całości odszkodowania za części składowe nieruchomości (wg treści umowy sprzedaży: budynek mieszkalny, stodoła, budynek warsztatowy, schody, chodnik, bruk, ogrodzenie). Łączna wysokość odszkodowania przed waloryzacją stanowi zatem kwotę 451.797,- zł" Przyjmując ustalone przez biegłego zwiększenie wartości nieruchomości ustalono kwotę 2.302.142 zł jaką skarżący winni wpłacić na rzecz Gminy. W odwołaniu od decyzji Prezydenta skarżący zarzucili obrazę art. 140 ust. 1 i 3 i art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; art. 77 i 75 k.p.a. Zakwestionowano przyjęcie wartości nieruchomości po jej zrewaloryzowaniu na kwotę 153.988 zł i rzekomy wzrost wartości na kwotę 2.282.380 zł. Wskazano także na nieprzydatność opinii M. O., na której rozstrzygnięcie oparł organ. Zaskarżoną, zarówno przez Gminę jak i skarżących G. decyzja Wojewody z dnia 2 kwietnia 2002 r. nr [...] orzeczono: 1. o utrzymaniu decyzji Prezydenta Miasta w mocy w punkcie 1,2 i 3, 2. o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta w punkcie 4 w zakresie wysokości ustalonego odszkodowania, 3. o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako: - działka nr [..] (k.m. 56) o powierzchni 608 m2, - działka nr [..] (.m. 56) o powierzchni 1. 392 m2, i zobowiązaniu osób, o których mowa w pkt 2 decyzji Prezydenta Miasta nr [...] do zwrotu na rzecz Gminy Miasta zwaloryzowanego w oparciu o wskaźniki wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych odszkodowania w kwocie 171.332,86 zł (słownie: sto siedemdziesiąt jeden tysięcy trzysta trzydzieści dwa złote i osiemdziesiąt sześć groszy). Podniesiono w uzasadnieniu, że w związku z zawartymi w odwołaniu zarzutami. Wojewoda zlecił oszacowanie wartości wywłaszczonej nieruchomości rzeczoznawcy majątkowemu inż. J. F. (nr uprawnień [...]), a kwota zwracanego odszkodowania, ustalona w sporządzonym przez niego operacie szacunkowym i zwaloryzowana na dzień zwrotu, wynosi po denominacji 171.332,86 zł (słownie: sto siedemdziesiąt jeden tysięcy trzysta trzydzieści dwa złote i osiemdziesiąt sześć groszy). Wskazano także jakie zmiany nastąpiły na zwracanej nieruchomości, a mianowicie: - zmniejszeniu uległa powierzchnia zwracanej nieruchomości o 284 m2 w stosunku do powierzchni nieruchomości wywłaszczonej, - zlikwidowano dwa budynki: stodołę i gospodarczy istniejące w momencie wywłaszczenia, - zlikwidowano elementy stanowiące urządzenie terenu (chodniki, bruk, ogrodzenie) - zniszczono istniejące w momencie wywłaszczenia drzewa i krzewy owocowe, - wybudowano na wycenianej nieruchomości fundamenty pawilonu usługowego i fragment łącznika zmianie uległ stan techniczny budynku willi "[...]" na skutek rozpoczętego remontu i adaptacji na pałac ślubów. W skazano także, że nie ma podstaw uwzględnienia wniosku pełnomocnika o rozłożeniu należności na raty " (...) ze względu na znaczne zmniejszenie wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi w stosunku do kwoty, o zwrot której, w oparciu o opinię sporządzoną przez rzeczoznawcę majątkowego M. O., wnosiła Gmina Miasta." W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Gmina zarzuciła rażące naruszenie prawa przez rozpoznanie w trybie odwoławczym sprawy zwrotu nieruchomości czego odwołanie nie dotyczyło i wniosła o: - stwierdzenie nieważności zaskarżanej decyzji w jej pkt l, a także - uchylenie w pkt 2 i 3 oraz utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta. Co do wniosku o uchylenie decyzji skarżąca Gmina zarzuca, że organ odwoławczy naruszył w istotny sposób przepisy postępowania. jak i przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami a powołany przez organ biegły nie wydał opinii, z której by można wyprowadzić wnioski jakie zamieszcza zaskarżona decyzja Wojewody. Skarżący L., J., R. i A. G. w skardze do NSA zarzucają obrazę art. 141 ustawy o gospodarce nieruchomościami i obrazę art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Skarżący uważają, że odmowa rozłożenia na raty podyktowana tym, że decyzja oczywiście sprzeczna z prawem, która określała odszkodowania znacznie wyższe niż ustalone nie może być podstawa do odmowy rozłożenia ustalonej należności na raty. Za rozłożeniem na raty przemawia zarówno interes społeczny jak i interes stron. Odpowiadając na skargi organ wnosi o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Postanowieniem z dnia 19 listopada 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Gdańsku na podstawie art. 219 k.p.c. w związku z art. 59 ustawy o NSA połączył w celu wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia obie zawisłe sprawy i prowadzi je pod sygnaturą II SA/Gd 1023/02 Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 02.153.1271 ze. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2604 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. Nr 153, poz. 1270). W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (D.U. 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, nie będąc jest jednak związany granicami skargi.( art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo O postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na wstępie należy stwierdzić, że choć nie ma to znaczenia praktycznego, to jednak konieczne było danie wyrazu odnośnie zarzutu skarżącej Gminy, który dotyczył rozpoznania części sprawy mimo braku odwołania. W istocie, skoro nie ma żadnej wątpliwości, że odwołanie skarżących G. dotyczyło li tylko sprawy odszkodowania a nie zwrotu, to znaczy, że decyzja w sprawie odmowy zwrotu części nieruchomości i zwrotu części stała się ostateczna. Utrzymując tę część decyzji w mocy organ odwoławczy rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt. 1 jak i art. 16 § 1 k.p.a. Konieczne jest zwrócenie uwagi, iż w sprawie orzekał jako starosta Prezydent Miasta a sprawa dotyczy interesu prawnego Gminy G.. Stosownie bowiem do uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03 (ONSA nr 4, poz. 115 z 2003 r.) "W sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta." Aktualność tej uchwały i jej zasadność nie budzi wątpliwości także i w tym stanie prawnym. W niniejszej sprawie w przedmiocie zwrotu i odszkodowania orzekał Prezydent Miasta a nieruchomości zwracane należą do Gminy G. i na rzecz tej Gminy określona została należność za odszkodowanie. Prezydent miał więc obowiązek wyłączyć się na podstawie art. 24 § 1 pkt. 1 k.p.a., a skoro wydał decyzję mimo takiego obowiązku, przeto wydana przez niego decyzja dotknięta jest wadą prowadzącą do wznowienia postępowania. (art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a.) Sąd administracyjny natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnia skargę z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z tych więc względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części w jakiej organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta nie zaskarżoną przez stronę i na podstawie art.145 § 1 pkt. 1 lit. b) uchylił decyzję organu drugiej instancji w pozostałym zakresie oraz pierwszej instancji w całości. Wobec braku wniosku z art. 210 § 1 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Sąd nie zasądził kosztów na rzecz skarżących.