II SA/Gd 1032/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Romana G. na decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu pracy w B. z dnia 21 kwietnia 1999 r. (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w B. z dnia 8 lutego 1999 r. (...). Skarżący Roman G. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w T. z dnia 21 kwietnia 1999 r. (...), którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w B. z dnia 8 lutego 199 r. (...). Decyzją z dnia 8 lutego 1999 r. Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w B., powołując się na art. 28 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./, zobowiązał skarżącego do zwrotu 399,20 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji pobranych tytułem nienależnego zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia 18 maja do dnia 30 czerwca 1998 r. Uzasadniając decyzję organ wskazał, iż skarżącemu nie przysługiwał zasiłek, gdyż od dnia 27 listopada 1997 r. prowadził działalność gospodarczą. Z akt administracyjnych wynika, że wskazana decyzja została poprzedzona podjęciem w dniu 27 listopada 1998 r. decyzji, którą uchylono decyzje Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy z dnia 23 lutego 1998 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną od dnia 16 lutego 1998 r. i odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, z dnia 19 maja 1998 r. o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych z dniem 18 maja 1998 r. oraz dnia 15 lipca 1998 r. o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz statusu osoby bezrobotnej od dnia 1 lipca 1997 r. z powodu podjęcia pracy i odmówiono zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego od dnia 16 lutego 1999 r. Decyzja ta została podjęta na podstawie art. 145 i art. 151 par. 1 Kpa, zaś w jej uzasadnieniu stwierdzono, że z akt wynika, iż z uwagi na podjęcie przez skarżącego w dniu 27 listopada 1997 r. pozarolniczej działalności gospodarczej, w dniu rejestracji jako bezrobotny, czyli w dniu 16 lutego 1998 r., nie był osobą bezrobotną. W odwołaniu skarżący twierdził, że rejestrując się jako bezrobotny nie prowadził działalności gospodarczej, gdyż mimo dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w dniu 20 listopada 1997 r. faktyczną działalność gospodarczą rozpoczął w dniu 1 sierpniu 1998 r. Rozpoznając odwołanie skarżącego organ odwoławczy podjął zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że za nienależne świadczenie uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach oraz świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. W związku z tym stwierdził, że skarżący w dniu rejestracji jako bezrobotny oświadczył, że nie jest zatrudniony, nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz, że nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Na dowód złożenia przez skarżącego takiego oświadczenia organ odwoławczy powołał oświadczenie zawarte w punktach 1 i 7 karty rejestracyjnej bezrobotnego. Następnie organ wskazał, że na podstawie zaświadczenia Prezydenta Miasta B. stwierdzono, iż skarżący zgłosił do ewidencji podjęcie działalności gospodarczej od dnia 27 listopada 1997 r. Umieszczenie w ewidencji działalności gospodarczej stwarza, zdaniem organu, domniemanie faktycznego jej rozpoczęcia. Skarżący winien zatem wykazać, że faktycznie jej nie podjął. Organ odwoławczy wskazał też, że osoba, która nie rozpoczęła działalności gospodarczej we wskazanym terminie albo ją okresowo przerwała bądź jej zaniechała, ma obowiązek zgłosić te fakty do organu ewidencyjnego. Nie odebranie numeru REGON, czy też niepłacenie podatków lub składek na ubezpieczenie społeczne, na co powoływał się skarżący w odwołaniu, nie oznacza, iż nie prowadzi on faktycznie działalności gospodarczej. Okoliczności te, zdaniem organu, mogą mieć znaczenie przy ustaleniu, że dana osoba nie prowadzi działalności gospodarczej, jeżeli przedstawi także inne przekonywujące dowody na poparcie swych twierdzeń. W skardze skarżący powtórzył twierdzenie, iż faktyczną działalność gospodarczą rozpoczął w dniu 1 sierpnia 1998 r. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Orzekające w sprawie organy nie wskazały dokładnie, o który, z trzech wymienionych w art. 28 ust. 2 ustawy ; zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji, przypadek nienależnie pobranego świadczenia w niniejszej sprawie chodzi. Należy przyjąć, że skoro decyzje o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną od dnia 16 lutego 1998 r., o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla bezrobotnych z dniem 18 maj a 1998 r. i o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 1 lipca 1998 r. z powodu podjęcia pracy, zostały uchylone w wyniku wznowienia postępowania z powodu ujawnienia, iż skarżący w chwili rejestracji jako bezrobotny nie spełniał warunków uznania za bezrobotnego, to w sprawie mógłby zachodzić jedynie przypadek nienależnego świadczenia określony w art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie z tym przepisem świadczeniem nienależnym jest świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Za tym, iż ten przypadek nienależnego świadczenia organy miały na uwadze podejmując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, przemawia też powołanie przez organ odwoławczy twierdzeń o złożonym przez skarżącego nieprawdziwym oświadczeniu w chwili rejestracji w urzędzie pracy. Ponadto wskazać należy, iż pozostałe dwa przypadki nienależnego świadczenia wymienione w art. 28 ust. 2 nie podpadają pod okoliczności stwierdzone w niniejszej sprawie. Bliższego wyjaśnienia nie wymaga przypadek nienależnego świadczenia określony w punkcie 3 tego przepisu. Natomiast odnośnie przypadku określonego w punkcie 1 stwierdzić należy, iż dotyczy on sytuacji, w której zachodzą okoliczności, od których powstania zależy utrata świadczenia powstałego w sposób prawidłowy, co ten przypadek odróżnia od następnego tym, iż w przypadku nienależnego świadczenia określonego w punkcie 2 omawianego przepisu, świadczenie jest nienależne od chwili powstania. Warunkiem uznania świadczenia za nienależne, w rozumieniu art. 28 ust. 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest świadome działanie osoby pobierającej świadczenie. Świadczy o tym użyty w tym przepisie zwrot "(...) albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd (...)", z którego wynika, że poprzedzające go sytuacje również dotyczą świadomego wprowadzenia w błąd. Zatem, skoro skarżącemu zarzuca się, iż złożył nieprawdziwe oświadczenie w chwili rejestracji, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, organ administracyjny winien wykazać, iż złożył on takie oświadczenie świadomie. Na ocenę oświadczenia skarżącego musi mieć wpływ dosłowna treść podpisanego przez niego oświadczenia przygotowanego przez urząd pracy. Powołane przez organ odwoławczy fragmenty karty rejestracyjnej bezrobotnego mają następującą treść: "Jestem osobą nie zatrudnioną i nie wykonuję innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia: a/ w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie (...)", "Nie prowadzę pozarolniczej działalności gospodarczej". Treść tych oświadczeń nie wskazuje na formalny charakter wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Wręcz przeciwnie, akcentują one, zwłaszcza drugie zdanie, faktyczne wykonywanie takiej działalności. Jeżeli zatem skarżący, mimo, że posiadał w chwili rejestracji jako bezrobotny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, nie prowadził faktycznie takiej działalności, to nie można mu zarzucić nawet tego, aby złożył fałszywe oświadczenie, a co dopiero, że takie oświadczenie złożył świadomie. Zauważyć należy, iż przesłanki uchylenia ostatecznej decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną w wyniku wznowienia postępowania i odmowie zarejestrowania oraz przesłanki decyzji zobowiązującej do zwrócenia nienależnie pobranego świadczenia nie są takie same. Wystarczy zwrócić uwagę, że według art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "f" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie jest osobą bezrobotną osoba, która co prawda nie prowadzi działalności gospodarczej, ale, która w chwili zgłoszenia do rejestracji posiada wpis do ewidencji tej działalności. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "f" z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu za bezrobotnego może być uznana osoba, która poza spełnieniem innych jeszcze warunków nie podjęła pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności. Z zacytowanego przepisu wynika, że nie tylko fakt prowadzenia działalności gospodarczej stoi na przeszkodzie przyznaniu statusu osoby bezrobotnej, ale także fakt posiadania wpisu w ewidencji działalności gospodarczej. Jedynie wówczas, gdy mimo zarejestrowania działalności gospodarczej faktycznie nie została ona podjęta, osoba posiadająca wpis może być uznana za bezrobotnego. Świadczy o tym zwrot "nie podjęła pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowana tej działalności", co oznacza, że ten kto podjął, chociażby na krótki okres od dnia wskazanego w zgłoszeniu działalność gospodarczą, musi ją wyrejestrować, aby uzyskać status osoby bezrobotnej. Może się zatem zdarzyć, że ktoś, kto nie prowadzi działalności gospodarczej w chwili zgłoszenia się do urzędu pracy, nie zostanie zarejestrowany jako bezrobotny, gdyż, mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie wyrejestrował jej. Z powyższego wynika, że istotnym dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest wyjaśnienie, czy skarżący faktycznie prowadził działalność gospodarczą w chwili rejestracji w urzędzie pracy. Orzekające w niniejszej sprawie organy zaniechały dokonanie takiego ustalenia, ograniczając się do poprzestania na fakcie, iż posiadał on wpis do ewidencji. Bez bliższego wyjaśnienia wskazano przy tym, iż powołane przez skarżącego fakty, mające dowodzić, iż nie prowadził faktycznie działalności gospodarczej, nie są wystarczające dla udowodnienia jego twierdzenia. Tym samym orzekające w sprawie organy naruszyły art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 3 i art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.